میراتێ بابینیێ د تەڕازیا شەریعەتێ ئیسلامێ و قانوونا دەولەتێ دا
عەبدولحەمید مەندانی
مالێ بابینیێ(میرات) دشەریعەتیدا و دادپەروەیەك ب وژدانە.
ئەو دادپەروەریا د ئایینێ ئیسلامێدا هەی ددابەشكرنا میراتێ بابینیێدا ب حیكەمەت و ب وژدانە..بۆچی؟
دئایینێ ئیسلامێدا مالێ بابینیێ، ئانكو میرات، دو بەهر بۆ كوڕینە و ئێك بەهر بۆ كچێیە، ژبەر چەند ئەگەر و خالان، ژوان ژی:
كوڕ وارسێ دەیك و بابانە و هەر چاوا بیت 95٪ یا كوڕان دەیك و بابێن خوە خودان دكن و خزمەت و چاڤدێریا وان دكن، هەكەر جودا ژی بن ل تەنگاڤیان د هانا دەیك و بابێن خوە دئێن و پارا ل وان دمەزێخن و ل مرنێ ژی تازیێن وان ب ڕێڤەدبن و مەزاختن دكەڤیتە ل سەر ملێن كوڕان، نەكو كچان، ژبەر هندێ دو پشك بۆ كوڕانە، كو ژوان دو پشكا ئێك ژبەر ڤێ چەندێیە، لێ كچ بەرۆڤاژی مالێ خەلكێنە و دبیت زەڵامێ وێ وی مافی نەدتێ دەیك و بابێن خوە خودان بكت،یان چاڤدیریا وان بكت و پارا لێ بمەزێخیت و ل تازیێن وان ژی بتنێ وەك مێهڤانەك چەند ڕۆژان دێ ئامادەبیت و پاشی چیتە مالا زەڵامێ خوە و دناڤ زاڕۆك و خێزانا خوەدا، لەوما پشكەك بتنێ بۆ دكەڤیت..
دو پشك بۆ كوڕانە، چونكی كوڕ ژی دەمێ دگەهن تەمەنێ كاری، مل ب ملێ بابێ خوەڤە، یان هەما بێ باب كار ژی بكت،ئەو كوڕ كاردكن و داهاتی دئینن و مالی بۆ مالا بابێ خوە كۆم دكن،كار و ماندیبوون و وەستان یا كوڕانە پتر، كچ بەرۆڤاژی، كێم كچ هەنە پارەیەكێ بۆ مالبابا خوە دابین دكن، بتنێ كارێ ناڤ مالێ دكن، ئەو پشكا دئێتە دەستنیشانكرن و دگەهیتێ ژی بەهایێ وی كار و ماندیبوون ناڤمالێیە وەك مافەكێ وێ یێ شەرعی و دێ دگەل خوە بیتە دمالەكا دیتردا..
كا چاوا كچا مرۆڤی دچیتە دمالەكێدا ب پشكەكێ، وەسا كچا مالەكێ ژی دئێتە دمالا مرۆڤیدا ب پشكەكێ، یان هەر نادنێ ژی..
دئاینێ ئیسلامێدا هەكەر دەیك و بابان هیچ كوڕەك نەبن، هەمی میرات (مالێ بابینی)یێ بۆ كچان دكەڤیت، نەبۆ هیچ كەسەكێ دیتر ژ مام و پسمامان، چونكی هنگێ ژ نەچاری ئەڕكێ چاڤدێریا دەیك و بابان دكەڤیتە سەر ملێ كچان، چ ژ شەرمێ بیت، یان ژ نەجاری بیت، چ ژ دلپێڤەمان بیت، چ ب ئەركێ خوە بزانن..ئەڤە ژی دادپەروەریە د شەریعەتێ ئیسلامێ دا..
هندی كچ د الا بابێ خوە دا بیت و شوینەكری بیت، وەك كوڕان هەڤپشكا مالێ بابێ خوەیە ب یەكسانی…
لێ دیاسایا دەولەتێدا چ موسلمان وچ نە موسلمانبیت،كچ و كوڕ ددابەشكرنا میرات(مالێ بابینیێ)دا وەكو ئێكن، ئەڤە تەڕازیا دادپەروەریێ ژ كاردئێخیت، چونكی زەحمەت و ماندیبوون و خودانكرنا دەیك و بابان و خزمەتا وان ل سەر ستۆیێ كوڕانە، و كچ وەك مێهڤانانە دمالا بابێ خوەدا، هەر ئەو كوڕ و بابە وان كچا ژی خودان دكن و دپارێزن و مەزن دكن و ستاردكن…
ڕاستە كچ هەنە ڕۆلێ وان ژیێ كوڕان پترە، لێ ڕێژەییە و وەك تلێن دەستانە و زێدەتر نە..
٭ بۆچی دبێژن مالێ بابینیێ و نە یێ دایكینیێ؟
هەلبەت باب بەری بیتە خودان هەڤژین، دبیت پشكا وی ژمالێ باب و باپیرێن وی بۆ مابیت، وی ب خوە ژی كاركرییە و مالكرییە و خویهدان و كەد و ماندیبوون هەر یا وی بوویە، نە یا دەیكێ و دەیك ژی ژ ماڵەكێ یا هاتی ب پشكەكا مالێ بابینیێ، یان هەر دەستڤاڵا یا هاتی، یان ژی دبیت ڕۆژەكێ ژ زەلامێ خوە بێتەبەردان(تلاق)دان، د شەریعەتیدا نابیت مالێ مێری و زاڕۆكێن وی هەمیێ دگەل خوە ببیت، مال هەر مالێ زەڵامییە، دبیت نەفەقەكێ بدتێ و زێدەتر نە.
