ئه‌لند زووری

پاركا نه‌ورۆز، ئێك ژ دیارترین پارك و باخچه‌ و جهێن بهێنڤه‌دانا خه‌لكی یه‌ د ناڤا سه‌نته‌رێ بازارێ دهۆكێ دا. ڤێ پاركێ ژبه‌ر گرنگیا خۆ یا جوگرافی و بازاركاری، كۆ دكه‌ڤیته‌ د هه‌مبێزا باژاری و بازاری دا، سیمایه‌كێ تایبه‌ت ژ جوانیێ و بهێنفره‌هیێ دایه‌ باژاڕی.
بناڤكرنا ڤێ پاركێ ب ناڤێ «نه‌ورۆز» پێنگاڤه‌كا د جهێ خۆدابوویه‌ وه‌ك هێمایه‌كێ نه‌ته‌وه‌یی و دیرۆكی د ناڤا خه‌لكی دا، بۆ وێ ئێكێ ئه‌ڤ ناڤه‌ به‌رده‌ام د بیردانكا تاكێن كورد و خه‌لكێ باژاری دا زیندی بمینیت. پشتی دروستكرنا ڤێ پاركێ ب خۆشحالی ڤه‌ بوویه‌ جهه‌كێ گرنگ كو سالانه‌ د باوشا وێ دا ڕێوره‌سمێن جه‌ژنا نه‌ورۆزێ دهێنه‌ ساخكرن و برێڤه‌برن و مه‌شخە‌لا ئاگرێ وێ تێدا دهێته‌ هه‌لكرن، زێده‌باری ئه‌نجامدانا ب ده‌هان فیستیڤال و بیره‌وه‌ری و چالاكیێن هونه‌ری و كولتووری تێدا دهێنه‌ ئه‌نجام دان.
لێ مخابن، سه‌ره‌ڕای گرنگیا ڤێ هه‌لكه‌فتێ وه‌ك پیرۆزیه‌كا گه‌لێ كورد و ناسنامه‌یا وێ یا نه‌ته‌وه‌یی یا پیرۆز، هه‌تا نوكه‌ تابلۆیه‌ك یان نیشانه‌كا فه‌رمی كۆ ده‌ربڕینێ ژ ناڤێ وێ بكه‌ت، ل سه‌ر ده‌رگه‌هـێ چوونا د ناڤا پاڕكێ دا، یان ل هه‌ر لایه‌كێ دیارێ ڤێ پاركێ نه‌هاتیه‌ هه‌لاویستن.
له‌ورا ناڤێ وێ یێ دورست ل ده‌ڤ به‌شه‌كێ مه‌زن ژ خه‌لكێ باژێری كه‌هی نه‌بوویه‌ و ب ڤی ناڤێ وێ یێ پیرۆز نزانن، لێ هه‌ر ب ناڤێ (پاركا سه‌ببێ) بناڤ دكه‌ن و دده‌نه‌ نیاسن. ئه‌ركێ مه‌ هه‌موویانه‌ كۆ ڤێ ناڤی به‌ر ب ڕاسته‌یا مێژوویا وێ ڤه‌ ببه‌ین.
دا كۆ ئه‌ڤ هێمایه‌ وه‌ك ناسنامه‌یا خۆ یا دورست بهێته‌ پاراستن و ناڤێ نه‌ورۆز ب بیته‌ هێمایێ ڤی جهی، پێدڤی یه‌ ئه‌م هه‌می خه‌لكێ دهۆكێ زێده‌تر خه‌مخۆر و پشته‌ڤان بین بۆ چه‌سپاندنا ڤی ناڤی، دا كۆ هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یی و جوانیا ڤی ناڤێ پیرۆز هه‌ر د بیردانك و د ناخێ وان دا یێ زیندی بیت، ڕۆژانه‌ ناڤێ «پاركا نه‌ورۆز» بكاربینین دا كو بكه‌ڤیته‌ سه‌ر زمانێ خه‌لكی ب گشتی.
هه‌روه‌سا، هه‌ر ژبه‌ر چاندنا هزر و هه‌ستێن نه‌ته‌وه‌یی، ڤێ داخوازیێ ئاراسته‌ی ئالیێن په‌یوه‌ندیدار و لایه‌نێن ئیداری یێن باژێڕی دكه‌ین، كۆ ب زویترین ده‌م ڤێ پێشنیازێ بكه‌نه‌ بڕیار بۆ دانان و هه‌لاویستنا تابلۆیه‌كا سه‌رنجڕاكێش كۆ ب ناڤێ «پاڕكا نه‌ورۆز» دیزاین ب ببیت و نیشانا چه‌ژنا نه‌ورۆزێ بخۆڤه بگریت. یان ژی چێكرن و دانانا په‌یكه‌ره‌كی یان سیمبۆله‌كێ كولتووری یێ ڤێ بیره‌وه‌ریێ مینا (مه‌شخه‌لا ئاگری، یان كه‌ساتیا كاوه‌ی) یان هه‌ر دیمه‌نه‌كێ ڤێ بیره‌وه‌ریا پیرۆز به‌رجه‌سته‌ دكه‌ت، د ناڤا ڤێ پاركێ دا بهێته‌ دانان، دا كۆ ڕه‌نگ و سیمایێ ته‌مامێ نه‌ورۆزێ نیشان بده‌ت.
هه‌ر وه‌سا تێكه‌لكرنا كولتووری ب ژینگه‌هێ ڕا، كۆ هنده‌ك لایه‌نێن پاركێ ب نه‌خشێن كولتووری یێن كوردی بهێنه‌ خه‌ملاندن ده‌ما كۆ خه‌لك قه‌ست دكه‌تێ، په‌یوه‌ندیا خۆ یا مللی د ناسنامه‌یا ناڤێ وێ ڕا ببینیت.
ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ دێ بنه‌ ئه‌گه‌ر كۆ ناسنامه‌یا ڕاسته‌قینه‌ یا ڤی جهی بهێته‌ به‌رچاڤكرن و هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یی و كولتووری ل ده‌ڤ خه‌لكی په‌یدا ببیت، ب تایبه‌ت به‌ره‌بابێن نوی.

