هشیاريا ئـەقـلی د دەمێ سـۆشیال مەدیـایێ دا
پـەرویـن سـەلاح
هوشیاریا گشتی ئێك ژ ستوونێن پێشكەفتنێ یە و سۆشیال میدیا رۆلەكێ مەزن د دروستكرن و بەلاڤكرنا ڤێ هوشیاریێ دا هەیە، و هوشیاریا جڤاكی شیانە بۆ تێگەهشتنا كێشە و بابەتێن جودا جودا یێن كو دبنە رۆژەڤا جڤاكی ب رێكا بیر و هزرا خەلكی و كۆمەكا بۆچوون و تیۆری و بیروباوەر و نەریت و عادەتێن كو خەلك د ژیانا خوە یا جڤاكی دا هەنە، و ئەڤە ژی هاریكارە بۆ گەشەپێدانا جڤاكی و ژناڤبرنا ئاستەنگێن ل هەمبەر گەشەپێدانێ
سوشیال میدیا وەك «تیك تۆك» و «سناپ چات» و «ئینستاگرام» نەماینە بتنێ پلاتفۆرمێن خۆشیێ یان دەربڕینا كەسی، بەلكوو ئەڤرۆ گۆهۆڕینە بۆ ژینگەهەكێ كو بهایێن نوی دروست دكەت و پەیوەندیێن خێزانی ژ نوی ڤە چێدكەت و كارتێكرنێ ل وێنەیێ خۆدێ دكەت، ب تایبەتی ل دەڤ گەنجان و كچان. و د ناڤبەرا وان كەسێن كو وێ ب ئەگەرێ راستەوخۆ یێ ژێكڤەبوونا مالان دزانن، و وان كەسێن كو وێ بتنێ ب رێكەكێ دبینن كو ئەوا د ناڤدا هەی ئاشكرا دكەت، ژ بەر وێ چەندێ، هشیاری ئێك ژ بنەمایێن سەرەكی یە ژ بۆ گەشەكرنا جڤاكی و پێشكەفتنێ ، و نەبوونا ڤێ هشیاریا جڤاكی دشێت ببیتە ئەگەرێ ژناڤچوونا جڤاكی و بەلاڤبوونا كێشەیێن جودا د پتریا لایەنێن ژیانا جڤاكەكێ دا، هوشیاریا جڤاكی ئەقلێ جڤاكی یە و د ڤێ چەندێ دا زانایێ جڤاكناسی یێ فرەنسی «ئیمیل دۆركایم» دبێژیت: دەمێ گیانێ تاكان تێكەل و گرێدایێ ئێك و تێكڤەدچن، گیانەكێ ژ جۆرەكێ دەروونی پەیدا دكەت، لێ جۆرەكێ دەروونی یێ جودا و تایبەتە، چونكی جڤاك بیرێ دكەت و هەست پێ دكەت و كار دكەت، ب پێچەوانەیێ وێ چەندێ كو تاك ب تنێ بیرێ لێ بكەت، ئەقلێ جڤاكی ژێدەرێ زانینێن بەربەلاڤە د ناڤ دا و ب ڤێ چەندێ، ئەقلێ جڤاكی ژێدەرێ وێ زانین و بیروباوەرانە یێن كو هەر تاكەك ژ تاكێن جڤاكی باوەریێ پێ دئینیت و ل سەر رۆناهیا وێ كار دكەت، لەورا ژ ئەقلێن تاكەكەسی جودایە، لێ هەمیان ڤەدگریت و حوكمێ ل سەر دكەت بێی كو لێ بچیت. ئەو ژ وان دەرڤەیە و د هەمان دەم دا خۆ ل سەر ئەقلێ هەر تاكەكی و ل سەر بیركرنا وی یا تایبەت سەپاندنێ دكەت.
و پرسیار د چارچووڤەیێ ئاخفتنێ ل دۆر ڤێ هوشیاریا جڤاكی دا ل بەرسڤەكێ دگەریت! كی ڤێ هوشیاریا گشتی بۆ هەر جڤاكەكی د رۆژێن مە یێن نها دا دروست دكەت! هندەك دبێژن ئەز ژی هەتا رادەكی دگەل وانم كو یێ هوشیاریێ د جیهانا نها دا ب گشتی دروست دكەت، نە ئەو نوخبەیا ژ رەوشەنبیرێن مەزنە و نە بیرمەند یان ڤەكۆلەرن و نە رۆژنامەڤان و شیكاركەرێن مەزنن؛ بەلكو یێ هوشیاریێ د جیهانا نها دا دروست دكەت و بزاڤێ پێ دكەت سۆشیال میدیایە، هەتا سلبیاتێن وێ ژی یێن كو ئەگەر نەبانە مە بهایێ ئیجابیاتان نەدزانی هەروەسا ئینتەرنێت جهەكێ بێ سنوورە گەلەك تشتێن باش و تشتێن نەباش ژی. چ جۆرێ بكارئینانا تە بیت بۆ سۆشیال میدیایێ، ئەڤە دزڤریت بۆ تە. لێ، تشتەك هەیە كو شارەزا دەست ب تێگەهشتنا وێ كرینە و پەیوەندی ب وێ چەندێ ڤە هەیە كا چاوا سۆشیال میدیا مێشكی دگوهۆریت ب گشتی جیهانا ئەلیكترۆنی هێشتا د دەستپێكێ دایە و ئەڤە رامانا وێ یە كو رەنگە كاریگەریێن درێژخایەن یێن وێ ژیانا سەر ئینتەرنێتێ نەهێنە زانین هەتا پشتی چەندین دەیان سالان. و ژ بۆ هەولدانەكێ بۆ ئاشكراكرنا هەردو ئەنجامێن ئەرێنی و نەرێنی یێن سۆشیال میدیایێ، زانایێن دەماران دەست ب لێكۆلینكرنێ كرینە لسەر هندەك كاریگەریێن كو سۆشیال میدیا سەر ئینتەرنێتێ د مێشكێ مرۆڤی دا دروست دكەت ئێك ژ ئەنجامان؛ ئەوبوو كو قەبارێ تۆڕا تە یا جڤاكی یا ئۆنلاین دشێت ب دروستی مێشكێ تە بگوهۆڕیت ب شێوەیەكێ باش و ل گۆڕەی لێكۆلینەكێ كو د گۆڤارەكا زانستی دا هاتیە بەلاڤكرن، «هژمارا پۆستێن جڤاكی یێن ل سەر مالپەرەكێ سەرەكی یێ تۆڕێن جڤاكی یێن ئۆنلاین هاتینە راگەهاندن ب توندی گرێدایە ب پێكهاتا مێشكێ مرۆڤی ڤە.
