پهنهلێ رهوشا مووسلێ پشتی رزگاركرنێ بێ ئهنجام ب دووماهی هات
پێخهمهت پتر نێزیكرنا بۆچوونێن پێكهاته و هوزێن عهرهب ل پارێزگهها نهینهوا، سهنتهرێ (كارنگی) ل رۆژههلاتا ناڤین كو سهنتهركێ ڤهكۆلینێ یه و بارهگایێ وی ل بهیرۆتێ یه، ب ههڤكاری ل گهل زانكۆیا ئهمریكی ل دهۆكێ، رێكهفتی 2/6/2016 روونشتنهكا ڤهكری ل سهر پاشهرۆژا پارێزگهها نهینهوا پشتی داعش بۆ پتر ژ 160 كهسایهتیێن پێكهاتێن وی باژێری ساز كر.
ئهسیل نجێفی پارێزگارێ بهرێ یێ پارێزگهها نهینهوا د چارچوڤێ روونشتنێ دا ئاشكرا كر كو بهری داعش داگیر بكهت جۆره كهفتنهك ب مووسلێ ڤه یێ دیار بوو، نها خهلك د ناڤ مووسلێ دا ههیه و ل جیهانێ كهسهكێ هاریكاریێن ئابووری و لهشكری پێشكێشی خهلكێ ڤی باژێری نهكریه، داعش رۆژانه ههموو جۆرێن چهكێ پێشكهفتی بكار دئینیت و دبیت لهشكرێن پێشكهفتی ئهڤ چهكه نهبیت، خهلكێ ناڤ مووسل باوهری ب كهسێ نینه و كهسهك ههست ب ئهوان ناكهت.
ئهسیل نجێڤی گۆت “بهری كهتنا مووسل ب رۆژهكێ چاڤێ من ب نوونهرێ سهرۆكێ ئهمریكا كهفت و پشتی دیدارهكێ من گۆتێ ههست پێ دكهم مووسل نابیته ههڤالا جیهانێ و پشتی رۆژهكێ من مووسل هێلا، ههست پێ دكهم خهلكێ مووسل گههشتیه وێ باوهریێ كو چ ههڤال نینن كو ههڤكار بن بۆ شهرێ ل گهل داعش”.
ههروهسا ئهسیل نجێڤی گۆت “ل سالا 2003 ههتا كهفتنا مووسل ڤالاتیهكا سیاسی یا مهزن ههبوو ل پارێزگهها نهینهوا و گێلهشوكهكا مهزن ل ههموو پارێزگههێن عیراقێ ههیه، پشتی 2003 ب تنێ حزبهكا سیاسی ل مووسل ههبوو ئهو ژی حزبا ئیسلامی بوو و ههموو گۆڕهپانا سیاسی ب دهست خوهڤه ئینا و ههموویان بزاڤ دكرن بۆ رێكخستنا دهولهتهكا ئیسلامی و ب دهلیڤه وهرگرتنا كاودانان و چێبوونا دهولهتا خلافێ ژ ئهنجامێ ڤێ چهندێ بوو”.
خانم هیبه، خهلكا مووسله و پشتی هاتنا داعش ژی سالهكێ ل مووسل ژیایه دیار كر كو بهری كهفتنا مووسل ژی چ تهناهی ل مووسل نهبوو و خهلك وهك دكتۆر و مامۆستایێن زانكۆیێ دهاتنه كوشتن و بهری كهفتنێ ژی داعش ل مووسل ههبوو و گۆت “ئهو تاوانێن ل مووسل هاتینهكرن ل سپایكهر ژی نههاتینهكرن و ترسهكا زێده ههبوو ل سهر وهلاتیان و ئهو كهسێن د ناڤ مووسلێ دا ژ ههمی وهلاتان و ب رهگهزنامێن جودانه، ئهو پرۆپاگندا بۆ ئیسلامێ دهێتهكرن ههموو شاشی یه و نابیت ئافرهت ل سهر جادا نڤێژان بكهت”.