ئەلند مزووری

ڕەفتاركرنا مرۆڤی ب شێوەیەكێ‌ ساخلەم ڕاست و دورست دگەل دەوروبەرێن خۆ وەك (خێزان، هەڤال، جیران، هەڤكارێن كاری، و جڤاك ب گشتی) بناغەیێ سەرەكی یێ ئاڤاكرنا كەسایەتی و سەركەفتنا مرۆڤی یە د ژیانێ دا.
مرۆڤ بوونەوەرەكە، جڤاك ژ كۆمەكا وان دهێتە پێكئینان، لەورا نەشێت ل دۆری جڤاكی بژیت، شێوازێ پەیوەندی و ڕەفتار و تێگەهشتنێن مرۆڤی وی بڕیارێ لسەر كوالیتیا ژیانا مرۆڤی ددەن. لەورا ڤێ چەندێ ب چەند خالێن گرنگێن ڕەفتاركرنا دورست دگەل دەوروبەران دەمە دیاركرن:
١. ئاڤاكرنا ڕێزگرتنێ و باوەریایەكا دوو لایانە، دەمێ مرۆڤ ب ڕێز، ڕەوشت، و راستگۆیی دگەل دەوروبەرێن خۆ ڕەفتارێ بكەت، بێ دو دلی هەمان ڕەفتار ژ لایێ وان ڤە بۆ وی دزڤڕێت. ڕێزگرتن بناغەیێ سەرەكی یێ دورستكرنا پەیوەندیێن بهێز و بەردەوامە د ناڤبەرا كەسان دا.
٢. دەستڤەئینانا ئارامیا دەروونی ڕەفتارا باش، ئاخفتنا جوان و شرین، دویر ژناڤزرادن و ئێشانێ و یێن ڤالا ژ تۆندوتیژیێ، ژینگەهەكا پری ئارامی و تەناهی بۆ مرۆڤی پەیدادكەت و زێدەتر دەوروبەرا ب مرۆڤی ڤە نێزیك و گرێددەت. بەروڤاژی، ڕەفتارا خراپ د بیتە ئەگەڕێ دورستبوونا ئالۆزی، ناكۆكی و فشارێن دەروونی بۆ كەسی بخۆ و دەوروبەرێن وی ژی، ئێدی ڤەقەتیان و ژێك دویربوونی دلگرانیێ پەیدا دكەت.
٣. سەركەفتن د دەم و قۆناغێن كاری دا د ژینگەها كاری دا، بكارئینانا ڕفتار و كارەمایێن ڕەوشتی و كاركرن بگیانەكێ دلسۆزانە دئێك تیم دا، ب ئاستەكێ بەرز دهێتە هەلسەنگاندن. كەسەكێ كۆ بشێت ب ڕێز دگەل هەڤكار و هەڤپێشەیێن خۆ سەرەدەریێ بكەت، دەرفەتێن سەركەفتنێ و پێشەكەڤتنا وی د كاری دا دێ زۆرتر و بەرفرەهتربن. دێ شێت ب ڕەنگەكێ سەركەفتیانە بەردەوامیێ ب كارێ خۆ دەت.
٤. ئاڤاكرنا تۆڕەكا بهێز یا پشتەڤانیێ ژیان پرە ژ دەمێن خۆش و نەخۆش. دەمێ تو دگەل دەوروبەرێن خۆ د باشی و خۆشیێ دا ژیانێ دەرباز بكەی، د دەمێن تەنگاڤ و قەیرانان دا ئەڤ دەوروبەرە دبنە ئێكەم پشتەڤان و هاریكار بۆ تە. چونكە چ كەسەك نینە كۆ بشێت ب بێ پێدڤی ب هەڤكاری و پشتەڤانیا دەوروبەران نەبیت دژیانێ دا، ئەم هەمی كەس پێدڤی ب ئێك و دووینە چونكە ئێك ئێكی تمام دكەت.
٥. هەستكرن ب ژیاتی و خۆشەویستیێ ڕەفتارێن دورست پرەكا پەیوەندیا د ناڤبەرا مرۆڤی و جڤاكی دا چێدكەت. ئەڤ چەندە دبێتە ئەگەڕێ هندێ كۆ مرۆڤ هەست ب ڤەقەتیانێ و بتنێبوونێ نەكەت و خۆ ب پشكەك ژ جڤاكەكێ بهێز و گرێدایی ببینێت. ڕەفتارا تە دگەل دەوروبەران نیشانا ئاستێ ڕەوشەنبیری، پەروەردا خێزانێ، و هشیاریا تە یا دەروونی یە. لەورا دهێتە گۆتن: كەسایەتیا مرۆڤی درفتارێن مرۆڤی دا دیار دبیت.

ئەلند مزووری

بێهنڤەدانا هاڤینێ دەلیڤەكا زێڕینە بۆ قوتابیان كۆ دەمێن خۆ بۆ مفا وەرگرتنێ بكاربینن، نەكو بتنێ بۆ مژوولبوونەكا بێ مفا و ب بها، لەورا بێهنڤەدانا هاڤینێ باشترین دەلیڤەیە كۆ قوتابی بێهنەكێ ژ فشارێن خواندنێ و ئەزموونان دوور بكەڤیت، بەلێ د هەمان دەم دا، دەمەكێ زێڕینە بۆ ئاڤاكرنا كەسایەتیا خۆ و پێشخستنا شیانێن خۆ، هەر وەسا باشترین دەلیڤە یە خۆ ئامادە بكەت بۆ قۆناغێن بهێت.
دبێژینە هەموو قوتابیان بلا مفاوەرگرتن ژ دەمژمێر و ڕۆژێن ڤێ دەرفەتێ نە بتنێ بۆ بكارئینانا ئایپات و تەلەفۆنان و چەندین ئامیرێن دی یێن مژوولكرنێ بن، یان ژی بۆ نڤستنا درێژ بیت، بلا ئەڤ قوتابی یە هەولا دارێژتنا پلانەكا هشیاری و هەڤسەنگیێ دڤی دەمی دا بكەت، بۆ مفا وەرگرتن ژڤێ دەلیڤەیێ و ڕێكێن مفادار هزر تێدا بكەت، وەك پێشخستنا شیانێن خۆ یێن زانستی و فێربوونا زمانان و ڕەوشەنبیركرنا خۆ، بهێنڤەدانا هاڤینێ‌ باشترین دەمە بۆ بهێزكرنا زمانێن جودا دا و ب تایبەت زمانێ ئینگلیزی و هەر زمانەكێ دی كۆ گۆمان نینە قوتابی د ئایندەی دا دێ پێدڤی بیت وەك خوواندنا پەرتووكێن جودا ژدرەڤەی پەیرەوێ‌ قوتابخانێ وەك (چیرۆك، مێژوو، گەشەپێدانا مرۆڤی، ئەدەب) هتد. كو خواندنا ڤان جۆرە بابەتان دێ هزرا قوتابی دەولەمەندكەن و دێ مێشكێ وی دوەرگرتنا پێزانینان دا بەرفرەهتر لێهێت و ئاستێ ئاخفتن و نڤیسینا وی دێ بهێز بیت.
كۆمپیۆتەر و تەكنۆلۆژیا هەروەسا خۆ فێركرنا ئامیرێن كۆمپیۆتەری و تەكنۆلۆژیایێ و بنەمایێن پرۆگرامسازیێ وەك، دیزاینێ، مۆنتاژێ، یان بكارئینانا پرۆگرامێن نووژەن وەك (ئۆفیس و ژیریا چێكری) دیسا بۆ وان قوتابیێن كۆ حەزا وێنەكێشانێ، ژەنینا ئامێرێن مۆزیكێ، یان كارێن دەستی هەی، ئەڤ دەمە دەلیڤەیەكا زێڕینە بۆ ڕاهێنانێ ل سەر ڤان بەهرەیان كۆ دێ بنە هاندەر بۆ هشیایا وی لسەر جیهانا هونەری. هەر وەسا گەر حەزا وەرزشی و یاریێن گرێدایێ وەرزشێ ژی بكەت، بلا هەولا ڕاهێنانا وەرزشێن (مەلەڤانی، تەپا پێ، جۆمناستیك، یان ڕاهێنانا هێزێ) بكەت، هەر دێ تەندروستیا وی یا جەستەیی دێ بهێز كەت، دیسان دێ ئارامیەكا دەروونی دەنە قوتابی، خالا ژ هەموو یان گرنگتر دێ بیتە هوكار بۆ سەرڕاستكرنا شێوازێ ژیانا وی یاڕۆژانە و ڕێكخستنا دەمێ نڤستنێ و دوركەفتن ژ تەكنۆلۆژیایێ د دەمێن درەنگێن شەڤێ دا، هەر دڤی دەمی دا دشێت تەڤلی چالاكیێن جڤاكی و خۆبەخشی دا بكەت وەك پشكداریكرن د ڕێكخراوێن جڤاكێ مەدەنی یان ڕاهێنانێن ژینگەیی و مرۆڤاتی دا، گیانێ بەرپرسیایەتیێ د ناڤبەرا قوتابی و جڤاكی دا خۆرت ببن و شارەزاییا ڕەفتاركرنێ ل دەڤ دورست ببیت.

