٧٦% قوتابییێن كوردستانێ د نزمترین ئاستێ زانستی دانە
هەرژین محەمەد
د نویترین هەڵسەنگاندنا نێڤدەولەتییا PISA دا، ب فەرمی ل دەستپێكا ئیلۆنا 2026 بەڵاڤ بوویی و ل گۆرەی ئامارێن فەرمی، زێدەتر ژ ٪76.8ی قوتابییێن كوردستانێ د هەرسێ بابەتێن بنەڕەتی دا (بیركاری، خواندن، و زانست) د نزمترین ئاستێ بنەڕەتی یێ جیهانی دا نمرە ئیناینە و نەشیاینە بگەهنە ئاستێ ئاسایی یێ جیهانێ. ئەڤ ئەنجامە كەتوارێ ژینگەها پەروەردەیی دئێخیتە بەرچاڤ پرسیارێن جددی ل سەر پاشەڕۆژا گەشەپێدانا هێزا كار و شیانێن زانستی ل هەرێمێ.
رێزبەندیا جیهانی:
هەرێما كوردستانێ ل ڕیزبەندییا 87 هات د ناڤبەرا 91 وەڵات و هەرێمان.
ڕێژەیا پشکداربوویان:
ل سەرانسەری جیهانێ 760 هزار قوتابییان پشکداری کربوو. ژ هەرێما كوردستانێ ژی 5,732 قوتابی ژ 259 قوتابخانەیێن حكومی بۆ ئێكەم جار نوینەراتییا هەرێمێ كر.
بەرنامێ PISA چییە؟ ئەڤ بەرنامەیە ژ ساڵا 1997 دەستپێكریە و ژ لایێ ڕێكخراوا OECD دهێتە بڕێڤەبرن. ئارمانجا وێ ئەڤەیە ببیڤیت تا چ ئاست قوتابییێن 15 ساڵی دشێن ئەو زانیاری و كارامەییێن وەرگرتین د ژیانا ڕۆژانە، چارەسەركرنا ئاریشەیان و پشكداریكرنا كۆمەڵایەتی و ئابووریدا بكاربینن.
ئاریشەیا سەرەكی د كیڤە دا یە؟
ل گۆرەیی داتایێن ڕاپۆرتێ، كێشەیێن بنەڕەتی د ڤان خاڵان دا كورت دەبن:
١- شكەستن د بیركاریێ دا:
د ناڤ هەر 10 قوتابییان ل كوردستانێ، 9 قوتابی نەشێن پرسیارێن زۆر بنەڕەتی و ئاسایی یێن بیركاریێ چارەسەر بكەن.
٢- كێشە د تێگەهشتنا خواندنێ دا:
زۆربەیی قوتابییان دشێن پەیڤان ب خوینن، بەلێ دەما پرسیار ژ ناڤەڕۆك و واتایا كۆمەلە ئاخڤتنەكێ دهێتە كرن، زۆربەی وان نەشێن تێگەهشتن و شیكاركرنێ بۆ بكەن.
٣- كێماسییا كەرەستەیان و كاتژمێران:
ڕێڤەبەرێن قوتابخانەیان دیار دكەن كێماسییەكا بەرچاڤ یا پەرتووك، تاقیگەهـ، و كەرەستەیێن خواندنێ هەیە. ئەڤ كێماسییە بوویە ئەگەر كو ژ ناڤ هەر 10 قوتابییان، 4 قوتابی ب لایەنێ كێم ساڵەكێ د پۆلەكێ دا دمینن و ساڵا خۆ دووبارە دكەن.
ئایا قوتابیێ دەولەمەند زیرەكترە ژ یێ هەژار؟
داتایێن ڕاپۆرتێ دیار دكەن، تەنانەت ئاستێ ئەو قوتابییێن د خێزانێن دەولەمەند ژی دا (د ناڤ قوتابخانەیێن حكومی دا)، د بیركاری و خواندنێ دا ژ ئاستێ پێویست زۆر نزمترە. ئەڤە نیشان ددەت كو كێشە نە د بێ پارەییا خێزانان دا یە، بەلكو ئاریشە د ناڤ ڕێبازا وانەگۆتنێ، كەمییا كەرەستەیان، و ژینگەها پۆلا خواندنێ دا ب خۆ یە.
كچێن مە خاڵا گەش و هیڤییا پاشەڕۆژێنە
د ناڤ ڤی وێنەیێ لاوازییا پەروەردەیی و زانستی دا، قوتابییێن كچ ئاستەكێ زۆر باشتر بەراورد ب كوڕان دیاركریە.
كچ د بابەتێن زانستی دا گەلەك ل پێشیا كوڕان نە، و حەز و ویستەكا زۆر مەزنتر بۆ فێربوون و زانینێ ل نك كچان هەیە. ئەڤە سەلمێنەرێ هندێ یە كو قوتابییان شیانێن هەنە، بەلێ پێدڤی ب ژینگەهەكا پاڵپشتیكار هەیە.
دووماهی:
ژ مەترسیێ بۆ نەخشەڕێگەیا چاكسازیێ ئەڤ ڕاپۆرتە و ئەڤ ژمارە چەندە مەترسیدار و شۆككەر بن، هند دبنە نەخشەڕێگەیەكا ڕوون بۆ بڕیاردەر و سیاسەتدارێن پەروەردەیی.
