ڕۆلێ ژنا کورد د خوەشی و نەخوەشیان دا
م.عەبدولحەمید مەندانی
د گەلەک خواندنێن دیرۆکی یێن عەشیرەتان دا، من دیت کو هندەک ژن هەبوون، کو ڕۆلەکێ تایبەت و گرنگ د دیرۆکێ دا گێڕاینە، چ ب وێرەکی و قەهرەمانیا خوە، چ ب جوانی و ڕەوشتێ خوە، چ ب ناندەهی و دلفرەهیا خوە ،چ ب ڕەسەنی و سۆزداریا خوە. ئەز دێ بۆ هەڤالان ژنەک ژ وان ژنان دمە دیارکرن:
– خەزال خاتوینا مەندان خەزالا مەندان: کچا تەک و تنێ و ئێکانەیا سەرۆکێ عەشیرەتا مەندان، (ئەحمەد بەگێ مەندان) بوو، دگەل بابێ خوە و زەلامێن بابێ خوە وەک کوڕەک قەهرەمان د هەمی مەیدانێن شەڕان دا پشكداربوویە و کێماسی بۆ چ دەستهەلات و زۆڕداریان نەکربوون، هەر کیێ ل هەمبەر وان ڕاوەستابا ژبۆ شکاندن و زۆڕداریێ، وان بەرسنگێ وان نەیار و نەحەزان دگرت، چ نەیار شکاندبانە، یان هەکەر ژ تاقەتا وان بهێزتربانە، ئەو دەڤەر دهێلان و ئاوارەدبوون، هەتا جهێ خوە یێ ڕەسەن و مولک و وارێن خوە ژی ژبەر دەستهەلاتێ هێلان و دەرڤەدەری دونیایێ بوون و خوە رادەستی زۆڕداری و بێ کەڕامەتیێ نەدکرن و هەیبەت و ناڤێ خوە یێ مەزن دپاراستن..
خەزال خاتوینا مەندان کچەکا گەلەک جوانبوو. والیێ بەغدایێ، کو ناڤێ وی (حەسەن پاشا) بوو، خواست کچا ئەحمەد بەگێ مەندان بۆ خوە بخوازیت. لێ ژبەر هندەک ئەگەرێن کو مە نەزانین، ئەحمەد بەگێ مەندان، سەرۆکێ هۆز و عەشیرەتا مەندان یا وی سەردەمی، ڕازی نەبوو کچا خوە بدتە والیێ بەغدایێ.
لێ والیێ بەغدایێ هەڕەشە ل ئەحمەد بەگێ مەندان کر و وەسا گەهاندێ، کو دێ خەزالا مەندان ب زۆرێ ژێ ستینم . ژبەر ڤێ چەندێ ژی، (ئەحمەد بەگێ مەندان) ژ وێ دەڤەرا ل بن دەستهەلاتا ویڤە ڕەڤی بەر ب ناڤچەیا قەترانڤە چوو، داکو شەرەف و نامووسا خوە بپارێزیت.
ل قەترانێ، خەزالا مەندان کەفتە د حەز و عەشقا (دەرویش)یدا، کو ئەو ژی کورێ برایێ سەرۆکێ عەشیرەتا تیماریان (طەیار بەگی)ی بوو، کو دبنەرتدا ئەو ژی ژ عەشیرا مەندان بوو.
لێ ئەحمەد بەگێ مەندان دیسا ڕازی نەبوو کچا خوە بدتە درویشی برازایێ گەیار بەگی، هەتاکو گەیار بەگ ژی خووشکا خوە یا ب ناڤێ (نازۆ) نەدتە وی و لێ مەهر نەکت. لێ گیار بەگ ڕازی نەبوو خووشکا خوە نازۆیێ بدتە ئەحمەد بەگێ مەندان ل سەر هەوی.
ژبەر ڤێ چەندێ، شەڕەک د ناڤبەرا هەردو لایان دا ڕوی دا. ئەحمەد بەگی هەولدا بڕەڤیت، چونکی ل ژێر دەستهەلاتا وان دابوو وەک خوە گرتی، لێ د رێکێ دا، زەلامێن والیێ بەغدایێ ئەحمەد بەگ گرتن.. ژبەر گرێدانا خوینێ و عەشیرەتێ، گیار بەگ و دروێشی برازایێ وی بلەز خوە گەهاندنە ئەحمەد بەگێ مەندان ژبۆ رزگارکرنا وی و شەڕ دگەل ڕەشەک و سەربازێن والی کرن و سەربازێن والیێ بەغدایێ کوشتن.
وەک پاداشتا ڤێ خێرێ و دیسا مرۆڤاتیێ، ئەحمەد بەگێ مەندان بڕیاردا کچا خوە، خەزالا مەندان، بدتە درویشی.
خەزالا مەندان دجوانیێ دا، وەک ئایەک و پەریەکا جوانیێ بوو؛ هەتا وی ڕادەی بوو، کو چ والی، حاکم، یان موشیرێک نەمابوو، بێی کو دەستێ خوە بۆ خواستنا وێ درێژ نەکربیت….
وەرگرتی…
ژێدەر: موسوعە العشائر العراقیە.
