گرنگیا ڕەفتاركرنێ دگەل دەوروبەران
ئەلند مزووری
ڕەفتاركرنا مرۆڤی ب شێوەیەكێ ساخلەم ڕاست و دورست دگەل دەوروبەرێن خۆ وەك (خێزان، هەڤال، جیران، هەڤكارێن كاری، و جڤاك ب گشتی) بناغەیێ سەرەكی یێ ئاڤاكرنا كەسایەتی و سەركەفتنا مرۆڤی یە د ژیانێ دا.
مرۆڤ بوونەوەرەكە، جڤاك ژ كۆمەكا وان دهێتە پێكئینان، لەورا نەشێت ل دۆری جڤاكی بژیت، شێوازێ پەیوەندی و ڕەفتار و تێگەهشتنێن مرۆڤی وی بڕیارێ لسەر كوالیتیا ژیانا مرۆڤی ددەن. لەورا ڤێ چەندێ ب چەند خالێن گرنگێن ڕەفتاركرنا دورست دگەل دەوروبەران دەمە دیاركرن:
١. ئاڤاكرنا ڕێزگرتنێ و باوەریایەكا دوو لایانە، دەمێ مرۆڤ ب ڕێز، ڕەوشت، و راستگۆیی دگەل دەوروبەرێن خۆ ڕەفتارێ بكەت، بێ دو دلی هەمان ڕەفتار ژ لایێ وان ڤە بۆ وی دزڤڕێت. ڕێزگرتن بناغەیێ سەرەكی یێ دورستكرنا پەیوەندیێن بهێز و بەردەوامە د ناڤبەرا كەسان دا.
٢. دەستڤەئینانا ئارامیا دەروونی ڕەفتارا باش، ئاخفتنا جوان و شرین، دویر ژناڤزرادن و ئێشانێ و یێن ڤالا ژ تۆندوتیژیێ، ژینگەهەكا پری ئارامی و تەناهی بۆ مرۆڤی پەیدادكەت و زێدەتر دەوروبەرا ب مرۆڤی ڤە نێزیك و گرێددەت. بەروڤاژی، ڕەفتارا خراپ د بیتە ئەگەڕێ دورستبوونا ئالۆزی، ناكۆكی و فشارێن دەروونی بۆ كەسی بخۆ و دەوروبەرێن وی ژی، ئێدی ڤەقەتیان و ژێك دویربوونی دلگرانیێ پەیدا دكەت.
٣. سەركەفتن د دەم و قۆناغێن كاری دا د ژینگەها كاری دا، بكارئینانا ڕفتار و كارەمایێن ڕەوشتی و كاركرن بگیانەكێ دلسۆزانە دئێك تیم دا، ب ئاستەكێ بەرز دهێتە هەلسەنگاندن. كەسەكێ كۆ بشێت ب ڕێز دگەل هەڤكار و هەڤپێشەیێن خۆ سەرەدەریێ بكەت، دەرفەتێن سەركەفتنێ و پێشەكەڤتنا وی د كاری دا دێ زۆرتر و بەرفرەهتربن. دێ شێت ب ڕەنگەكێ سەركەفتیانە بەردەوامیێ ب كارێ خۆ دەت.
٤. ئاڤاكرنا تۆڕەكا بهێز یا پشتەڤانیێ ژیان پرە ژ دەمێن خۆش و نەخۆش. دەمێ تو دگەل دەوروبەرێن خۆ د باشی و خۆشیێ دا ژیانێ دەرباز بكەی، د دەمێن تەنگاڤ و قەیرانان دا ئەڤ دەوروبەرە دبنە ئێكەم پشتەڤان و هاریكار بۆ تە. چونكە چ كەسەك نینە كۆ بشێت ب بێ پێدڤی ب هەڤكاری و پشتەڤانیا دەوروبەران نەبیت دژیانێ دا، ئەم هەمی كەس پێدڤی ب ئێك و دووینە چونكە ئێك ئێكی تمام دكەت.
٥. هەستكرن ب ژیاتی و خۆشەویستیێ ڕەفتارێن دورست پرەكا پەیوەندیا د ناڤبەرا مرۆڤی و جڤاكی دا چێدكەت. ئەڤ چەندە دبێتە ئەگەڕێ هندێ كۆ مرۆڤ هەست ب ڤەقەتیانێ و بتنێبوونێ نەكەت و خۆ ب پشكەك ژ جڤاكەكێ بهێز و گرێدایی ببینێت. ڕەفتارا تە دگەل دەوروبەران نیشانا ئاستێ ڕەوشەنبیری، پەروەردا خێزانێ، و هشیاریا تە یا دەروونی یە. لەورا دهێتە گۆتن: كەسایەتیا مرۆڤی درفتارێن مرۆڤی دا دیار دبیت.
