دیروكا كوردان راپرسییه
راپرسین ئانكو ئارستهكرنا پرسیارێ بوَ زانینا بوَچوونا مللهتی ل سهر بابهتهكێ دیاركری. بابهتێ مه زانینا بوَچونێن مللهتێ كورده ل باشورێ كوردستانێ ل سهر سهربخوَبوونێ. ئهڤه ئێك ژ بابهتێن گهرمه ل سهر ئاستێ سهركردایهتییا سیاسییا كوردی و ههر وهسا د ناڤا تهڤایا تهخ و چینێن جهماوهری دا. بوَ ئازراندنا ڤی بابهتی پێدڤییه ئهم لاپهرێن دیروَكێ ڤهدهین و د ناڤا رێزێن وێ دا بخوینین كانێ مللهتێ كورد چهند یێ بهرههڤ و ههژی دهولهتهكا سهربخوَیه. ئهو دیروَك ل سهر سێ مژاران تێته دابهشكرن: مژارێ خهباتا مللهتێ كورد، مژارێ سهرهدهریكرنا دوژمنێن كوردان و مژارێ نێڤدهولهتی. ئهگهر ئهم ژ لاپهرێ ئێكێ دهست پێ بكهین كو خهباتا مللهتێ كورده، ل درێژییا چهرخێ بیستێ تاكو ئهڤروَ ب دههان شۆڕهش و سهرهلدان یێن هاتینه كرن ب پشتهڤانییا مللهتی و ئارمانج سهربخوَبوون بوو وهكو: خهباتا شێخ عبدولسهلام بارزانی(1909=1914) و پاشی شێخ مهحمودی(1919=1930) و شۆڕهشێن بارزان ل سالێن سێهان و چلان تاكو دگههیته شۆڕهشا ئهیلولا مهزن(1961=1975). شۆڕهشا ئهیلولێ وهرچهرخانهكا دیروَكی بوو كو مللهتێ كورد ل پشت پارتی و سهركردایهتییا بارزانیێ نهمر دوزا كوردی ژ دهڤهرایهتیێ ب گوهوَڕیت بوَ سهرانسهریێ. ژ لایێ ههستا نهتهوهیی ڤه، ئهو شۆڕهش قوتابخانا كوردپهروهریێ و پێگههاندنا گهلێ كورد بوو ل سهر بناغێ باوهریێ ب دوزا خوه. ل دووڤ ڕا شۆڕهشا گولانێ و دیاربوونا هندهك هێزێن دی درێژهپێدهرێن تیكوشینا كوردان بوو. سهرهلدانا بوهارا 1991 و كوَچا ملیوَنی ب هێزترین راپرسی بوو كو مللهتێ كورد یێ جودایه ژ عێراقێ و د ڤێت یێ سهربخوَ بیت. ههلبژارتن و دامهزراندنا دهستههلاتێن یاسا دانانێ و جیبهجێكرنێ ل كوردستانێ و خوه رێڤهبرن وهك ههرێمهكا جودا. راپرسییا هاتیه ئهنجامدان ژ لایێ رێخراوێن ( ئێن جی ئو ) ڤه بهرپهرهكی دی بوو یێ دیاركرنا بیر و بوَچوونێن مللهتێ كورد كو ههموو ل گهل سهربخوبونێ بوون. هاتنا ڤان ههموو سهروَك و بالا بهرپرسێن وهلاتان بوَ ههڤلێرێ و كوَمبوونێن وان ل گهل سهروَكێ ههرێما كوردستانێ و سهروَك وهزیر و بهرپرسێن سیاسیێن كوردا ههر وهسا پێشوازیكرنا وان بوَ سهرۆكێ كوردستانێ وهك سهروَك وهلاتهك ههموو نیشانێن ههبوونا دهولهتا كوردینه. پێشكهفتنا كوردستانێ ژ لایێ رهوشهنبیری، جڤاكی، فهرههنگی، ئاڤادانی و ئابوورییا سهربخوَ زێدهباری گیانێ لێبورینێ و پێكڤهژیانێ ههموو بنهمایێن دهولهتهكا سهربخوَنه. ئهڤ دیروَكه ب هێزترین راپرسییه.
