شـۆڕشـا ئیلۆنـێ.. داسـتانا بهرخـۆدانێ، هزرا نهتهوهیی و ڕێچكا سهربهخۆییێ
دلــۆڤـان ئـاكـرهیی
شۆڕشا ئیلۆنێ، یاكو ل 11 ئیلۆنا 1961 ب بڕیار و سهركردایهتییا رابهرێ مهزن مهلا مستهفا بارزانی دهستپێكر، نه تنێ ههلوهستهكا لهشكری بوو ههڤبهری ستهمكاریێ، بهلكو پهیدابوونا ڕامانهكا نوویا نهتهوهیی و شۆڕشهكا هزری، سیاسی و ڕهوشهنبیری بوو كو مۆركا خۆ ل قۆناغهكا زێڕین یا دیرۆكا گهلێ كورد دا و ئهڤ شۆڕشه بوو پهناگهها ههمی بهایێن بلند، هێلا سۆر یا پاراستنا بوونا سهربهخۆ و شۆناسا نهتهوهیی و كهلها پۆلایین كو هێزێن داگیركهر نهشیان چ جاران ئیرادهیا وێ بشكێنن.
د جیهانا سیاسهت و خهباتێن ڕزگاریخوازی دا، كێم شۆڕش ههبووینه كو هنداڤ تاقیكرنێن هۆڤانه و پیلانێن ناڤخوهیی و نێڤدهولهتی دا وهكی شۆڕشا ئیلۆنێ ببنه خۆدان بهرخۆدانهكا هۆسا مهزن، ڕژێمێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ئیراقێ ب ههمی هێزا خۆ و ب پشتهڤانیا ئامرازێن جهنگی یێن پێشكهتی ههولدان ئیرادهیا گهلێ كورد و پێشمهرگهی بشكێن، لێ چیایێن كوردستانێ، ل ژێر سهركردایهتییا بارزانی، بوونه گۆڕستانا ئارمانجێن شۆڤینیستانه.
خوینا پڕ بها یا سهدان شههیدێن نهمر، كۆچبهركرنا ب كۆم، وێرانییا گوندان و كارهساتا ئهنفال و راگوهاستان، نه تنێ ئیرادهیا گهلێ مه لاواز نهكر، بهلكو پێل ب پێل ڕوحیهتا قوربانیدان و ڤیانهكا كویر بۆ خاك و ئاخێ د ناڤ كهسایهتییا تاكێ كورد دا چاند و ل ڤێرێ یه كو خهباتا چهكداری تێكهل ب هوشیارییهكا ڕهوشهنبیری و سیاسی بوو، چونكی پێشمهرگهی نه تنێ تفهنگ د دهستێ خۆ دا بوو، بهلكو ههلگرێ پهیاما ئازادی، دادپهروهری و دیموكراسیێ ژی بوو.
شۆڕشا ئیلۆنێ د ناڤبهرا تهمهنێ خۆ یێ پڕ سهروهری دا، چهندین وهرچهرخانێن مهزن یێن سیاسی و فیكری ئافراندن كو بوونه بنیاتێ سهرهكی یێ ههمی پێشكهفتنێن ل پاشهرۆژێ دیاربووین:
ڕێككهفتناما 11 ئادارا 1970 كو بۆ جارا ئێكێ د دیرۆكا دهولهتا ئیراقێ دا، حوكمهت ناچاربوو دانپێدانێ ب فهرمی ب مافێن نهتهوهیی یێن گهلێ كورد و خۆ د موختاریا كوردستانێ بكهت، ئهڤه بوو تاقیگهها ئێكهم یا دانپێدانێ ب كیانێ سیاسی و ئیداری یێ ههرێما كوردستانێ و شۆڕشێ ژینگهیهكا هۆسا ئافراند كو تێدا پهیڤ، هۆزان، ئاواز و ڕۆژنامهگهری (وهكی دهنگێ شۆڕشا ئیلۆنێ) بوونه چهكێ هوشیاركرنا جڤاكێ و زمانێ كوردی پێگهههكێ بلند و پیرۆز ل ناڤهندێن هزری و جڤاكی دا پهیدا كر و شۆڕشێ نیشا دا كو پرسا كوردی پرسا مافهكێ ڕهوا یه و نهشێت ب رێیا توندوتیژیێ و ژناڤبرنێ بهێته چارهسهركرن و ب وێ چهندێ مۆركا خۆ ل سهر نڤیسینا دیرۆكا دهڤهرێ هێلا.
ئارمانجێن شۆڕشا ئیلۆنێ تنێ چارهسهریێن دهمكی نهبوون، بهلكو بڕیارهكا ستراتیژی بوو بۆ مسۆگهركرنا چهسپاندنا ناسنامهیا نهتهوهیی ل سهر بنهمایێن دیموكراسییێ بۆ ههمی ئیراقێ و مافێ چارهنڤیسێ بۆ گهلێ كورد و شۆڕشێ فێركر كو ئاشتی و پێكڤهژیان تنێ ل وی دهمی سهردهكهڤن كو مافێ مرۆڤی و مافێ نهتهوهیی یێ ئێكدو بێته قهبوولكرن، ژ ڕوویێ سیاسی و هزری ڤه، شۆڕشێ نهخشهیا ڕێیا خهباتا سڤیل و دیپلۆماسی ژی راستڤهكر و كره میناكهكا بلند بۆ ههمی بزاڤێن ئازادیخواز ل دهڤهرێ و ئهڤڕۆكه، دهمێ ئهم ل ڤێ دیرۆكا پیرۆز دزڤڕین، دهستكهفتێن مهزن یێن ههرێما كوردستانێ، بوونا قهوارهیا دهستووری، پهرلهمان، حوكمهت و دامهزراوهیێن نیشتمانی، ههمی مێوه و بهركهفتێن وی ڕووبارێن خوینێنه كو ل سهردهمێ شۆڕشا ئیلۆنێ و شۆڕشێن دی هاتینه ڕشتن و ئهركێ ئهڤڕۆ یێ گهنج، ڕهوشهنبیر و سهركردهیێن مه ئهوه كو ڤێ میراتێ بپارێزێن و پارێزگارییێ ل قهوارهیا ههرێمێ بكهن و ب ههستهكێ نیشتمانیێ بلند و پڕ ژ باوهری، هیڤییان بۆ پاشهرۆژهكا گهشتر و ئارامتر بۆ نفشێن بهێت مسۆگهر بكهن، شۆڕشا ئیلۆنێ ب گۆتنهكا ئێكجار ساده؛ نه تنێ ناڤهكێ دیرۆكی یه، بهلكو ناسنامه و مۆرالا بهردهوامیا ژیانا مه یه ب سهربهرزی.