گـەنجێن ئـەڤـرۆ سـتوونـا سـوبـەهینە!
هۆزان عەبدولرەحمان ئەحمەد
شیانێن گەنجان ئاماژەیە بۆ وێ وزەیێ مەزن و بەهرە و داهێنانێن وان د قووناغا گەنجاتیێی دا. گەنج هێزا بزاڤكەر و پێشڤەچوونا هەر جڤاكەكێنە و دشێن زوو ل گەل گوهۆرینێن سەردەم وەكی (ژیرییا چێكری، گوهۆرینێن ئابووری و سیستەمێن نوو یێن كاركرنێ) خۆ بگونجینن و ببنە پشكەك ژ وێ گوهۆرینێ.
شیانا مێشكێ گەنجی بۆ وەرگرتن و حەواندنا پێزانینێن نووی، ب تایبەتی د وارێ تەكنەلۆجیایێ و زمانان دا گەلەك یا بلندە. نەترسان ژ تشتێن نوو و وێرەكیا دابینكرنا ڕێگەچارێن جودا بۆ كێشەیان، شییانێن گەنجی وەكی كانزایەكێ گرانبەهانە ئەگەر بهێنە پەرەپێدان وەكی (پەروەردەیا باش، دەلیڤێن كاری و پشتەڤانییا دەروونی) بۆ بهێنە دابینكرن دێ بنە ئەگەرێ ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا گەش.
رۆلێ گەنجان د جڤاكێ دا ( The Role of Youth in Society) بەردەوام ل دژی ڕاوەستان و پاشكەفتنێنە. ئەو داهێنەرێن هزرێن نووێ نە د وارێن فێربوون، تەكنەلۆجیا و كارگێڕیێ دا. گەنج پرەكا گرنگن د ناڤبەرا ڕابردوو و داهاتیێ دا. ئەو كولتوور و ڕەوشتێن جوان یێن جڤاكێ دپارێزن و ب شێوازەكێ سەردەمیانە پێشدئێخن. د دەمێن تەنگاڤیان دا (وەكی كارەساتێن سروشتی یان قەیرانان)، د پێشەنگیا كارێن مرۆڤایەتی و خۆبەخشی دا بۆ خەلكی د هاریكاریكرن.
چاوانیا پێشئێخستنا شیانێن گەنجان (How to Develop Youth Capabilities)
دڤێت قوتابخانە و زانكۆ بتنێ جهێ ژبەركرنا زانیاریان نەبن، بەلكو دڤێت گەنجان فێری «هزرا ڕەخنەیی»، «چارەسەركرنا كێشەیان» و «تەكنەلۆجیایا سەردەم» بكەن. ڤەكرنا خۆلێن تایبەت ب (گەشەپێدانا كەسایەتی، فێربوونا زمانێن بیانی و لێهاتیێن كاركرنێ (Soft Skills) وەكی كاركرنا ب كۆم و ڕێبەرایەتیێ.
پێشكەشكرنا قەرزێن بچووك بۆ پشتەڤانیكرنا هزر و پڕۆژەیێن نوێ یێن گەنجان دا كو ببنە خۆدان كارێن سەربەخۆ. پێدڤییە د پۆستێن بڕیاردانێ و د جڤاتێن گرنگ دا جه بۆ گەنجان بهێتە دابینكرن دا كو باوەری ب خۆ هەبیت و بزانن كو دەنگ و هزرا وان یا بهایە.
گونجاندنا دەرچوویێن زانكۆیێ ل گەل بازاڕێ كاری و داهاتیێ دیجیتاڵی وەرگرتنا باوەرنامەیا زانكۆیێ قووناغەكا زێدە گرنگە، بەلێ د جیهانا ئەڤرۆ دا، تەنێ باوەرنامە بەس نینە بۆ دابینكرنا پاشەڕۆژەكا گەش. جیهان ب لەزاتیەكا مەزن بەر ب دیجیتالبوونێ دچیت، ئەڤ چەندە دۆخەكێ نوو یێ بازاڕێ كاری ل سەر مە دسەپینیت.
