پـەیڤێن وەفـاداریـێ بۆ پ. د. عـەبـدولفەتـاح عـەلـی بـۆتـانـی
موسهدهق تۆڤی
پەیڤ ژ فەرهەنگا زمانێ مرۆڤی دووردكەڤن، هزر دئالۆزیێن، شیان هند لاوازدبن تە چەند باوەری ب خوە هەبیت تو نكاری بەرامبەر كارەساتا ژ دەستدانا كەسێن هەرە خۆشتڤی وەك پێدڤی دەربڕینێ بكەی و هەستێن خوە بەرچاڤ بكەی. د ڤان رۆژان دا و پشتی برا و هەڤال پرۆفیسور دكتۆر عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی (1950 – 1/9/2026) وەغەرا داویێ كری ئەز د ڤێ رەوشێدا بووم، هندی دهاتمە خوە من نەدزانی دێ چاوا پەیڤێن خوە كۆمكەم و دارشتنەكا نوو بۆ كەم، ئەڤە بچووكترین ئەركە ئەز بەرامبەری خودێ ژێ رازی ئەدا بكەم و ئەڤ چەند پەیڤە بەرهەمهاتن.
بەری سالا 1995ێ من ژ دوورڤە پ د عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی دنیاسی و كتەكا نڤیسینێن وی من خواندبوون، دەمێ ل داوییا 1995 گەهشتییە دهۆكی و وەك مامۆستایێ زانكۆیێ و نڤیسكار و دیرۆكنڤیسەكێ خوەدی شیان جهێ خوە گرتی، د مەهێن بەراهیێ دا د دو كەنالانرا مە هەڤدو دنیاسی، وی دەمی ئەز ژ نڤیسكار و هەڤالێن بەردەوامێن كۆڤارا (مەتین) بوون، ئەو ژی نە تنێ نڤیسكار بەلكێ ستوونەكا سەركییا وێ كۆڤارێ بوو. د هەمان دەمدا فەرمانبەرێ باژێرڤانییا دهۆكێ بووم و سەرۆكێ باژێرڤانیێ ئەندازیار یونس عەبدولعەزیز هەڤالێ زارۆكینیێ یێ مامۆستای بوو، ب ڤێ رێكێ پتر مە هەڤدو دنیاسی گەلەك جاران ل جهێ من یێ باژێرڤانیێ دبوو مێڤانێ من. ل بیرا منە دەمێ ئێكەمین پەرتووكا خوە (الملامح الاساسية لشخصية مصطفي البارزاني القيادية و الانسانية) چاپكری ل رۆژا 13/8/1996 ل ئاڤاهیێ كەڤنێ باژێرڤانیێ بۆ من كرە دیاری.
گەلەك پێڤەنەچوو ژ بەرهەمێ هەڤالینییا مە هەر سێیان بیرۆكەیا بەلاڤكرنا كۆڤارا (دهۆك) هاتەبەرچاڤكرن، ل ئیلونا 1997 یەكەمین هژمارا وێ وەك كۆڤارەك وەرزی ب هەردو زمانێن كوردی و عەرەبی هاتەبەلاڤكرن، ستافێ كۆڤارێ ژ یونس عەبدولعەزیز خودانێ ئیمتیازێ و د عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی سەرنڤیسەر و موسەدەق تۆڤی سكرتێرێ نڤیسینێ پێكدهات. كۆڤار هەتا نیسانا 2007 یا بەردەوام بوو. پشتی هژمار هەفت ئیلۆنا 1999 ژ بەركارێن كارگێری و زانكۆیێ و هندەك ئەگەرێن دی د. عەبدولفەتاح بۆتانی دەست ژ سەرنڤیسەریێ بەردا و من ئەو ڤالاهی پڕكرەڤە.