ئەلند مزووری

هەڤسۆزی و ئێك هەلوەستییا هەر كوردەكی هەنبەر پێشمەرگەی، وەفادارییە بۆ وێ خەباتا مەزن و وی ئەركێ پیرۆزێ وی ئەنجامدای بۆ كورد و كوردستانێ. چونكو پێشمەرگە نەبتنێ هێزەكا چەكدارە، بەڵكۆ سیمبۆلا مان و كەرامەتا گەلێ كوردستانێیە.
پێشمەرگە ئانكۆ كوردستان، ئانكۆ مللەت، پێشمەرگه ئەو هێزە یا كۆ دگەل هەبوونا خۆ، دژی ستەمێ بەرخۆدان كری و بەرەڤانی ژ پیرۆزی و خاكا كوردستانێ ومافێن ڕەوایێن گەلێ كورد كری، خۆدان دیرۆكەكا پری سەروەری و قۆربانیێن مەزنە، پێشمەرگە بۆ دۆزا پیرۆزا گەلێ كورد، بۆ مرۆڤاتیێ بۆ ئازادیێ بۆ ژیانێ هاتیە هەبوونێ وبۆ سەرفەرازیێ جەنگی یە، پێشمەرگە هێزەك بوویە یاكو هەر دەما دوژمنان گوه ل ناڤێ وان دبوو هەمی رێك ل بەروان دبوونە ئەژدەها، ئەو سەهم و سیتاڤك بوویە یاكو د خەودا ژێ خەو ژ چاڤێن وان درەڤاند و ژترسا گوهلێبوونا ناڤێ وان دڤەجنقین، هێزەك بوویە چ جاران خۆ نەچەماندی یە هەنبەر ستەمێ و بێدادیێ.
– دامەزراندن و مێژوویا پێشمەرگەی و ڕامانا ناڤێ وی:
پێشمەرگە وەك هێزەكا ڕێكخستی و فەرمی، بۆ سەردەمێ دامەزراندنا كۆمارا كوردستان ل مەهاباد (١٩٤٦) دزڤریت، ل سەر دەستێ قازی محەمەد (سەرۆكێ كۆمارا كوردستان) ئەڤ ناڤە وەك ناسنامەیەكا فەرمی بۆ شۆرەشگێڕێن كورد ل وی سەردەمی هاتە دانان و پەسندكرن. د هەمان دەم دا، سەركردەیێ نەتەوەیی مەلا مستەفا بارزانی ڕۆلەكێ سەرەكی و دیرۆكی دڤێ كۆمارێ دا هەبوویە وەك فەرماندەیەكێ خۆدان شیان د ناڤ ڤێ هێزێ دا، یێ تایبەت بۆ بداڕشتنا پلانێن لەشكری یێن نوی بۆ پێشمەرگەی، هەر وەسا ئێك ژ ستوینێن سەرەكی یێ شۆرەشێن كوردستانێ بوویە.
ناڤێ «پێشمەرگە» ژ دو پەیڤێن كوردی پێكدهێت: (پێش) و (مەرگ)، كۆ ب ڕامانا (ئەو كەسێ پێش مرنێ دكەڤیت) یان (ئەوێ گیانێ خۆ ددانیتە پێش پاراستنا خاك و نەتەوەی).
پێشمەرگە د فەرهەنگا كوردی دا نەك بتنێ سەربازە، بەلكۆ شۆرەشگێڕەكێ خۆدان دۆزە كا پیرۆزە، كۆ یێ ئامادەیە مەزنترین بهایێ ژیانێ كو ئەو ژی (گیانە) پێشكێشی ئازادیا كوردستانێ بكەت.
– ئەرك و پەیاما پێشمەرگەی:
ئەگەر هەر ژ دەستپێكا دیرۆك پەیدابوونا پێشمەرگەی بنێرین دێ بینین كۆ خۆدان پەیامەكا مررۆڤایەتی بوویە بۆ پاراستنا گیانێ تاكێ كورد و نەهێلانا وێ زولم و ستەما لسەر گەلێ كورد و وان هەمی گەل و نەتەوەیێن دی. چ جاران پێشمەرگە هێرشبەر یان داگیركەر نەبوویە، بەلكو هەگرێ پەیامەكا پیرۆزا مرۆڤایەتیێ بوویە، بەرەڤانی ژ خاك و ئاڤ و پاراستنا سنوورێن كوردستانێ كریە. هەردەم بزاڤكریە بۆ پاراستنا كەرامەت و مافێن ڕەوا یێن گەلێ كورد د بن سێبەرا ئالایێ پیرۆزێ كوردستانێ. لێ هەردەم پەیاما سەرەكی یا پێشمەرگەی پێكڤەژیان بوویە، پاراستنا هەمی پێكهاتە و ئاینێن جود یێن ل كوردستانێ دژین وەك (كورد، عەرەب، توركمان، كریستیان، ئێزدی و…) بێی جوداهی.
– خەبات و قەهرەمانیێن پێشمەرگەی (ژ دەستپێكێ هەتا ئەڤڕۆ).
دیرۆكا پێشمەرگەی دیرۆكەكا تژییە ژ داستانێن بەرەڤانی و خۆراگریێ و تێدا سەلماندیە كو چ هێزێن مەزن نەشیاینە ئیرادەیا وی بشكێنن. شۆرەشێن ڕزگاریخوازی یێن (ئیلۆن و گولان)ێ پێشمەرگە شییا د ناڤ سەختترین بارودۆخ دا و ب كێمترین لەشكر و سادەترین چەك، ل هەنبەری سۆپایێن مەزن و ب هێزێن دەڤەرێ ڕابوەستیت و دۆزا كوردی ل جیهانێ ب دەتە نیاسین.
ڕاپەرینا مەزنا ١٩٩١ پێشمەرگەی ڕۆلەكێ مەزن دگێرا وەك داینەمۆیا گەل بۆ ڕاپەرینێ و رامالینا باژارێن كوردستانێ ژ ڕژێما بەعسا دكتاتۆر.
د دیرۆكا نوی دا پێشمەرگە شیا ناڤ و دەنگیا قەهرەمانیا خۆ بگەهینتە هەمی قۆرنەتێن دونیایێ، د جەنگا مەزنا دژی تێرۆرستێن داعش دا، د دەمەكێ دا كۆ مەزنترین هێزێن سەربازی یێن دەڤەرێ نەشیان خوە ل بەر رابگرن، پێشمەرگە تاكە هێز بوو كو ل سەر ئەردی شیای ئەفسانەیا داعشی بشكێنیت. د ڤێ جەنگا سەپاندیا تیرۆرستێن داعشێ پێشمەرگەی نە بتنێ بەرەڤانی ژ كوردستانێ كریە، بەڵكۆ ب نوونەراتیا هەموو جیهانێ بەرەڤانی ژ مرۆڤایەتی كریە و جیهان ژ مەترسیەكا مەزنا تێرۆرێ پاراستی یە، كو ئەڤە بوو ئەگەرێ هندێ جیهان هەمی ب ڕێزڤە ناڤێ پێشمەرگەی بینیت و شانازیێ پێ بكەت.
