نەمانـا قـەوارەیێ هـەرێمێ دێ بـۆ نـەیـارێن كـوردسـتانـێ بیتە خـەونـا حێشتران
نایف مەحموود
د دیرۆكا هەر مللەتەكی دا، هندەك قووناغ هەنە كو دبنە وەرچەرخان و چارەنڤیسێ پاشەڕۆژێ دیار دكەن، قەوارێ سیاسی و دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ نە بەرهەمێ ڕێكەفتنەكا سادە یان دیاریەكا ل سەر سێهنیەكا زێڕینە، بەلكو ئەنجامێ دەهان سالێن خەبات، قوربانیدان، ئەنفال، كیمیاباران و خوینا هزاران شەهیدێن ڤێ ڕێكێ یە. لەوما هزرا لاوازكرن یان ژناڤبرنا ڤی قەواری ژ لایێ نەیار و حەسوودێن كوردستانێ ڤە، چ جاران نابیتە ڕاستی، بەلكو دێ هەر وەك «خەونا حێشتران» مینیت و چ جاران بجه ناهێت. ئەڤ قەوارە نە بتنێ ئیدارەیەكە، بەلكو ناسنامە و كەرامەت و هیڤیا مللەتەكێ بندەستە كو ب درێژاهیا مێژوویێ هەول دایە ب سەرفەرازی بژیت و ب سەربەستی بمینیت. لەوما هەر بزاڤەك و لڤینەك بۆ نەمان یان لاوازكرنا ڤی قەوارەی هەبیت، بێگومان دێ بیتە دەستپێكا قووناغەكا نوو یا ئالۆز، نە بتنێ بۆ كوردان، بەلكو بۆ تەڤایا دەڤەرێ. قەوارێ هەرێمێ دەستكەفتێ سەد سالانە ل پشتی رێككەفتنا سایكس-پیكۆ و پارچەكرنا كوردستانێ، گەلێ كورد هەردەم بێ بەهر بوو ژ مافێ چارەنڤیسێ خۆ، سەرهلدانێن شێخ مەحموود، بارزانیێ نەمر، و پاشی شۆڕشا ئیلۆن و گولانێ، هەمی بۆ هندێ بوون كو كورد ببنە خودان قەوارەیەك ل سەر ئاخا خۆ، ل سالا ١٩٩٢پەرلەمان و حوكمەتا هەرێمێ هاتنە دامەزراندن، و ل ٢٠٠٥ێ دەستوورێ ئیراقێ ئەڤ قەوارە پەسەندكر، ئەڤە سەركەفتنەك مەزن بوو كو هەردەم نەیارێن كوردستانێ حەسویدیێ پێ دبەن و چاڤ پێ نە ڕابن. ل ڤێرێ دێ پسیاركەم و بێژم بۆچی نەیار دخوازن ئەڤ قەوارە نەمینیت؟ هەلبەت وەلاتێن دەوروبەر و هێزێن شۆفێنی ل ناڤ ئیراقێ باش دزانن كو هەبوونا هەرێمەكا ب هێز ب واتایا هەبوونا نموونەیەكا سەركەفتی یە بۆ فیدرالیەت و پێكڤەژیانێ. ئەگەر ئەڤ نموونە بمینیت، دێ بیتە ڕێخۆشكرنەك و ئیلهامەك بۆ پێكهاتەیێن دی یێن ئیراقێ و دەڤەرێ ژی. لەوما هەردەم پێكۆلا دكەن ب رێكا ئابووری، سیاسی و حەتا لەشكری ژی، قەوارێ هەرێمێ لاواز بكەن. برینا بودجەی، دروستكرنا كێشەیێن نافخۆیی، و پشتگوهخستنا مادێ ١٤٠ و هەمی نموونەیێن ڤێ سیاسەتا شەڕەنگێزا دوژمنێن كوردستانێ یە. بێگومان نەیار دخوازن ب رێكا فشاران قەوارێ هەرێمێ ژناڤ ببەن، لێ ئەو باش نزانن كو ئەڤ قەوارە ب ئیرادەیا گەلەكێ زیندی و خودان هەست و سۆزا نیشتمانپەروەری هاتیە ئاڤاكرن، چونكی ئیرادەیا نەتەوەیەكی ناهەلوەشیت ب هندەك پیلان و گەفێن چەپەلان. مێژوویێ سەلماندیە كو كوردان هەر جارەكێ ژ بن دوكێل و ڕەشەبایێن هۆڤ و داگیركەران سەرهلدایە و پیلانێن وان هەلوەشاندینە، ژ بەرهندێ د ڤێ قوناغێ دا گەر بزاڤەك هەبیت بۆ نەمانا ڤی قەوارەی، ئەڤ دێ بیتە خەونا حێشتران و خەونا وان دێ بن ئاخ بیت. من دڤێت سێ ئەگەران دیار بكەم كو نەمانا قەوارێ هەرێمێ دێ بیتە خەونا حێشتران بۆ وان یێن ڤێ دەهۆلێ د قۆتن:
ئێك: هشیاریا نەتەوەیی ل دەف تاكێ كورد گەهشتیە ئاستەكێ كو چ جاران بەرەڤ پاش ناڤەگەریت و نفشێ نوو باش دزانیت قەوارە ب چ بها هاتیە بدەستڤە ئینان. دو: هەرێما كوردستانێ بوویە فاكتەرەكا جیۆپۆلەتیكی یا گرنگ ل رۆژهەلاتا ناڤین، ئارامی و وزە و بازرگانیا دەڤەرێ پەیوەندی ب ئارامیا هەرێمێ ڤە هەیە، نەمانا هەرێمێ دێ ڤالاهیەكا ئەمنی دروست كەت كو چ لایەنەك نەشێت تژی بكەت. سێ: پێشمەرگە و هێزێن ئەمنی یێن هەرێمێ ل شەرێ دژی داعشێ سەلماند كو ئەو شەرێ پاراستنا مرۆڤایەتیێ دكەن و جیهانێ دیت كو بێ هەرێم، نەخشێ دەڤەرێ دێ چاوا بیت و دێ چاوا ئالۆزی كەڤیتە جەرگێ دەڤەرێ و جارەكا دی دەڤەر دێ بیتە گۆما كێشە و گرفتان، ئەڤجار بلا ئەڤ خەونە و هیڤیە د سینگێ هەر كەس و نەیارەكی بن ئاخ ببیت و نەمانا قەوارەیێ هەرێمێ بلا پاتكا خۆ بنڤێسیت و ل وی بالگەهی نە نڤیت.