ب دەرچوونا كۆڤارا (دهۆك) هەڤالینییا مە كەتە د ئاستەكێ بلندتردا، كەتە د وارێ پێكڤەكاركرنێ و پێكگۆهارتنا هزر و بیران و دانانا پلانان بۆ بەرهەمەكێ سەركەتی ئەو ژی كۆڤارا (دهۆك) بوو، ب شاهدەییا گەلەكان ئەم د وی ئەركیدا د سەركەتیی بووین. هەرچەندە وی پشتی ئیلوونا 1999 دەست ژ سەرنڤیسەرییا كۆڤارێ بەردا، بەلێ هەڤالینی و پەیوەندیێن مە هەتا دوا هژمارا كۆڤارێ هژمار 34 نیسانا 2007 ل ئاستەكی بوون وەك سەرنڤیسەرەكێ نە رەسمی بەردەوام هاریكارییا من دكر و رێنمایی و زانیاریێن پێدڤی ددانە من، من ژی وەك ئەو سەرنڤیسەر بیت سەرەدەری دگەل دكر و پرسێن خوە پێدكر و پێگیری ب رێنمایی و بۆچوونێن وی دكرن. د هەمان دەمدا ئەو وەك دیرۆكنڤیسەك هەتا هژمارا داویێ یێ بەردەوام بوو ل سەر نڤیسینێ بۆ كۆڤارێ. پشتی نەمانا هەردو كۆڤارێن (مەتین) و (دهۆك) هەمان هەڤالینی و پێكڤە كاركرنا مە بەردەوام بوو، ئەو ژ سالا نیسانا 2006ێڤە راگرێ سەنتەرێ ڤەكۆلینێن كوردی و پاراستنا بەلگەنامەیان – زانكۆیا دهۆكێ بوو، بەردەوام من سەرەدانا وی دكر و گەلەك ژ نڤیسینێن خوە نیشا وی ددان و مفا ژ تێبینیێن وی وەردگرت و دو پەرتووكێن من جهێ خوە دناڤا وەشانێن وی سەنتەری دا گرت. ژ سالا 2014ێڤە من دەست ب پرۆژەیێ ئینسكلۆپیدیا پارێزگەها دهۆكێ كر، ل دووڤ ئارەزویا من مە ئۆفیسەك بۆ كارێ خوە ل هەمان ئاڤاهیێ سەنتەرێ ڤەكۆلینێن كوردی و پاراستنا بەلگەنامەیان گرت ل وێرێ ژی د عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی هاریكار و پشتەڤانێ مە یێ سەرەكی بوو، ئەز دبێژم كێم ڤەكۆلین تایبەت د وارێ دیرۆكێدا د ناڤا ئینسكلۆپیدیایێدا هەنە من راوبۆچوونا وی پێ وەرنەگرتبیت یان بێی پەسەندا وی هاتبنە بەلاڤكرن. هەر د ڤێ مژارێدا دڤێت بێژم هاریكاری و تێبینیی و ژێدەرێن د عەبدولفەتاح بۆتانی پشتەڤانێن من بوون د ئامادەكرنا پەرتووكا منا سێ بەرگی (دیرۆكا پەروەردە و فێركرنێ ل پارێزگەها دهۆك)، هەژی گۆتنێیە هەڤالینی و تێكەلییا مە ببوو هەڤالینییەكا خێزانی و د خوشی نە خۆشییان دا هاریكار و پشتەڤانێ من بوو.
ل سالا 2015 بوویە سەرۆكێ ئەكادیمیا كوردی و بۆ دەمێ هەشت سالان پرانییا دەمان ل هەولێرێ دما پەیوەندیێن مە د بەردەوام بوون. پشتی خانەنشینیێ قووناغا ڤەكرنا پەرتووكخانەیا بۆتانی ب هەمان شێوە سەرەدانێن مە بۆ ئۆفیسا وی ل پەرتووكخانەیێ د بەردەوام بوون و داوی جار ل ئێڤارا 27 تەباخێ پتر ژ دەمژمێرەكێ ل پەرتۆكخانەیا بۆتانی ئەز مێڤانێ وی بووم، دەمەكێ خوش دگەل بیرهاتنێن وی و نیاز و پرۆژەیێن وی مە بۆراندن، مخابن ئەو داوی دیدار بوو ل گەل وی برا و مامۆستایێ قەت ژ بیرا من ناچیت. ب كورتی ژ 1995- رۆژا ئێكێ ئیلۆنێ وەغەرا داویێ كری برا و رێنیشاندەر و مامۆستایێ من بوو.
د پشكا دووێ یا ڤێ نڤیسینێدا دێ ئاماژە ب سێ خالێن گرنگ د ژیانا رەوشەنبیرییا پ د عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی دا بكەم كو ب هزرا من زێدەباری ئاستێ وی یێ ئەكادیمی نهێنییا سەركەتنێن وی و سەنگ و بهادارییا بەرهەمێن وی د ڤان سێ خالان دایە: پەرتووك، بەلگەنامە (دیكیۆمێنت) و هووراتی و كویراتی د ڤەكۆلینێ دا.