لێ بابەتێ ئەڤرۆكە یێ گەرم مەیدانا سیاسی دا ل ئیراقێ هەلوەشاندن و رادەستكرنا چەكی میلیشیاتا و هێزێن بسەر لایەنێن سیاسی یێن جوداجودا بۆ دەستێ حكۆمەتێ وەك مەنزۆمەكا سەرەكی یا بەرەڤانی و پاراستنا ئاخا دەولەتا ئیراقێ، هەولەكە كو وان هەمی هێزێن چەكدار بێخنە ب سەر سۆپایێ ئیراقێ ڤە، ئەڤ بریارە كو ب شێویەكێ راستەو خۆ ژ لایێ نێردەرێ ئەمریكا ڤە هاتیەدان، مەرەم پێ ئەوە كو وان هێزێن لایەنگەری بۆ ئیرانێ هەی چارچووڤە بكەن و وێ دەمارا سەرەكی یا شیعەیێن ئیراقێ ب شیعەیێن ئیرانێ ڤە گرێددەت بهێتە برین.
هەر د ڤی چارچووڤەی دا، گەلەك هەول و بۆچوون دهێنەدان، كو هێزێن پێشمەرگەیێ كوردستانێ تێكەلی ڤێ بریارێ بكەن، بەلێ ب چ ڕەنگ و شێوەیان ئەڤ بریارە ژ پێشمەرگەیێن هەرێما كوردستانێ ناگریت، چونكو ل گۆرەی دەستوورێ ئیراقێ یێ سالا 2005، هەرێما كوردستانێ پێگەهەكێ یاسایی و دەستووری یێ تایبەت هەیە، بتایبەتی د بابەتێ هێزێن پێشمەرگەی دا. دەقێ دەستووری ب رۆنی دانپێدانێ ب پێشمەرگەی كریە وەك هێزەكا پاراستنێ یا فەرمی بۆ هەرێمێ، لەورا چ بڕیارێن گرێدایی ب هەلوەشاندن یان رادەستكرنا چەكی ژ وان ناگریت. ئەگەر ئەڤ چەندە دگەل هەرێمێ بهێتە كرن و ڤێ بریارێ ل سەر ب سەپینن، ئەڤە پیلان و دوژمنكاریەكا سۆر سۆرە و یا هەڤدژە دگەل بنەمایێن دەستووری، هە وەسا جادەیا كوردی ژی ب چ ڕەنگان قەبوول ناكەت، چونكو چ جاران هێزا پێشمەرگەی نەبوویە هەرەشە ل سەر چ لایەكی و چ دەولەتەكا هەڤسوی، بتنێ چەكێ خۆ بۆ پاراستنا گەل و وەلاتێ خۆ ل دژێ داگێركەر و دوژمنان دا بكارئینایە.
ل گۆرەی بڕگەیا پێنجێ ژ بەندێ‌ (121) د دەستوورێ ئیراقێ دا، هاتیە دیاركرن كو حوكمەتا هەرێمێ ماف هەیە هێزێن پاراستنا ناڤخۆیی وەك پۆلیس، ئاسایش، و زێرەڤانێن هەرێمێ كو (پێشمەرگە دكەڤیتە د بن ڤێ چارچووڤەیێ دا) پێكبینیت بۆ پاراستنا هەرێمێ.
ئەگەر ل شەرعیەتا دەستووری بنێڕین، پێشمەرگە نە میلیشیانە، بەلكو هێزەكا شەرعی و یاسایی یە و د دەستوورێ ئیراقێ دا دانپێدان ب هەبوونا وان هاتیەكرن. بڕیارێن بەغدا یێن گرێدایی ب هەلوەشاندنا گرۆپێن چەكدار، نەشێن ب چ شێوەیان ل سەر پێشمەرگەی بهێنە سەپاندن، چونكو هێزێن پێشمەرگەی بەشەكن ژ سیستەمێ بەرەڤانیا نشتیمانی یا ئیراقێ د بن فەرماندەییا هەرێمێ بخۆ دانە. ل سەر ڤێ بنەمایی، هەر بڕیارەك یان بزاڤەك بۆ لاوازكرن یان سەپاندنا مەرجان ل سەر چەكێ پێشمەرگەی، وەك بنپێكرنەكا ئاشكرا یا دەستوورێ ئیراقێ و گەفە ل سەر ئاسایشا نەتەوەیی یا هەرێمێ، و ژ لایێ یاسایی و جەماوەری ڤە یا رەتكری یە.
جوداهی د ناڤبەرا پێشمەرگە و میلیشیایان دا:
بڕیارێن تایبەت ب ژچەككرن یان نەهێلانا گرۆپێن چەكدار، ب چ رەنگان هێزێن پێشمەرگەی ناڤەگرن، چونكو پێشمەرگە فەرماندەییەكا سەربازی یا فەرمی یە د بن چەترا فەرمانێن وەزارەتا پێشمەرگەی دا كار دكەت. هەر چەندە پێشمەرگە ل گۆرەی دەستووری بەشەكە ژ سیستەمێ گشتی یێ بەرەڤانیا ئیراقێ، لێ دەسهەلاتا رێكخستن، پڕچەككرن و فەرماندەییا وێ د دەستێ دامەزراوەیێن فەرمی یێن هەرێما كوردستانێ دا یە. هەر وەسا دیرۆكا دامەزراندن و هەبوونا هێزا پێشمەرگەی یا دیر و درێژە، ئەگەر بەراورد بكەین دگەل میلیشیاتێن ئەڤرۆ د مەیدانا سیاسیا ئیراقێ دا هەین، كو پتریا وان ژلایێ ئیرانێ ڤە هاتینەدانان، بۆ مەرەمێن دیار، لێ ئەگەر ئەڤ میلیشیاتە بۆ بەرژەوەندیا پاراستنا ئاخا ئیراقێ و سەروەریا وێ هاتبانە دامەزراندن، گەلەك ژ ڤان میلیشیاتان د دەمێن بۆریدا چەندین هێرش ب درۆنان كرینە سەر دەڤەرێن جودا بەرهەمئینانا گازێ و باژێرێن كوردستانێ.

