یاسایا ئاشتیێ ل تورکیا: ناڤەڕۆک
د دەقێ پێشنیاز یاسایێ دا کو ب مەرەما دەستنیشانکرن و پشتڕاستکرنا ب دووماهی هاتنا هەبوون و لڤینێن پەکەکە/ کەجەکێ (PKK/KCK) و هەمی ئەو پێکهاتەیێن پەیوەندی پێڤە هەین، هەروەسا رادەستکرنا هەمی جۆرێن چەک و تەقەمەنیێن د بن کۆنترۆلا وان دا، هاتیە ئامادەکرن.
پێشنیارەیاسایا ب ناڤێ “یاسایا بهێزکرنا پشتەڤانیا نیشتمانی و ئێکڕێزیا جڤاکی” ژ 12 ماددەیان پێکدهێت.
دەقێ پرۆژەیاسایا تایبەت ب پرۆسەیا چارەسەریێ:
دەستهەلاتا دەستنیشانکرن و پشتڕاستکرنێ: دهێتە پێشبینیکرن کو ب دووماهی هاتنا هەبوونا کرداری و چەکدانانا رێکخراوێ ب هەمی پێکهاتە و لقێن وێ یێن رێکخراوەیی ڤە، ژ لایێ دەزگەهێن ئەمنی ڤە بهێتە دەستنیشانکرن و ژ لایێ جڤاتا ئاسایشا نەتەوەیی ڤە بهێتە پشتڕاستکرن.
چارچۆڤە (وارێ بجهئینانێ): تاوانێن ئاڤاکرن یان سەرکردایەتیکرنا رێکخراوا پەکەکە/کەجەکێ، ئەندامبوون تێدا، یان هاریکاریکرنا ب ئەنقەست و ب ئاگاهداری، پڕوپگاندەکرن بۆ رێکخراوێ، دگەل وان تاوانێن د چارچۆڤێ چالاکیێن ڤێ رێکخراوێ دا هاتینە ئەنجامدان و ئەو تاوانێن د بەرژەوەندیا رێکخراوێ دا ل دویڤ یاسایا ژمارە 6415 یا تایبەت ب رێگریگرتن ژ دابینکرنا دارایی یا تیرۆرێ هاتینە رێکخستن، ڤەدگریت.
ژ دەرڤەی چارچۆڤەیی: ئەو ڤەکۆلین و دادگەهکرنێن ژ بەر تاوانێن کوشتنا ب ئەنقەست د چارچۆڤێ چالاکیێن رێکخراوێ دا، یان ئەو تاوانێن بەری رێکەفتی 01.06.2005 هاتینە ئەنجامدان و سزایێ زیندانیا هەتا هەتای یان زیندانیا هەتا هەتای یا توندکری بسەر دا دهێتە سەپاندن، ژ دەرڤەی چارچۆڤێ ڤێ یاسایێ هاتینە هێلان.
ڤەکۆلین و دادگەهکرن: هەلسەنگاندن بۆ وان کەسێن دکەڤنە د بن چارچۆڤێ ڤێ یاسایێ دا، ژ لایێ وان لایەنێن پەیوەندیدار ڤە دهێتەکرن کو نوکە دۆسیەیا ڤەکۆلینێ یان دادگەهکرنا وان ل دەفە. بەلێ هوسا هاتیە رێکخستن کو داخوازیا مفا وەرگرتنێ ژ ڤێ یاسایێ پێشکێشی سەرۆکاتییا داواکارێ گشتی یێ کۆماری ل جهێ ئاکنجیبوونێ، یان وان دەزگەهان بهێتەکرن یێن کو ژ لایێ جڤاتێ ڤە هاتینە راسپاردن.
پاشخستنا ڤەکۆلین و دادگەهکرنێ:
• بۆ وان تاوانێن کو مەزنترین سزایێ وان 15 سالێن زیندانیێ یان کێمتر بیت، بۆ دەمێ 5 سالان.
• بۆ وان تاوانێن کو پێدڤی ب سزایێ زیندانیێ یێ زێدەتر ژ 15 سالان، زیندانیا هەتاهەتای یان زیندانیا هەتاهەتای یا توندکری هەبیت، بۆ دەمێ 10 سالان ڤەکۆلین و دادگەهکرن دهێتە پاشخستن.
د دەمێ دو حەفتیان دا، رێکا تانەدان و نەرازیبوونێ ل هەمبەر بڕیارێ ڤەکری یە.
رێکارێن پاراستنێ یێن گرێدایی دەستەسەرکرن و چاڤدێریا دادوەری بۆ وان تاوانێن بڕیارا پاشخستنا وان دەردکەڤیت، د حالەتێ هەبوونا مەرجان دا دهێنە لابرن.