دوو: لاپهرێ دوژمنێن كوردان: سهرهدهریكرنا دوژمنان ل گهل مللهتێ كورد هوَكارهكێ گرنگ و ب هێزه بوَ سهلماندنا جوداهییا كوردان و ڤهقهتیانا وان ژ عێراقێ و ئهڤ چهنده دیاربیت د چهند پرسیارهكادا: ئهرێ كێ دیتیه كو سهروَكێ وهلاتهكی داگێرانێ ژ ئاخ و ئاڤا خوه بكهت بوَ ژ ناڤبرنا مللهتهكی وهكی ئهوا (سهدامی) ل جهزائر بوَ شاهێ ئیرانێ كری بوَ ژناڤبرنا مللهتێ كورد و شۆڕهشا ئهیلولێ؟ ل چ وهلات رژێما وان چهكێن كوَم كوژ دژی مللهتێ خوه ب كار ئینایه وهكی ئهوا رژێما بهعسییا دژی كوردان ب كار ئینای ل حهلهبچه و پاشی سهرانسهری كوردستانێ؟ ل كیڤه چێبوویه رژێمهك ب ناڤێ ئهنفالا خهلكی سڤیل ب ساخی بن ئاخ بكهت و ههرێمهكێ كاڤل بكهت؟ پشتی ههرفاندنا دكتاتوریهتێ ههمان ستهمكاری ل گهل مللهتێ كورد تێته كرن. ئهرێ ئهگهر كورد عێراقی بن بوَچی سهروَك وهزیرێن عێراقا فێدرال یێ بهرێ ( نوری ئهلمالكی) بوَدجا كوردستانێ بری و یا بهردهوامه؟ ئهڤ سهرهدهریكرنا هوَڤانه شهنگستێ جودابوونا كوردانه.
سێ: لاپهرێ نێڤدهولهتی:دیروَك دیار دكهت كو ههلویستێ دهولهتێن زلهێز دژی بزاڤا رزگاری خوازا مللهتێ كورد بوون تاكو سالا 1991. بریتانیا خیانهت ل كوردان كر د راپرسینا گرێدانا ویلایهتا مووسل ب عێراقی َڤه. بریتانییا هاریكارییا عێراقێ دكر دژی شۆڕهشێن كوردان ل نیڤا ئێكێ ژ چهرخێ بیستێ. وهزیرێ دهرڤه یێ ئهمریكا (هنری كیسنجهر ) ئاگههداری رێككهفتنا جهزائر بوو. لێ ل سالا 1991 ل سهر دهمێ سهرهلدانێ و كوَچا ملیوَنی ههلویستێ كوَمهلگهها نێڤدهولهتی هاته گوهوَڕین و پشتهڤانیهكا مروَڤایهتی بوَ كوردان كر ب بریارا 688 و دامهزراندنا دهڤهرا ئارام ل كوردستانێ. ههر وهسا ل گوڕهی بریارا ئهنجومهنا ئاسایشێ 986 یا تایبهت ب فروَتنا گازا عێراقێ بهرامبهر خوَراك و دهرمانا بوَدجهكا تایبهت بوَ كوردستانێ هاته دیاركرن. ئهڤروَ ژی پرانییا وهلاتێن زلهێز نوێنهراتییا خوه ل ههڤلێرێ یا ههی. ههژی گوتنێ یه كو دهما تیروَرستێن داعش هێرش كریه سهر كوردستانێ ههڤپهیمانا ب سهركێشییا ئهمریكا پشتهڤانییا كوردان كر و د بهردهوامن. پشتی ڤێ شروَڤهكرنا دیروَكی، ب دیتنا من ل گوڕهی خهباتا مللهتێ كورد و سهرهدهریكرنا دوژمنان دامهزراندنا دهولهتا كورد پێدڤی راپرسینێ نینه بهلكو پێدڤیه ههموو لایهنێن سیاسی ب ئێك دهنگ پشتهڤانییا سهروَك بارزانی، ئالا ههلگرێ دهولهتا كوردی، بكهن و ناڤێ خودێ لێ بینن و بێته راگههاندن و ئهگهر راپرسین بهێته كرن بتنێ دێ ژ پێخهمهت پشتهڤانییا نێڤدهولهتی ئێته كرن. خالهكا دی یا گرنگ یا ههی ئهو ژی ئهوه ئهگهر راپرسین هاته كرن پێدڤییه دهمهك بهێته دیاركرن بوَ راگههاندنا دهولهتێ ژ بهر دهنگویهك یێ ههی كو نه مهرجه پشتی راپرسینێ دهولهت بهێته راگههاندن وی دهمی دێ ئێته ژ بیركرن د ناڤا وان روویدانێن ب لهز ئهوێن ل سهرانسهری جیهانێ روویدهن.