ئه‌لند مزووری

كه‌نالێ دهۆك، ئه‌و كه‌نالێ ب «دایك» دهێته‌ نیاسین، كو بوویه‌ مینا قوتابخانه‌كێ بۆ پێگه‌هاندنا ب سه‌دان ڕاگه‌هاندكارێن خۆدان شیان ل سه‌ر ئاستێ ده‌ڤه‌را به‌هدینان. ئه‌ڤه‌ ٣٤ سالێن خزمه‌ته‌كا به‌رده‌وام ژ ژیێ خۆ ده‌ربازكرن، د به‌رده‌وامییا ڤێ خزمه‌تێ دا به‌ر ب ٣٥ سالیێ ڤه‌ شه‌مالكا خۆهه‌لكره‌ڤه‌؛ ئه‌و خزمه‌تا مشت ژ گه‌هاندنا په‌یامێن نه‌ته‌وایه‌تی، مرۆڤایه‌تی، ئایینی، سیاسی، جڤاكی، چاند و هونه‌ری و …هتد. بۆ هه‌ر مژاره‌كا گرنگ یا كو جڤاكا مه‌ پێدڤی پێ هه‌بووی، دهۆك تیڤی بوویه‌ ئه‌و په‌نجه‌ره‌ یا كو تێدا هه‌ناسه‌یه‌كێ بكێشیت و ده‌نگێ خه‌لكی بگه‌هینیته‌ جهێن په‌یوه‌ندیدار.
ب درێژاهیا ڤان سالێن ده‌ربازبوویی، دهۆك تیڤی نه‌ بتنێ كه‌ناله‌كێ ڕاگه‌هاندنێ بوویه‌، به‌لكو ناسنامه‌كا جه‌وهه‌ری یا باژێرێ دهۆكێ و ده‌ڤه‌را به‌هدینان بوویه‌. هه‌ر ل ده‌سپێكا په‌خشێ خۆ، گرنگی دایه‌ هه‌می ته‌خ و چینێن جڤاكی (زارۆك، سنێله‌، گه‌نج و پیر)، هه‌روه‌سا ژ لایێ ئۆلی ڤه‌ ببوو خودیكا پێكڤه‌ژیانا هه‌می ئۆلان. ئه‌ڤ كه‌ناله‌ وه‌ك فێرگه‌هه‌كێ لێ هاتبوو كۆ زێده‌تر گرنگی دایه‌ زمانێ مه‌ یێ پیرۆز و پاراستنا شێوه‌زارێ به‌هدینی، كۆ هه‌رده‌م وه‌ك ناسنامه‌یه‌كا نه‌ته‌وه‌یی دایه‌ نیاسین و د ناڤ مالێن مه‌ دا پاراستیه‌. ب ڕێكا به‌رنامه‌یێن خۆ یێن جۆراوجۆر، شیایه‌ په‌یاما خۆ یا پیشه‌یی بپارێزیت و ببیته‌ پارێزه‌را دابونه‌ریت و كۆلتوورێ مه‌ یێ ڕه‌سه‌ن.
ئه‌ڤرۆ كو ٣٤ سال ل سه‌ر دامه‌زراندنا ڤێ پلاتفۆرما بلند یا ڕاگه‌هاندنێ ده‌رباز دبن، شیایه‌ ل سه‌ر هه‌مان ڕێبازا خۆ یا پیرۆز به‌رده‌وام بیت. ب درێژاهیا ڤان سالان، ئه‌ڤ كه‌ناله‌ گاڤه‌كێ ژی پاش نه‌كه‌فتیه‌ و چ جار هه‌ستا كه‌ڤنبوونێ ل ده‌ڤ په‌یدا نه‌بوویه‌، چۆنكی هه‌رده‌م ب خوینه‌كا گه‌نج یا گه‌نجان د ناڤ ده‌مارێن خۆ دا نووی دكره‌ڤه‌. له‌ورا دبینم كۆ ڤی كه‌نالی نه‌ بتنێ ڕۆلێ قوتابخانه‌یه‌كێ گێڕایه‌، به‌لكۆ شیایه‌ ڕۆلێ مه‌زنترین په‌یمانگه‌هـ و زانكۆ بگێڕیت. كه‌نالێ دهۆكا دایك، ب ئه‌زموونا ڕاگه‌هاندكارێن خۆ یێن دێرین، شیایه‌ ل هه‌مبه‌ر گۆهۆڕینێن ته‌كنۆلووژی و جیهانگیریێ كاروانێ خۆ ب سه‌ركه‌فتیانه‌ ده‌رباز بكه‌ت بێی كۆ هه‌ست ب ساربوون و ماندیبوونه‌كێ بكه‌ت، هه‌روه‌سا ڕه‌سه‌ناتیا ده‌ڤه‌رێ بپارێزیت.
سڵاڤ ل وان هه‌می ماندیبوون و ماندیبوویان، ل وان ده‌نگ و ڕه‌نگێن ل سه‌ر شاشێ دیار و یێن پشت كامیره‌یێ یێن كۆ د لسۆزانه‌ ژیانا خۆ پێشكێشی پێشخستنا ڤی كه‌نالی و هشیاریا جڤاكا خۆ كرین. دهۆك تیڤی دێ هه‌ر مینیت ئه‌و سه‌كۆیا ده‌نگ بلند، و په‌یاما وێ دێ هه‌ر ب پیرۆزی گه‌هیت، چۆنكی ژ دلێ جه‌ماوه‌رێ خۆ ده‌ست پێكرییه‌ و بۆ خزمه‌تا جه‌ماوه‌رێ خۆ یا به‌رده‌وامه‌.

ئەلەند مزووری

زمانێ لەشی نەبتنێ هندەك لڤینێن هەرمەكینە، بەلكۆ رەنگڤەدانەكا كوورە بۆ هەستێن خۆدانێ وی و پەرسڤدانێن هەلچوون و كارڤەدانێن وی یێن دەروونی نە، ب تایبەت دەما دهێنە بكارئینان بۆ سڤككرن و گەفكرن ل یێ بەرامبەر. بكارئینانا رفتارێن دژوار وەك درێژكرنا تبلێ یان گرژكرنا روخسارێ خۆ، ئەڤ چەندە سەپاندن و توندوتیژیا خۆ نیشاددەت و ب ڤێ رێكێ وێ كەربوكینا د ناخێ خۆ دا ب ڤی رەنگی دەردئێخیت؛ هەروەسا ئەڤ رەفتارە نیشانا دەستهەلاتداریێ یە كو دخوازیت سەپاندنێ بكەت و ئیرادەیا یێ دی بشكێنیت، ئەڤە ژی رێبازەكە كو سادەترین بنەمایێن رێزگرتنێ تێدا نینن.
هێزا راستی د سەركردایەتیێ دا د هێمنیەكا موكم و سەرخۆ و خۆراگریا هەلچوونانە، ئەڤ هێزە پێدڤی ب چ لڤینێن نمایشكاریێ نینە؛ سەركردایەتیا ب بیر و باوەری پشتبەستنێ ب زمانەكێ لەشێ یێ ڤەكری و هەڤسەنگ دكەت كو بشێت ب رێكا وان ركابەرێن رازی بكەت و لێكتێگەهشنێ د ناڤبەرا خۆدا پەیدابكەن، دیسا ب ژیرمەندی و ب لۆژیكی بەهانەیان نەهێلن، نەكو ب توندوتیژیێ.
ب مخابنی ڤە، ئەڤ رەفتارە د كارێ هندەك كەسایەتیێن سیاسی دا دهێتە دیتن، وەك سەرۆكێ پەرلەمانی هەیبەت حەلبۆسی و هندەك پەرلەمانتار ب ڤی شێوەیێ نە یاسایی سەرەدەریێ دا دگەل هەرێما كوردستانێ و سیمبولێن وێ دكەن؛ كو ل شوینا دانوستاندنێن دیبلۆماسی، لڤین نەشایستە و پەیڤێن نەجوان بكار دئینن. ئەڤ جۆرێن رفتاران نە بتنێ پرۆسەیا سیاسی لاواز دكەن، بەلكۆ دبیتە هۆكار هاندانا پەیاما كەرب و كینێ ودبیتە هەرەشە ل سەر تەناهی و ئارامیا جڤاكی.
لێ شێوازێن ب ڤی ڕەنگی كاركرنێ نیشانا نەبوونا مەرەمێن پاقژە، و هەول و بزاڤەكە بۆ تولڤەكرنا سیاسی و نەبوونا شیانان د چارەسەركرنا كێشەیان دا. دوبارەكرنا ڤان رەفتارێن نەژ هەژی (ئیستفزاز)ی، ئەڤ چەسپاندنە دوژمن كاری و دژایەتیا كەسی یا تهی كەرب و كینەكا كوورە بەرامبەر كوردستانێ و گەلێ وێ، بەلكو ئەڤ رفتارە دبنە تمامكەرا زۆرداری و هەوێن سەربازی یێن رژێما گۆربگۆر ژ ئەنفال و جینۆسایدا گەلێ كورد. ئەڤ بێرێزیە ژ چ كەسەكی بیت ناهێتە قەبوولكرن، ب تایبەت د بن كۆمبەتا پەرلەمانی و د ناڤ هەكەفتێن فەرمی دا، چونكی ئەڤ رەفتارە دهەڤدژن ل گەل بنەمایێن دەستووری و بهایێن دیموكراسیێ یە. كوردستان دێ هەر ب سەركەفتی و ب رۆمەت مینیت، و ب ڤان كاران، چونكی گەلێ كورد سەرێ خۆ نانەچەمینیت و قەبوول ناكەت چ لایەن تبلێن گەفێ بۆ درێژ بكەت.

