مۆندیالا ٢٠٢٦ێ کاپ ڤێردی بۆ جیهانێ دا نیاسین
ئیسماعیل عەلی
تەپا پێی نە تنێ بۆ دیتنا یارییەکێ یە دناڤبەرا دو تیمان و هەر تیمەک نوونەراتیا وەڵاتەکی بکەت و گوڵا سەرکەفتنێ توماربکەن، بەلکو ئەڤ یارییە مینا سکولەکا ئەکادیمی یە برێیا وێ تۆ دشێی فێری گەلەک بابەتێن جیوگرافیا و دیرۆکی و پولیتیکێ ببی.
لبیرا من دهێت هێشتا ئەز وەکۆ زارووەک من و یاریێن فوتبۆلێ وەکۆ بینەر، تایبەت مۆندیالێن جیهانێ و جامێن ئۆرۆپا لساڵێن هەشتیان ئەڤینییەکا مەزن هەبوو، لسەردەمێ ئەفسانەیێن یاریکەرێن مینا میشیل پلاتینی، زیکۆ، سوقرات، دییگو مارادونا، گاری لینیکەر، رۆمینگێ و گەلەکێن دی برێیا یاریێن تەپاپێی هێشتا ل قووناغا ناڤنجی من ناڤێن گەلەک وەڵاتێن جیهانێ و پایتەختێن وێ ژبەرکربوون.
لەوا هەر تەپکانێ بوو ناڤێن بەرازیل، ئەرچەنتین، ئەلمانیا و ئیتالیا ژی نیشا مە داین و ئەم لسەر نەخشەیێ جیهانێ ڤان وەلاتان بنیاسین کانێ لکیش کیشوەرینە، دراوسێن چ وەڵاتن روبەرێ وان چەندە، هژمارا خەلکێ وان چەندە، چ زمان دئاخڤن، پایتەختێن وان کیشکن، سیستەمێ سیاسی یێ وان وەڵاتا چیە، هێشتا لبن کولونیالا وەڵاتێن زلهێزن یان سەربخۆنە، بۆچی تەپکانێ دزیرەکن و هوسا گەلەک پرسیارێن دی.
نە ئەڤە بتنێ، بەلکی ئەگەر جارەکێ ئەنجامەکێ سەرپرایز ژی هەبا مینا سەرکەفتنا کامیرۆن سەردەمێ جیلێ رۆجێ مێللای دەمێ لگێما ئێکێ ل ١٩٩٠ێ سەرکەفتن دژی ئەرژەنتینا مارادونای ئینای، مە ل نەخشەیێ جیهانێ دگەریا کا دەولەتا کامیرون دکەڤیتە کیرا دنیایێ، بۆچی سەرەرای هەژاریا خۆ جیهان هەمی بوان ئەنجامێن وێ قارەنانیێ شۆوک کرین و گەهشتینە هەتا چارێک دوماهیا مۆندیالا ئیتالیا.
ئەڤرو وەک ئەم بەرێخۆ ددەینە مۆندیالا ٢٠٢٦ێ یا جیهانێ ل ئەمریکا و کەنەدا و مەکسیکێ، مە ناڤەک دیت ژ نشکەکێ ڤە سەرێ خۆ دناڤ ٤٨ تیمێن جیهانێ دا هلدا یە ئەو ژی کەیپ ڤێردی یە.
ئەڤێ مۆندیالێ ئەم نەچارکرین نەخشەیێ جیهانێ بگەریێن کا کاپ ڤێردی چ وەڵاتە و چ مللەتن، دەمێ هندەک یاریێن وێ مە دیتن تیمەک ب یازدە یاریکەرا مە هزرکر یازدە سەربازن لبن ئاڵاییێ بچیکترین دەولەتەک گزیرتە لدنیایێ ژ کیشوەرێ ڕەش شەڕێ هەمی جیهانێ دکەن بناڤێ یاریا تەپکانێ.