سالح عهبدوجبار ڤهكۆلهرێ جڤاكی و ژ كهسێن بهرنیاسێن عیراقی كو خهلكێ مووسله و ل بهیروتێ دژیت گۆت “ماوهكێ درێژه قاعیده ههبوو و داعش نهبوو و ئهڤان ل سهر هاریكاریێن وهلاتێن كهنداڤی كار دكر، داعش داهاتهكێ ههی چ وهلاتێن عهرهبی وهكی وی داهاتی نینه و خویك ل سهر ههر تشتهكی ههیه، عهرد و خانیێن مهسیحی و شهبكان هاتیه داگیركرن”.
رێناس جانو ئهندامێ پهرلهمانێ عیراقێ گۆت “پێدڤی بوو پتر بهحسێ پشتی رزگاركرنا مووسل هاتبا كرن و بابهت ئهڤه بوو، لێ مخابن ههتا نوكه پتر یێ ل سهر ئهگهرێن كهتنا مووسل دئاخڤن و ههتا لیژنێن ڤهكۆلینێ نهگههشتینه چ راستیان ژی، ئهوێن دبێژن خهلكێ مووسل 65% ل گهل داعشن ئهز بێژم ئهڤه ئاخفتنه و چ راستی بۆ نینه و ئهڤه ژلایهكێ پهیوهنداره، یا ههمبهر داعش بهێته گۆتن ههموو راسته، لێ حوكمهتا عیراقێ زێدهتر دوبهرهكی د ناڤبهرا ههموو پێكهاتێن عیراقێ دا دروست كریه”.
محهمهد مهولوود ئهندامێ پهرلهمانێ عیراقێ كو خهلكێ تلهعفهره شیعه مزههبه، ههمبهر هوكارێن كهفتنا پارێزگهها نهینهوا گۆت “ههتا 25% خهلكێ ناڤ مووسل ل گهل داعش نینن و نهكو ب تنێ نهنهینهوا، بهلكو ل ههر جههكێ عیراقێ، چ رێكخستن د ناڤبهرا پارێزگههێ و هێزێن ئهمنی دا نهبوو، پێشتر خهلكێ مووسل دگۆت بلا لهشكرێ عیراقێ دهركهڤیت، كی دهێت بلا بێت، نوكه دبێژن بهس داعش دهركهڤیت بلا لهشكرێ عیراقێ بهێت”.
ههڤدهم محهمهد ئهندامێ پهرلهمانێ عیراقێ دیار كر كو بۆ ئازاكرنا مووسلێ رێزێ ل هێزێن پێشمهرگێ كوردستانێ دگریت و ئهو ئهگهرێ ههموو سهركهفتانه ل ئهڤێ دهڤهرێ و دیسا گرتنا فهلوجه ژلایێ داعش ڤه كو ب كهلا وان دهێـته ناڤكرن و دهڤهرهكا كاریگهره ل سهر ههموو عیراقێ و گۆت “نابیت بێژین پێشمهرگه دێ فهلوجه ئازاد كهت، بهلكو مووسل ب ههموو قهزایێن خوه ڤه عیراقه و دبینم پێدڤیه ههموو پێكهاتێن عیراقێ ئازاد بكهن و ئهم وهكو عیراق دهژمێرین و مه دڤێت ههڤپهیمانا دهولی ب فرۆكان و چهكێ گران هاریكاریا خهلكێ عیراقێ بكهن و ئهڤ دهڤهره دێ ب ههڤكاریا ههموو ئالیان پێكڤه هێنه ئازادكرن و چاڤهرێی خهلكێ نهینهوا دكهین كو رابن ب ئهنجامدانا ئهڤی كاری و دڤێت وهك سهرهلدانهكێ بكهن، راسته چ چهك د دهستی دانینه، لێ بلا ژبیر نهكهین وهكی سالا 2003 ئهمریكی هاتینه عیراقێ خهلكهكی بهرهڤانی ژ سهدام حسێنی كر؟، و دبینم داعش یا بهری چهند سالان نینه و داعش پشتهڤانیا مادی ههیه، داعش نهیا مهرغوبه، چونكه یا نوونهراتیا هزرهكا توندرهو دكهت و یا دهست درێژیێ دكهته سهر كچێن ههموو پێكهاتێن عیراقێ و بۆ خوه حهلال دكهن، پتریا خهلكی ل گهل داعش نینه و ئهگهر كاودان بێنه خۆشكرن دێ سهرهلدان ل دژی داعش ل مووسل چێ بن، لێ شهرێ ل گهل داعش بهێتهكرن دڤێت ئهڤ هزرا توندرهو بهێته ژناڤبرن و نههێلین و ئهڤه ل گهل نوكه ناگونجیت، دڤێت خهلكێ مووسل بهێته ئاگههداركرن كو ههكه شیعه یان كورد هاتنه ڤێرێ دێ عهردێ وان رزگار كهن و نه دژی وێ پێك هاتی نه”.