ئەلند مزووری

ل دووماهیێ راستیا كارێن بێ سەر وبەر و بێ خەمخۆریا ئەندازیاری دیاربوون، ئەڤە د ماوێ ڤان چەند ڕۆژێن باران بارانێن بەردەوام ب دەهان جادەیێن گرنگ یێن ناڤخۆ و نێڤدەولەتی ژناڤچووینە ژگەرێ بێ پلانی و خەمساری و نە دلسۆزیێ دكاری دا ژلایێ ئەندازیار و سەرپەرشت و كارمەندێن دڤان پرۆژەیان دا كاردكەن و ب ئەركێ جیبەجیكرنا وان رادبن، ئەڤە ژلایەكی ڤە و نەكوالێتیا كەرستەیێن تێدا هاتینە بكارئینان ژلایەكێ دی ڤە.
بۆ زانین ل گەلەك جهان كەند و كۆر (تەنسە) پەیدابووینە، ژئەگەرێ وێ ئێكێ كۆ ستویراتیا كەرستەیێن (قێرێ) یێ بۆ جادێ هاتیە بكارئینای نابیتە (5)سانتیمەتر، لەورا هەر زوو ئەڤ جهێ تێكدجن و ژناڤ دچن، ئەڤجا بلا جهێن پەیوەندیدار(پارێزگەهـ، رێڤەبەریا رێك و پرا، باژێرڤانی، ئەو كۆمپانیێن بڤی ئەركی رادبن) و هەر لایەنەكێ دی چاڤ خشاندنەكێ لڤی بابەتی بكەن و بزانن ئەگەرچنە و كینە؟ چونكو گەلەك پرۆژە ل گەلەك جهان هێشتا چەند رۆژ یان چەند مەهـ یان چەند سال بسەرڤە نە دەربازبووین دبینین ل گەلەك جهان ژناڤچووین، بۆ نموونە جادەیا بەرامبەر پارێزگەها دهۆكێ، هەر باشە بۆ زێدەر باوەریپیكرن ئەڤ جهە دكەڤیتە بەرچاڤێن هەموو بەرپرسێن پارێزگەهێ، هێشتا مەهەك ل سەر دەرباز نەبووی دبینین چ جۆرە كەند و كۆر لێ پەیدابووینە، هەر دیسان دهەمان پرۆژەدا ژفلكا دای شرین (گەلی) هەتا ناڤا بازاری جارەكا هاتە هلكۆلان و زەحمەتەكا دی مەزاختیەكێ دی یێ زێدە لێهێاتە مەزاختن ئەڤە ژی ب بەهانەیا شكەستنا بۆریەكا ئاڤێ، ئەڤ چەندە ڤەدگەریت بۆ بێ پلانیا كاری و خەمساریێ یان ژبیركرن یان هزرنەكرن دكارەكێ دی دا ل هەمان جهـ، بۆ چی دلسۆزی دكاری دا نەمایە و ب تایبەت هەكە ئەڤ كارە دگشتی بن، ئەرێ كی بەرپرسە ما گۆنەها خەلكی و هاولاتی چیە بكەڤیتە بەر ڤان ئاستەنگ و ئیزایان و گەلەك ب كەس ب مال و سامانێن خۆ یان ژی ب روخا دبنە قۆربانیێن ڤێ خەمساریێ و ڤان شاشیان، چنكو ئەڤ وەلاتە مۆلكێ مە هەموویانە دڤێت وەك بیبیكا چاڤان بپارێزین ژ هەموو لایانڤە و ب دلسۆزی چاڤێن مە ل ئاڤاكرنا وێ بن.

ئەلند مزووری

سەرهلدانا مەزنا گەلێ كوردستانێ ل سالا ١٩٩١، نەبتنێ ڕاپەرینەكا جەماوەری بوویە دژی دوژمنێن گەلێ كورد و هەڕفاندنا كەلهێن وان یێن ستەمێ و زۆرداریێ، بەلكو وەرچەرخانەكا مێژوویی بوویە بۆ ژدایكبوونا ژیان و پێڤاژۆیەكا نوی بۆ ئیرادەیا مللەتێ مە. رۆژا ١٤/٣، خەلكێ باژێرێ دهۆكێ ژ خەونەكا پڕی ستەم و زۆرداری هشیاربوو و د بەر قریچكەكا ڕۆژەكا نوی یاكو تژی بووی ژ كینا وان سالێن درێژ یا خەون و هیڤیێن وان بوهۆژاندین د گازیەكا ئێكگرتی دا ل بەر دەنگێ تلیلی و سروودێن نشتیمانی، دەست ب سەرهلدانێ كر و هەمی كەلهێن ستەمێ و زۆرداریێ هەڕفاند و قەید و زنجیرێن رژێما بەعسیا ژێك قەتاندن. ئەڤ رۆژا پیرۆز یا هەڤدەم بوویە ل گەل سالرۆژا ژدایكبوونا سیمبۆلێ نەتەوا كورد بارزانیێ نەمر، ئەڤ سەرهلدانە بوویە كلیلا بدەستڤەئینانا ب سەدان دەستكەفتێن ستراتیژی كو ئەڤرۆ ئەم ل بن سیبەرا وان دژین.
گرنگترین دەستكەفتێن سەرهلدانا باژارێ دهۆكێ و دەڤەرێ، ستوونەكا ب هێز بوویە بۆ ئاڤاكرنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ. هەر ب سایەیا قوربانیەكا دوور و درێژ، رێخۆشكەر بوویە بۆ ئەنجامدانا ئێكەم هەلبژارتنێن ئازاد و دامەزراندنا پەرلەمان و حوكمەتا هەرێمێ وەك ناسنامەیا سیاسی یا گەلێ مە ل جیهانێ.
هەروەسا ژ لایەنێن رەوشەنبیر و زانستی ڤە، دامەزراندنا زانكۆیا ل سالا ١٩٩٢ دهۆك وەك دەرگەهەك بۆ گەنجێن دەڤەرێ كو تێدا هیڤی و ئارمانجێن خۆ تێدا بچینن و ب شێوەكێ ئەكادیمی بەردەوامیێ بدەنە خواندنێ بێی كو پەنایێ ببەنە دەڤەرێن دی. ئەڤ زانكۆیە بوویە ناڤەندەك بۆ پێگەهاندن و ئەكادیمیكرنا كەسێن بسپۆر و مامۆستا و زانایان، هەر وەسا وەك دەرگەهێ گەشەكرنا هزری، ل خەلكێ دەڤەرێ هاتیە ڤەكرن، ل گەل ڤەكرنا ب دەهان ناڤەندێن ڕەوشەنبیری و هونەری، بۆ گەشەكرنا هزرێن تاكێن گەلێ كورد ل پارێزگەهێ.
هەر وەسا ژلایێ ئاڤەدانیێ و خزمەتگۆزەرییان ڤە دهۆك ژ باژێرەكێ پشتگوه هاڤێتی گوهۆڕی بۆ باژێرێ سەردەم و ئاڤادانیێ. چێكرنا تۆنێلا (زاخۆ ـ دهۆك) وەك پڕۆژەكێ ستراتیژی ل دەڤەرێ، چێكرن و فرەهكرنا ب دەهان جادان و ئاڤاكرنا چەندین پرا و ئۆڤەرپاس و ئەندەرباسان و ئاڤاكرنا جڤاكێن ئاكنجێبوونێ یێن ب شێوازێن نووی و سەردەمیانە، كو سیمایەكێ شارستانی یێ پێشكەفتی دا ڤی باژێری، زێدەباری ب دەهان پرۆژەیێن دی یێن جوداجودا.
ژلایێ ساخلەمیێ ڤە، ب دەهان نەخۆشخانە یێن تایبەت ب هەمی نەخۆشیانڤە و زێدەباری ڤەكرنا ب دەهان بنگەهێن ساخلەمیێ ل پارێزگەهێ و هەمی باژێرك و گوندێن دەڤەرێ هاتنە ڤەكرن و نویژەنكرن.
ژ لایێ پێكڤەژیانێ و ئارامیێ دهۆك وەك باژێرێ لێبۆرین و تەناهیێ هاتە نیاسین، بوویە پەناگەهەكا ئارام بۆ هەمی ئایین و نەتەوەیان د قەیرانێن دژوار دا بتایبەت ل سەردەمێ (هاتنا تیرۆرستێن داعشێ‌) بۆ دەڤەرێن جودا یێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، باژارێ دهۆكێ وەك ئەركەكێ مرۆڤاتی و نەتەوایەتی ب دلسۆزی و مەردانە هەمبێزا خۆ بۆ ب هزاران ئاوارە و پەنابەران ڤەكر. هەژیە بێژین كو سەرهلدانا باژێرێ دهۆكێ، تمامكەرا خەباتا شۆرەشێن ئیلۆن و گۆلانێ بوو. ئەڤجا بلا ئەڤ رۆژە بۆ مە ببیتە پەیمانەك بۆ پاراستنا ڤان دەستكەفتان و ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا گەشتر بۆ بەرەبابێن داهاتی.