کاپ ڤێردی Cape Verde وەک پەیڤەکا پۆترۆگالی، ڕامانا وێ بکوردی: سەرێ کەسک (الرأس اڵاخچر) بۆ جارا ئێکێ یە پشکداریا موندیالێ دکەت، بچووکترین وەڵاتێ سەربخۆیە ل جیهانێ، گزیرتەکا بچووکە دکەڤیتە کەنارێ رۆژئاڤایێ ئەفریقیا لنزیکێ کەنارێ سینیگالێ، ژمارا نێشتەجێن وان تنێ ٥٢٥ هزارن. ئانکۆ نزیکی نیڤ ملیونێ. رۆیێ زەمینێ یان ئەردێ وێ دگەهیتە ٤٠٣٣ کیلومەترێن چارگوشە. ئانکۆ تەمەت رۆبەرێ دەولەتەکا بچیک یا وەک لۆکسمبۆرگ یان ماڵتا یە. ئەڤە بۆ تنێ ٤٠ ساڵایە تازە خۆ گەهاندییە رێزێن رێکخراوا فیفایێ.
ئەگەر ژلایێ سیاسی ڤە بەرێخۆ بدینە ڤی وەڵاتێ بچیک، دێ بینین ئێک ژ کولونیالێن پورتوغالێ بوو پشتی وان ئەڤ گزیرتە دیتی لچاخێ ١٥ێ، و شیان سەربخۆییا خۆ لساڵا ١٩٧٥ێ بستینن.
کاپ ڤێردی چ یاریکەرێن بناڤبانگ نینن، لێ سەرەڕای ڤێ و ئەوا مە ئاماژە پێدای، کەیپ ڤێردی نۆکە بۆیە ئێک ژ باشترین ٣٢ هلبژاردێن جیهانێ ژبەرکۆ شیا ب سێ وەکهەڤیا بگەهیتە قۆناغا ٣٢ێ ژ مۆندیالا نۆکە ٢٠٢٦ێ.
کاپ ڤێردی، سەرەڕای کەتیە دگەل گرۆپەکێ بهێز دا، ئەو ژی ئیسپانیا، قارەمانا ئەورۆپا، و ئوروغوای ئێک ژ هلبژاردێن بهێز یێ ئەمریکا باشور کۆ دکەڤندا مێژووەکا باش هەبویە وەک هەتا ئەڤرو ژی بخۆدانا دو موندیالا هاتیە نیاسین، هەروەسا هلبژاردێ عەرەبیا سعودی کۆ گەلەکجار بەشداری د جاما جیهانێ دا کریە.
لێ شیا یاریا ئێکێ برێیا گولکەرێ خۆ نزیکی ٤٠ ساڵی بێ گوڵ دەرکەڤیت بخالەکا گرنگ. لیاریا دویێ ئاستەکێ مەزن لهەمبەر تیمێ ئوروغوای بوێرەکانە پێشکێشکر و بدو گوڵا وەکهەڤ دەرکەفت. تا یارییا سیێ هاتی و بخالەکا دییا گرنگ بێ گوڵ دگەل سعودیێ و بخێرا سەرکەفتنا ئیسپانیا دژی ئوروغوای گەهشتە قوناغا دووێ ژ موندیالێ، کۆ یئەڤە چەندین دەهان ساڵە و چەندین موندیالە، گەلەک وەڵاتێن دیێن بەشدار تایبەت ژ ئاسیا، ژوانژی عەرب، و دەریا کاریبی و حەتا یێن ئەفریقی و تا دگەهییە یێن ئەورۆپی ژی مینا سکۆتلەندا نەگەهشتینە قوناغێن پشتی خولێن گرۆپا. بەلێ کەیپ ڤێردی شیا وێ دیروکێ تومارکەت بهەمی رامانێن خۆڤە و ئەڤرو ئەم هەمی گزیرتەکا سەربخۆیا کۆ لسەر ماپ
نەخشەیێ جیهانێ نەهێتە دیتن مینا کاپ ڤێردی بنیاسین.
ئەنجامێ ڤێردی دیار کرن کە تەپکانێ نە تنێ ب پارە و ناڤێن یاریکەرێن مەزنە، بەلکی باوەری بخۆبون و جانێ وەرزشی وەکۆ ئێک تیم لبن پیروزیا ئاڵایێ مللەتێ خۆ دشێن جوداهیێ چێکەن، بەروڤاژی هلبژاردەکێ مینا عیراقێ کە ب شەرمزارییەکا مەزن ماڵئاڤاهی کری ژبەر ئەو ئەو بەرەیی و نە ئێکرێزی و ئەو گەندەلیا لوی وەڵاتی دهیتەکرن