شێخ خالد ژ عهشیرهتا شهمهر، ههمبهر بهرههڤیان ل سهر ئازادكرنا مووسلێ گۆت “پێشمهگێ كوردستانی هندهك جهان نێزیكی 15 كیلۆمهتران نێزیكی سهنتهرێ مووسله و لهشكرێ عیراقێ 200 كیلۆمهتران نێزیكی مووسله و نێزیكی دو ملیۆن مرۆڤان نوكه ل مووسل دژین، دڤێت بهرههڤی بهێنهكرن و ئهو هێزا د ناڤ مووسل دا بهێته پێكئینان و ههڤكاری ل گهل هێزا ل دهرڤه ههبیت و ئهو هێزا ل دهرڤه ههیه، لێ ئهو هێزا ناڤخوه و ب تنێ مه گول هندهك تشتان دبیت و دبینم ئهگهر تێگههشتن د ناڤبهرا كورد و عهرهبان دا نهبیت مووسل ناهێته ئازاكرن، ب تایبهتی ل دهڤهرێن مادێ 140 دڤێت عهرهب و كورد ل سهر وان دهڤهران رێك بكهڤن، مه هندهك پێنگاڤ هاڤێتینه، لێ ههتا نوكه مه چ لایهن نهبووینه د ناڤ مووسل دا هاریكاریا مه بكهن”.
ئهسیل نجێفی پارێزگارێ بهرێ یێ مووسل گۆت “ههتا نوكه مووسل ئێك كهس نینه بێژیت بلا داعش دهركهڤیت و هندهك كهس پشت داعش ههنه و پێزانێن ههوالگیری دگههیننێ، ههكه بۆ گاڤا ئازادكرنا مووسل وی دهمی كورێن مووسل دێ جوداهیێ ئێخنه د ناڤبهرا كهسێ باش و نهباش دا، دڤێت ئهم ههموو بزاڤا بكهین باوهریێ بۆ خهلكێ مووسل و گهنجێن مووسل چێ كهین، چونكی داعش وهسا زارۆ فێركرینه كو ههر كهسێ بمریت دێ چیته بههشتێ و ئهڤ چهنده وهدكهت كو داعش ل مووسل بمینت، دیسا وهختێ مه كار كری بۆ بڕینا ههموو پهیوهندیان ل گهل بهغدا ههر مووسل بوویه و ئهڤه ههموو حوكمهتا عیراقێ ئهگهر بوو و داعش ئهڤه ب دهرفهت دیت و ئهو بوو وێ سهردهری ل گهل مووسل كر و ههتا بازرگانیا مووسل ل گهل بهغدا هاته بڕین و بهر ب سووریێ چوو دبینم گوهۆرین مهزن هاتینه روودان ڤی باژێری و ههكه ئهڤ كێشه نههێنه چارهسهركرن نهشێن بێژینه خهلكێ مووسل ل گهل مه بن بۆ رزگاركرنا باژێرێ خوه مووسل ژ دهستێ داعشێ”.