گەنجێن مە پێدڤی نینن تنێ چاڤەڕێی دامەزراندنا حكومی یان دەلیڤەكا كاری یا كلاسیكی بن. بۆ نموونە ئەڤرۆ دەرگەهەكێ مەزن یێ ڤەكری هەیە ب ناڤێ «ئابوورێ دیجیتالی».داهاتیێ دیجیتالی كەرتێ بازاڕی یێ بەرفرەه كریە، نوكە گەنجەكێ مە ل دهۆكێ یان هەر دەڤەرەكا د ناڤ كوردستانێ دا دشێت كار بۆ كۆمپانیەكا جیهانی ل ئەمریكا یان ئەورۆپا بكەت ب ڕێیا ئەنتەرنێتێ.
فێربوونا بەردەوام زانكۆ دەرگەهی نیشا مە ددەت، بەلێ فێربوون ب دوماهی ناهێت. پێدڤیە دەرچوو خۆ فێری لێهاتیێن نوو بكەن وەكی زمانێ ئینگلیزی كلیلا سەرەكی یا چوونە ناڤ جیهانا دیجیتالێ و كارێ نێڤدەولەتی یە. پشتبەستنێ ل سەر خۆ بكەت و خۆ تاقی بكەت.
ئاستەنگێن ل بەردەم شییانێن گەنجی نەبوونا بازاڕەكێ گونجای بۆ مژوولكرنا ڤان شییانان. كێم باوەریبوونا جڤاكی ب شییانێن گەنجان د بڕیاردانێن مەزن دا. د نوكە دا گەنجێن مە د ناڤبەرا دو جیهانان دا دژین: ژ لایەكێ ڤە، د ڕێكا سۆشیاڵ میدیایێ ڕا دبینن كا جیهان چەند ب لەز پێش دكەڤیت و خەلك چاوا سەركەفتنێن مەزن دئینن و ژ لایێ دی ڤە، د واقیعی دا ڕووبڕووی دەلیڤەیێن كێم و سیستمەكێ كلاسیك یێ كار و خواندنێ دبن. ئەڤ جیاوازییە دكەتە ئەگەرێ هندێ كو گەنج تووشی جۆرەكێ بەرزەبوونێ ببن، نزانن دێ ژ كیژ دەرگەهی دەستپێكەن و دەمێ دەستپێشخەرییەكێ دكەن و ئێكسەر سەرناكەڤن، زوو بێهێڤی دبن. پێدڤییە گەنج فێری هندێ ببن كو سەركەفتن ب شەڤ و ڕۆژەكێ ناهێت.
دەمێ گەنجەك ١٦ ساڵێن خواندنێ ب دوماهی دئینیت و ل دوماهییێ چو دەلیڤەیێن كاری یێن شایستە ب بەهرە و ماندووبوونا وی پەیدا ناكەت، یان دبینیت كو مووچەیەكێ كێم تێریا پێدڤیێن سەرەكی یێن ژیانێ وەكی (ئاڤاكرنا خێزانێ یان كڕینا خانی و ترومبێلێ) ناكەت، ل ڤێرە «بێهێڤیبوون» دروست دبیت. پتریا جارا جڤاك یان خێزان گەنجی پالددەنە لایێ «دامەزراندنا حكومی»، و دەمێ ئەڤ چەندە نامینیت، گەنج هەست ب بەرزەبوونێ دكەت چونكی ڕێیێن دی یێن سەركەفتنێ ل دەڤ وی یان ل دەڤ جڤاكی نەهاتینە سەلماندن.
ژدەستدانا ڤان هێزە و وزەیا گەنجی بۆ دەرڤەی وەلاتی ژبەر نەبوونا پشتەڤانییێ. شییانێن گەنجی وەكی چەمەكێ ئاڤێ یێ خورتە، ئەگەر بەنداڤ بۆ بهێنە چێكرن ورێ بهێتە ڕاستكرن، دێ دەڤەرێ هەمیێ ئاڤدەت و كەسك كەت، بەس ئەگەر بهێتە پشتگوێخستن، دێ ب هەدەر چیت دێ بیتە ئەگەرێ زیانێ.
