بەرهنگاربوونا توندوتیژییا ل دژی ئافرەتان؛ ئەركەكێ مرۆڤاتی و نیشتمانییە
بهار حەمۆ
توندوتیژییا ل دژی ئافرەتان ئێك ژ مەزنترین و دژوارترین ئاریشەیێن جڤاكی یە كو د دیرۆكا مرۆڤایەتیێ دا ب ئاوایەكێ جودا جودا د بەردەوامە. ئەڤ دیاردەیە نەبتنێ ئافرەتەكێ دكەتە قوربانی، بەلكو بنەمایێن خێزانێ و ب ڤێ ژی ئایندێ جڤاكی ژ نێڤ دبەت. ئافرەت، وەك نیڤا جڤاكی و پەروەردەكارا نەوەیان، ل دەمێ دكەڤیتە بن گەف و ئازارێن توندوتیژیێ، ژیانا وێ و ژیانا نەوەیێن وێ ژی تووشی لاوازیێ دبیت.
ئەگەرێن توندوتیژیێ
توندوتیژییا ل دژی ئافرەتان د ئەنجامێ كۆمەكا ئەگەران دا پەیدا دبیت، ژ وان:
هزرێن نەدروست یێن جڤاكێ: باوەری ب هندێ كو ئافرەت ئێكەیەكا كێمترە و پێدڤی ب كۆنترۆلكرنێ یە.
نەزانین و نەبوونا هشیاریا یاسایی: هندەك جاران ئافرەت ب خۆ ژ مافێن خوە یێن قانوونی و مرۆڤایەتی بێ ئاگەهە.
ئابووری: نەبوونا سەربەخۆیا ئابووری یا ئافرەتێ، وێ دئێخیتە بن ركێف و كۆنترۆلا كەسێن دی.
چاوانیا چارەسەركرنا ڤێ دیاردێ
پێدڤیە ئەم ب ئاوایەكێ سیستەماتیك و ل سەر ئاستێ تاك و جڤاك و دەولەتێ كار ل سەر ڤان خالان بكەین:
هشیاركرنا جڤاكی: گوهۆڕینا فەرهەنگا جڤاكی ل سەر ئاستێ خێزانێ و قوتابخانەیان، بۆ هندێ كو ئافرەت وەك مرۆڤەكێ خۆدان رێز و ماف بهێتە دیتن، نە وەكی كەرەسەیەكا بندەست.
ب هێزكرنا قانوونان: پێدڤیە قانوون ل دژی توندوتیژیێ زێدەتر بهێنە توندكرن و جێبەجێكرن. نابیت چ كەسەك ل سەرووی قانوونێ بیت و هەر كەسێ توندوتیژیێ بكەت، دڤێت سزا بهێتەدان.
سەربەخۆییا ئابووری: دیتنا دەرفەتێن كار بۆ ئافرەتان و ب هێزكرنا وان د وارێ ئابووری دا، دا كو بشێن ژیانا خوە بپارێزن و پشتبەستنێ ل سەر كەسێن توندوتیژ نەكەن.
پشتەڤانیا دەروونی و پاراستنا قوربانیان: ڤەكرنا بنگەهێن پەناگەه و هێلێن گەرم (Hotlines) بۆ پشتەڤانیكرنا وان ئافرەتێن تووشی توندوتیژیێ بووین، داكو نەچار نەبن ل گەل ئازاركەرێن خوە بمینن.
رۆلێ ئایین و میدیایێ: مامۆستایێن ئایینی و راگەهاندن دڤێت رۆلێ خوە ببینن د دیاركرنا نەمرۆڤایەتییا توندوتیژیێ و رێزگرتنا ئافرەتێ د هەموو واران دا.
توندوتیژییا ل دژی ئافرەتان نە ئاریشەیەكا تایبەت یا ئافرەتێ یە، بەلكو ئاریشەیەكا نیشتمانی یە. جڤاكەكێ ب هێز و پێشكەفتی ئەو جڤاكە یێ كو ئافرەت تێدا هەست ب ئەولەهی و ئازادیێ بكەت. ل سەر هەموو تاكەكێ ڤێ جڤاكی، ژ كاربەدەستان هەتا تاكێ ئاسایی، پێدڤیە ئەم دەست ب دەست بدەین و بێژین: «نە بۆ توندوتیژیێ» و ژینگەهەكا ب رێز و تەناهی بۆ ئافرەتان دابین بكەین.