ئەلند مزووری

بەری ئەم بەحس ل زمانی بكەین؛ دڤێت ئەم باش بزانین كا گرنگیا زمانی د چ دایە؟، زمان دهێتە هژمارتن ئێك ژ پیرۆزیێن مللەتان، ناسنامەیا كولتوورێ مە ب هەمی ڕەنگان و دیرۆكا مە دپارێزیت بەرییا كو ئاخ و سنووران بپارێزیت، لەورا دڤێت ئەم پاراستنا ڤی زمانیبكەینە ئێك ژ كارێن دەسپێكی و بدانینە پێشیا هەمی كاران، چونكو ژ دەستدانا زمانی ئانكو ژ دەستدانا هەر تشتەكی، بێ دودلی هەر دەم خواستە و حەز و ڤیانێن مە ئەون كو بشێین زمانێ خۆ بپارێزین و ڤەوژێرین ژ پەیڤ و زاراڤێن زمانێن بیانی و پاقژ و ساخلەم بكەین.
گەلەك هەول و بزاڤ دهێنەكرن كو زێدەتر گرنگی ب زمانێ مە بهێتەدان و ژ پێلێن شێواندنێ‌ و نەمانێ بهێتە پاراستن، بەلێ جهێ دلگرانیێ یە كو هەتا ئەڤرۆ؛ ئێك ژ وان هەول و بزاڤان جهێ خۆ نەگرتینە، هەروەسا نەشیاینە ڤی زمانی وەكی بەری چەندین سالێن بۆری ژی ڤەبگەرینیت، ئەگەر ئەم پیچەكێ ل رابردویی بڤەگەرین؛ دێ زانین ڕەوشا زمانێ مە چاوابوو و نها ل چ ئاست دایە، دێ باش بۆ مە دیاربیت كا ئەم چەند شیاینە ڤێ زمانی بپارێزین، بەلكو د ڤێ بەراوردیێ دا دبینین كو ب هزاران پەیڤێن ڕەسەن یێن كو د ژیانەكا سادە و د چارچووڤەیێ ژیانا گوندایەتیێ دا دهاتنە بكارئینان؛ ئەڤرۆ پتریا وان هندابووینە، بەلێ كو پشتی ئەم بووینە خۆدانێن ب دەهان زانكۆ و ناڤەندێن ئەكادیمی و پەیمانگەهێن زمانی؛ ب سەدان پەیڤێن بیانی كەفتینە د ناڤا زمان و رێنڤیسێن مە یێن كوردی، بۆ زانین هەر پەیڤەكا بیانی كو بێ پێدڤی دهێتە ناڤ زمانێ مە، پشكەكێ ژ رەسەناتیا وی كێم دكەت، پاراستنا زمانێ كوردی ژ پێلا «شێواندنێ» و «تێكەلبوونێ»، نە بتنێ ئەركەكێ ئەدەبی یە، بەلكو ئەركەكێ پیرۆزێ نەتەوەیی و نشتیمانی یە. ئەڤجا بلا ئەڤ بزاڤ و خەباتێن دهێنە ئەنجامدان بۆ پاراستنا زمانی؛ بەدەوام بن و وێ ناسنامەیا كو ب هزاران سالان مللەتێ مە ل بەرانبەر هەمی جۆرێن عەرەب تورك و فورسكرنێ راوەستای و شیای ب هیممەتا خەلكێ خۆ یێ دلسۆز هەنبەری هێرشێن فەرهەنگی و سیاسی ژ هەمی لایەكی ڤە، بلا ئەم ئەڤركە بەردەوامیێ پێ بدەین ل شوینا شێوانكرنێ گەشەكرنێ پێ بدەین.
ئەگەر ئەڤرۆ ل زمانێ خۆ یێ كوردی بنێڕین؛ دێ بینین كو ب سەدان پەیڤێن بیانی بناڤ كەفتینە و ژلایێ گەلەك سازیێن جودا شانازیێ پێ دبەن بێی كو ئاگەه ژ دەستادانا ناسنامەیا خۆ یا نەتەوەیینە، هەر بۆ نموونە ئەڤە چەندین ژ وان پەیڤان یێن بەربەلاڤ و ب دەهان پەیڤێن دی ژی هەنە بۆ نموونە:
Event (ئێڤێنت) = چالاكی
Service (سێرفس) = خزمەتگوزاری
Meeting (میتینگ) = كۆمبوون، دانیشتن
Press Conference (پرێس كۆنفرانس) = كۆنگرەی ڕۆژنامەڤانی
Restaurant (رێستۆرانت) = خوارنگەه
Coffee Sho (كافی شۆپ) = قەهوەخانە
Symposium (سمپۆزیۆم)= (كۆڕبەند)
ئەڤ پەیڤە و بەربەلاڤبوونا وان وان زێدەتر ل سەر ئاستێ زانكۆ و پەیمانگەه و ناڤەندێن ئەكادیمی دهێتە دیتن.
ئەگەر سنۆرەك و رێگریكرنەك بۆ ڤان پەیڤان نەبیت؛ بێگومان ل پێشەرۆژێ‌؛ دێ بیتە هەرەشە ل سەر زمانی و دویر نینە بەشەكێ ڤی زمانێ پیرۆز ژناڤ بچیت، چونكو دێ كونترۆلێ ل سەر زمانێ مە كەن، دڤێت هەولێن ژدل بێخینە بەر بۆ نەهێلانا ڤێ دیاردێ ئەگەر نە د سالێن بهێت دا دێ بیتە كەتوار ئێدی دێ ب زەحمەت كەڤیت كو ل هەنبەری ڤێ پێلێ رابوەستین، ئەڤ ئەركە ژی دكەڤیتە ل سەر ملێن سازیێن حوكمەتێ یێن پەیوەندیدار و بتایبەت سازیێن پەروەردێ و خواندنا بلند وەك زانكو و پەیمانگەه و سازیێن ڕەوشەنبیری و كەنالێن راگەهاندنێ. خالەكا دی یا گرنگ نە گرنگیدان ب وانەیا كوردی د ناڤا وان جهێن مە ئاماژە پێدای و ب تایبەت یێن ئەهلی و ویێن فێركرنا زمانێن بیانی، ئەڤ دیاردە زێدەتر پەیدابوویە؛ پشتی ڤەبوونا ب دەهان ژ قوتابخانە و پەیمانگەه و زانكۆیێن ئەهلی، لەورا دڤێت حوكمەت ڕۆلێ خۆ د ڤی مژارێ دا بگێریت، ئەگەر حوكمەت و دەستهەلات ب ئەركێ خۆ یێ یاسایی و كارگێری رانەبن، زمانێ كوردی دێ ل بەرانبەر گۆلۆبالیزمێ (جیهانگیریێ) وەندابیت. چونكو ئەم زمانی وەك ناسنامەیا نەتەوەیی دزانین، لەورا دبینم كو پاراستنا وێ كێمتر نینە، ژ پاراستنا خاك و سنۆر و پیرۆزیێن دی یێن نەتەوەیی و نشتیمانی، چونكو زمان ڤان هەمیان د خۆ دا دهەلگریت، ئەڤجا بلا «دەستهەلات» ژدل بهێتە سەر خەت و سنۆرەكی بدانیت، هەول بدەت بۆ دانانا یاسایێن تایبەت بۆ ڤێ مەبەستێ بدەربێخیت و «حوكمەت» ب سازیێن خۆ یێن پەیوەندیدار ڤە هان بدەت بۆ جێبەجكرنا وان، گەر نە ب ڤی ئاوای دێ زمانێ مە بەر ب ئاقارەكێ دی چیت.

