شـۆڕشـا ئیلۆنـێ؛ هێما و سیمبۆلا ئیراده و خۆڕاگرییا گـهلێ كـورد
عهبدولرهحمان مهحموود
شۆرهشا ١١ ئیلوونێ، وهرچهرخانهكا دیرۆك ی بوو د ناڤ بهرپهڕێن بزاڤا ئازادیخوازا گهلێ كورد دا، ئێك ژ مهزنترین و بهرفرههترین شۆرشێن دیرۆكا نوو یا گهلێ كوردستانێ یه، كو ل سالا ١٩٦١ێ ب سهركردایهتیا ڕابهرێ گهلێ كورد مهلا مستهفا بارزانی ب دژی زۆرداری و نهدادپهروهریا دهستههلاتدارێن ئیراقێ دهست پێكر. ئهڤ شۆرشه نه بتنێ بهرسڤهك بوو، بۆ ڕاگرتنا مافێن نهتهوهیهكی، بهلكو بزاڤهكا ڕێكخستی بوو ژبۆ چهسپاندنا ئازادی و سهرفرازیا كوردان، ههلبهت شۆڕشا ئیلۆنێ ئێك ژ مهزنترین و بزاڤێن ڕزگاریخوازیا گهلێ كورد بوو د وی دهمی دا و ئهڤ شۆڕشه بوو ناڤهندهك بۆ ئێك گرتنا ههموو پێك هاته و دهڤهرێن كوردستانێ ل بن ئێك ئالا و ئارمانج، خۆیایه شۆڕشا ئیلۆنێ گهلهك زێدهتر بوو ژ خهباتهكا چهكداری؛ ئهڤه هێما و سیمبۆلا ئیراده، خۆراگری و ناسنامهیا نهتهوهیی یا گهلێ كورد بوو، كو ل ژێر بارودۆخهكێ گرانێ سیاسی و سهربازی دا، ملهتێ كورد نیشادا كو هیڤی و حهزا وان بۆ ئازادی و سهرفرازیێ ب چو تۆپ و چهكان ناكهڤیت و چو جاران هیڤیێن وان بۆ ئازادی و بدهستڤهئینانا مافێن گهلێ وان نامرن و ههردهم ل پێناڤی ب دهستڤهئینانا ئارمانجان دێ د چهپهرێن بهرخودان و خۆڕاگریێ دابن داك و د ناڤا ژیانهكا ژ ههژی و ب ڕۆمهت دا ل بن چهتر و سیبهرا ئالایێ كورد و كوردینیێ ژیانێ ببهن سهر، شۆڕشا ئیلۆنێ شۆڕشهك سهرتاسهری بوو، بۆ ئێكهم جار تهڤایا تهخ و چینێن جڤاكی بگره ژ جۆتیار، رهوشهنبیر، سهرۆك هۆز و گهنج، ههموو پێكڤه د خهندهكهكێ دا بۆ دهستڤهئینانا مافێن ڕهوا یێن گهلێ كورد خهبات كر، شۆڕشا ئیلۆنێ بۆ ئهگهرێ وێ ئێكێ جڤاكا نیڤدهولهتی ل مافێن گهلێ كورد بهێته دهنگ و دان ب مافێن گهلێ كورد بهێتهدان، ژ ڤهڕێژا خۆڕاگریا ملهتێ كورد و چاڤنهترسیا پێشمهرگهی دچهپهرێن بهرگریێ دا، هێزا بهغدا نهچاركر كو ل سالا ١٩٧٠ ب فهرمی دانپێدانێ ب ئۆتونۆمیا باشوورێ كوردستانێ بكهت، كو ئهڤه دهستكهفتهكا دیرۆكی یا بێ وێنه بوو، ناڤێ پێشمهرگهی د ڤێ شۆڕشێ دا بوو نیشانا پاراستنا ئاخ و كهرامهتا ملهتی و ئیرادهیهك چێكر كو ههتا ئیرۆ ژی د هزرا جڤاكا كوردی دا یا ساخه، ئهڤرۆ ژی، بیرهاتنا شۆڕشا ئیلۆنێ وهك ی چاڤكانیا ئیلهامێ یه بۆ پاراستنا دهستكهفتان و بهردهوامیدان ب روحا خۆڕاگریێ بهرانبهر ههر ههرهشه و ئاستهنگهكا ل سهر كیانێ كوردستانێ، ئهڤێ شۆڕشێ سهلماند كو دهمێ ئیراده ل دهف ملهتهكی ههبیت، چو زۆرداری نهشێت خهونا ئازادیێ ژ ناڤ ببهت، شۆڕشا ئیلۆنێ سنوورێن جوگرافی و دهڤهرداری بهزاندن و خهلكێ بههدینان، سۆران و گهرمیان ل بن چهترهكا سیاسی و سهربازی كۆمكرن و ل دهڤهرێن ڕزگاركری و دام و دهزگههێن كارگێڕی، دادوهری و پهروهردهیی ب زمانێ كوردی هاتنه ڕێكخستن كو ئهڤه بناغهیهك بوو ژبۆ خۆ بڕێڤهبرنا سهربهخۆ، دیسا ژ ئهنجامێ دهستپێكرنا شۆڕشا ئیلۆنێ؛ بۆ ئێكهم جار پرسا كوردی ل باشوورێ كوردستانێ ژ ئاستهكێ دهڤهری ب بوو بابهتهكێ سیاسی ل سهر ئاستێ نیڤدهولهتی و ڕاگههاندنا جیهانی، مۆرالا خۆڕاگریێ ل ههنبهر ههڤسهنگیا هێزێ تایبهتمهندیا ههره دیار یا ڤێ بزاڤێ ئهڤه بوو كو هێزا پێشمهرگهی ژ لایێ چهك و جبهخانێ ڤه ههڤبهر نهبوو ب سۆپایێ دهولهتێ، بهلێ سهركهفتنا بزاڤێ ل سهر بنهمایێ باوهریا بیروباوهری و ئیرادهیا گهلی بوو، ئهڤ روحه بوو هێڤێنێ ههموو راپهڕین و بزاڤێن پاشتر ل كوردستانێ و خۆڕاگری و قارهمانی و چاڤنهترسیا گهلێ كورد بۆ ههمی جیهانێ سهلماندك و د ههر كاودانهكێ سهخت و دژوار دا بن، دهست ژ ماف و ئازادیا خۆ بهرنادهن و خۆچهماندن د فهرههنگا وانا سیاسی دا نینه و ههتا دوماهیك دلۆپا خوینا خۆ دێ بهرهڤانیێ ژ ئاخ و كهرامهت و دهستكهفتێن گهلێ خۆ كهن.