پەرتووك: ژ مێژە هاتییەگۆتن گیانێ مرۆڤی ب خوارنێ و وەرزشێ گەشەدكەت بەلێ مێشكێ مرۆڤی تنێ ب خواندنێ و هزركرنێ پێدگەهیت. ل سەر ڤی بنیاتی مامۆستای بەری هەر تشتەكی گرنگی ب پەرتووكێ و ئاڤاكرنا پەرتووكخانەیان دایە، دەمێ هاتییە (دهۆك)ێ و ل كۆڤارا (مەتین)دەست بكاركری گرنگییەك تایبەت ددا پەرتووكخانا كۆڤارێ و ب رەنج و هاندانا وی د دەمەكێ كورتدا كۆڤار بوو خوەدییا پەرتووكخانەیەكا دەولەمەند و پڕ ژێدەرێن سودبەخش. دەمێ بوویە راگرێ كۆلیژا زانستێن مرۆڤایەتی گرتییە، گرنگییا ددا كارێ پەروەردە و پێگەهاندنا قوتابییان ددا ئاڤاكرنا پەرتووكخانەیا كولیژێ و ددەمەكێ كورت دا كۆلیژ بوویە خوەدی پەرتووكخانەیەك نموونەیێن وی ل سەرانسەری پارێزگەها دهۆكێ نەی. ل بیرا منە ل داوییا سالێن نۆتان ئەز و ئەو چووینە هەولێرێ، ئەو كتە كتە ل پەرتووكخانەیێن هەولێرێ دگەریا پەرتووك دكرین هەتا بەریكێن خوە ڤالاكرین، گۆتە من كا چ پارە مانە د گەل تە، ئەو ژی بۆ پەرتووكخانەیا كۆلیژێ دانە ب پەرتووك، ترومبێل هند تەژی كر تنێ جهێ من وی ما. د ڤێ مژارێدا من گەلەك نموونە هەنە، بەلێ تنێ ل داویێ دێ بێژم دەمێ من و گەلەكێن دی پەرتووكێن وی دخواندن مە دگۆت: دیارە ئەڤی مامۆستای ل مالا خوە پەرتووكخانەیەك دەولەمەند هەیە، دەمێ پەرتووكخانەیا بۆتانی ڤەكری ژ نوی مە زانی خوەدیێ پەرتووكخانەیەكێ یە د هزرا كەسەكی دا نە.
بەلگەنامە (دیكیۆمێنت): بەلگەنامە ئێك ژ پێدڤیێن هەر ڤەكۆلینەك یان نامەیەكا دیرۆكینە، دیرۆكنڤیسێ پسپۆر ب بەلگەنامەیان ڤەكۆلینا خوە دەولەمەند دكەت، راستییا بۆیەران بەرچاڤدكەت، لەوما ژی هەر ڤەكۆلەرەك پێدڤی ب بەلگەنامەیان دبیت. ل ڤێرێ شیانێن ڤەكۆلەری د پەیدا كرنا بەلگەنامەیاندا دیار دبن ب تایبەت ل وەلاتێن وەك وەلاتێ مە. ژ ئەنجامێ تێكەلی و روونشتنێن خوەدا دگەل مامۆستایێ رەحمەتی ب باوەریڤە دبێژم ل سنووڕێ بەهدینان كەسەك وەكی وی یێ دەولەمەند ب بەلگەنامەیان نەبوویە و ئەگەر دووڤچوونا خەباتا وی بۆ دەستڤەئینانا وان بەلگەنامەیان بكەین بێ خش دێ بێژین چاوان پێشمەرگەیەك ل بەرۆكێن پێشیی یێن شەریدا ژیانا وی د مەترسیێدا بوو، ژیانا مامۆستای ژی د مەترسیێدا بوویە هەتا ئەڤ بەلگەنامەیە پەیدا كرین و گەهاندینە جهێ تەنا ل دهۆكێ.
هووراتی و كویراتێ د ڤەكۆلینێدا: ئەڤە ئێك پەسنێن سەرەكیێن هەر بەرهەمەكێ پ د عەبدولفەتاح بۆتانی نە، هووراتییا وی د هلسەنگاندن و بەراوردكرنا ژێدەر و بەلگەنامەیاندا، كووراتییا وی دخواندنا ژێدەر و دیدارێن وی دگەل دیدەڤانان كو ژێدەرێن زیندی و كەسایەتیێن خوەدی سەربۆر و بیرهاتنن، یەك ژ نهێنیێن وێ چەندێنە كو بەرهەمێن وی جهێ باوەریێ بن و كەسەك د خوەرا نەبینیت گومانەكێ بێختە سەر. د ڤی واریدا هەر بەرهەمەكێ وی بخوینین، ب هووری پێداچوونێ تێدا بكەین، دێ گەهینە وێ باوەرێ وی مفا ژ هەموو ژێدەران وەردگرت، چاڤێ وی ل هندێ نەبوو، خوەدیێ ژێدەری كییە، د چ ئاستدایە، دگەل بۆچوونا وی دگونجیت یان نە…؟ د داویێدا ژی هندی وی ب راست و بەرئاقل دزانی مفا ژێ وەردرگت و ئاماژە ب ژێدەری دكر.
ب هزرا من سێ خالێن ئاماژەپێكری، ل گەل دلسۆزییا وی د كاری دا زێدەباری ئاستێ وی یێ ئەكادیمی هۆكارێن سەرەكیێن مەزناتییا پ د عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی و سەنگینییا بەرهەمێن وی بوون. ب وان بەرهەمان نەمری بۆ خوە تۆماركر، د ئەنجامدا تەبایی وەلاتی ب وەغەرا وی یا داویێ خەمبار بوون و ماتەمینیێ هەموو وەلات ڤەگرت.