سەبارەت ب وان دۆسیەیێن د قووناغا پێداچوونا یاسایی دان (تێهەلچوون یان پێداچوون)، بڕیارا هەلوەشاندنا وان دەردکەڤیت و ژ لایێ دادگەها پلە ئێک ڤە بڕیارا پاشخستنا وان دهێتەدان. ئەگەر دەمێ دیارکری بێی ئەنجامدانا چو تاوانان دەرباز بیت، بڕیارا نەبوونا پێدڤی ب دادگەهکرنێ یان کەفتنا دۆسیەیێ دهێتەدان.
پاشخستنا سزایان:
• سزایێ زیندانیێ یێ 15 سال یان کێمتر، بۆ دەمێ 5 سالان.
• سزایێ زیندانیێ یێ زێدەتر ژ 15 سالان، دگەل سزایێ زیندانیا هەتا هەتای یان زیندانیا هەتا هەتای یا توندکری، بۆ دەمێ 10 سالان ب بڕیارا دادوەرێ بجهئینانا سزایان دهێتە پاشخستن، ب مەرجەکێ رێیا تانەدانێ ڤەکری بیت.
ئەگەر دەمێ پاشخستنێ بێی ئەنجامدانا چو تاوانان دەرباز بیت، ئەو سزایێ هاتیە سەپاندن ب بجهئینای دهێتە هەژمارتن.
بسەرچوونا دەمی (یاسایی): د دەمێ پاشخستنان دا، دەمێ یاسایی یێ بسەرچوونا دۆسیە و سزایان کارا نابیت (ناهێتە هژمارتن).
بێبەشبوون ژ مافا: بڕیارێن پاشخستنێ ژ لایێ جڤاتێ ڤە هەلسەنگاندن بۆ دهێتەکرن. جڤات د دەمێ پێدڤی دا دشێت داخوازیێ ژ دادوەرێ ئاشتیا سزایی دادگەهێ/ دادوەرێ بجهئینانا سزایان بکەت بۆ نەهێلانا هەمی دەرئەنجامێن بێبەشبوون ژ مافان کو ژبەر ڤەکۆلین/ دادگەهکرن/ سزادانێ پەیدابووین.
بۆ بڕیارێن پاشخستنا 5 سالی، مەرجە 2 سال بسەر رێککەفتی دەرکەفتنا بڕیارێ دا دەرباز ببن، بۆ بڕیارێن پاشخستنا 10 سالی ژی، دڤێت سێ سال دەرباز ببن.
دویڤچوون، هەماهەنگی و بجهئینان: لیژنەیەک ب سەرۆکاتیا جێگرێ سەرۆک کۆماری و ب ئەندامەتیا وەزیرێ دادێ، وەزیرێ دەرڤە، وەزیرێ ناڤخۆ، وەزیرێ بەرگریا نیشتمانی، سکرتێرێ گشتی یێ سەرۆکاتیا کۆماری، سەرۆکێ دەزگەهێ هەوالگریا نیشتمانی (میت) و سکرتێرێ گشتی یێ جڤاتا ئاسایشا نەتەوەیی، دویڤچوون و هەلسەنگاندنێ بۆ بجهئینانا یاسایێ دکەت.
دهێتە پێشبینیکرن هەماهەنگیا جڤاتێ ژ لایێ سکرتاریەتا گشتی یا سەرۆکاتیا کۆماری ڤە بهێتە ئەنجامدان.
لیژنەیەکا چاڤدێریێ د پەرلەمانێ تورکیا دا ژ (17 ئەندامان) پێکدهێت بۆ چاڤدێریکرنا چالاکیێن د چارچۆڤێ ڤێ یاسایێ دا.
رادەستبوون و چەکدانان: دهێتە پێشبینیکرن رێنماییا تایبەت ب پرۆسەیا تۆمارکرنێ، ب وەرگرتنا بۆچوونا دەزگەهێن ئەمنی، ب هەڤپشک ژ لایێ وەزارەتا بەرگریا نیشتمانی و وەزارەتا ناڤخۆ ڤە بهێتە ئامادەکرن.
دەمێ پێشکێشکرنا داخوازیێ: پێدڤیە د دەمێ شەش هەیڤان دا پشتی بەلاڤبوونا بڕیارا جڤاتا ئاسایشا نەتەوەیی د رۆژنامەیا فەرمی دا، داخوازییا نڤیسار بۆ مفا وەرگرتنێ ژ ڤێ یاسایێ بهێتە پێشکێشکرن.