ئەلند مزووری

هزرا ڤی مانشێتی ل دویڤ خەلەكا دوماهیێ یا بەرنامەیێ «الاتجاە المعاكس» ل دەڤ من پەیدابوو، ئەەو بەرنامەیێ دیرۆكەكا درێژ هەی د وارێ راگەهاندنا تەلەفزیۆنی دا كو ئەڤ بەرنامە ژلایێ (فەیسەل قاسم) ڤە دهێتە ئامادەكرن و پێشكێشكرن ل سەر شاشەیا كەنالێ (ئەلجەزیرە) یێ قەتەری، یا ئاشكەرایە هەردەم د ڤی بەرنامەی دا چەندین ئالۆزی و ناكۆكی د ناڤا بەرنامەی پەیدا دبن و ژ بەر جیوداهیا هزر و بیران د خەلەكا خۆ یا ڤان ڕۆژێن بۆری یا تایبەتكری ب دۆزا ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ل سەر ڕەوشا ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ و وێ جەنگ و دژایەتیا نەرەوا یا ل دژی خەلكێ مە یێ كورد دهێتە ئەنجامدان ژلایێ رژێما سووریێ و چەكدارێن داعشێ‌ ڤە یێن ب سەر حوكمەتا سووریێ ڤە، ب مێڤانداریا هەر ئێك ژ جیان عومەر ئەندامێ پەرلەمانێ ئەلمانی یێ نەژاد كورد ژ دایكبوویێ باژێرێ قامیشلۆ ل سالا 1985ێ، وەك بەرگریكارەك ژ مافێن كوردی و باسم ئەلسلێمان وەك شرۆڤەكارێ سیاسی یێ سووری یێ توندڕەو ل گەل هێزێن كوردی و مافێ گەلێ مە یێ كورد ل ڕۆژئاڤا، كۆ هەڤدژی و لایەنگەریەكا ئاشكەرا هەبوویە بۆ لایێ ڕژێما سووریا و مێڤانێ وی یێ داعشی ل سەر شێوازێ بڕێڤەبرنا دیدارێ و زێدەپێدانا دەلیڤا ئاخفتنێ بۆ وی و بەرتەنگكرنا دەلیڤەیا بەرسڤدانێ و گەهاندنا پەیامێ ژلایێ جیانی ڤە. فەیسەل قاسمی د وێ دیدارێ دا، نە وەك كەسەك یان دەزگەهەكێ بێ لایەن، بەلكو ب ئاراستەیەكێ دیار كار دكر. وی ب رێكا پرسیارێن خۆ یێن ئاراستەكری، هەول ددا وێ وێنەیێ نیشادەت كو خەباتا ڕۆژئاڤا پڕۆژەیەكێ تێكدەرە بۆ ئێكەتیا ئاخا سووریێ، بێ بەرچاڤكرنا مافێن ڕەوا یێن گەلێ كورد ل ڕۆژئاڤا د سووریایێ دا، ئەو هەمی هەولێن وی ل دژی بزاڤا ڕزگاریخوازی یا كوردی بووینە و بڕەنگەكێ كرێت دئینانە زمان.
هەروەسا ئێك ژ خالێن هەرە دیار یێن بێدادیێ د وێ دیدارێ دا، دان ب دەمەكێ زێدەتر و بێسنوور بوو بۆ باسم ئەلسلێمان، هەر دیسا هەمی دەرفەتەك پێ هاتە دان دا كو گۆتارێن خۆ توند و پڕ ژ كینێ دژی دۆزا كوردی بگەهینیت.
فەیسەل قاسم گەلەك كێم د دانوستاندنێ دا گۆتنێن وی دا دبرین، كو ئەڤ چەندە بوو ئەگەر (باسم السلیمان) هەست ب سەركەفتنەكا مەزن بكەت د سەپاندنا دیتنێن خۆ و ئەو هەمی رێككەفتن و رادەستكرنا ئاخا سووریێ بۆ ئیسرائیلێ هەر ل دەڤ وی بابەت نەبوویە، كۆ ئەو مەزنترین شەرمزاریە بۆ رێژێما سووریێ و هەمی عەرەبان.
لێ پەراوێزخستنا جیان عومەری، وەك نوونەراتیا دەنگێ راستیێ و بەرگریكارێ مافێن مرۆڤ و گەلێ كورد دكر، ئێخستبوویە د فشارەكا مەزن دا.
هەر دەما وی دخواست ب بەلگەیێن یاسایی و مێژوویی بەرسڤێ بدەت، ژ لایێ پێشكێشكاری ڤە دهاتە بڕین، هەر وەسا ئەو دەمێ بۆ وی دهاتە تەرخانكرن، ب چ ڕەنگان تێرا هندێ نەدكر كو بەرگریەكا تەمام ژ ڕاستیا خەباتا ڕۆژئاڤا بكەت.
ب ڤێ چەندێ دبینم كۆ ڕاگەهاندنا عەرەبی ب گشتی و یا كەنالێن عەرەبی كو ئێك ژ وان نموونەیان كەنالێ (ئەلجەزیرە) زێدەتر ئەو كاردكەن بۆ تێكدانا ڕەوشا سیاسی و ڤەشارتن و پەراوێزكرنا ڕاستیان. ل شوینا كۆو بەرنامە ببیتە پلاتفۆرمەك بۆ گەهشتن ب ڕاستیێ، ببوو جهەك بۆ هێرشكرن ل سەر ناسنامە و خەباتا گەلەكێ كو ب سالانە قوربانیێ بۆ ئازادیێ ددەت.
هەر وەسا ل دوماهیا ڤێ گۆتارێ دەستخۆشیێ ل جیان عومەری دكەم كو ب سەربلندی و دلسۆزی بەرەڤانی ژ خەبات و دۆزا گەلێ كورد دكر و دیاركرنا ب دەهان بەلگەیان لسەر درەنداتیا تیرۆرسێن ئەڤرۆكە بووینە قولپەك ل گەل رژێما سووریێ بۆ بنپێكرنا مافێن مرۆڤان، هەر وەسا بلندكرنا ئالا پیرۆزا كوردستانێ ل ناڤا ستۆدیویا كەنالی د جەرگێ دۆژمنێن گەلێ كورد دا، هەر بەرز و بلند بیت ئالا كوردان، سەركەفتی بیت بزاڤا رزگاریخوازا گەلێ كورد ل هەر دەرەكی.