د. فالح ههمبهر كاریگهریا جڤاكی ل سهر ژیانێ ل پارێزگهها نهینهوا گۆت “بهری داعش بهێته مووسل بهعیسان ریكلامهكا مهزن بۆ دكر ل ناڤ مووسل و گۆتن دێ داعش هێت و دێ دهستههلاتێ وهرگریت و دێ دهولهتا خیلافی دامهزرینت و بهعیسا هوسا بۆ خهلكێ مووسل ئهڤ هزره دارێت ههكه نهگههنێ دڤێت بهێنه كوشتن و چ رێكێن دی نینن، ژیان و رێڤهبهریا مووسل ههموو وهك ئهو تێ دگههن ل گهل هزرا نوكه ناهێته گونجاندن و ئهو رێكێ بۆ چ رێكێن دی نادهن، دیسا سهر دهمێ ئهسیل نجێفی ژی ئهو رفهتارا لهكشرێ عیراقێ ل گهل خهلكێ مووسل دكر ههچكو جوهی ل گهل خهلكێ فهلستینێ دكهن و ئهگهر عاشوورا با ئهگهر ئێكی خوه نهقوتابا دڤیابا هاتبا ئێشاندن و ئهڤه داگیركرنهكا سیاسی بوو، دیسا پشتی هاتنا داعش چهند رۆژێن دهسپێكێ خهلكێ مووسل ههست ب ئارامیێ كر كو ئهو رهفتارێن لهشكهرێ عیراقێ نهمان وهك گرتنا جادان و ههمو رهفتارێن دی و دیسا پشتی وی دهمی مووچه ژلایێ داعش ڤه هاتنه بهلاڤهكرن ل سهر فهرمانبهران و دیسا كاركرن بۆ برێڤهبرنا دهولهتێ.
ناڤبری ههمبهر حشهدا شهعبی ژی گۆت “كۆمهكا خۆبهخشانه و ئهگهر مهرجهعیه رێ بدهتێ دێ ههموو كاران كهن و ههتا نوكه سیستانی بهحسێ حهشدا شهعبی نهكریه، چهندین رێكخراو هاتنه پێكئینان ژ شیعان دیسان ئیرانێ ژی چهندین رێكخراوێن چهكدار د ناڤ ئهڤان رێكخراوان دا زێدهكرن و دبینم دڤێت میلشیاتێن شیعا بهێنه حهلكرن و چونكه ئهڤه هێزهكا دهرهكی یه و ئیرانی یه و قاسم سلێمان سهرپهرشتیێ ل سهر دكهت، چهوا چ دبیت هێزهكا بیانی ژ وهلاتهكێ دی بهێت و سهرۆك وهزیران نه زانیت. محهمهد ئهندامێ پهرلهمانێ عیراقێ گۆت: پێدڤی یه ئهم ههموو پێكهاتێن عیراقێ نوكه كار بكهین بۆ نههێلانا داعش و 80% خهلكێ مووسل ل گهل داعش نینن و ئهڤا داعش دكهت چ ئاین ژێ قهبوول ناكهن، مخابن نوكه ههموو خهلكێ مووسل بن زیانێن نهخوهش دا دژیت و دیسا ههنه ئاواره بووینه ل بهسرانه و ههتا دگههیته زاخۆ و پێدڤی یه چارهكا بله بهێـته دیتن مووسل ئازاد بیت و ئهڤه بچنه سهر جهێن خوه و ئهگهر ئهڤ خهلكه بچیته جهێن خوه رزگار بكهن، نابێژیت بێژین ئهڤه شعه و ئهڤه سونه دڤێت كار بكهین داعش نههێلین.
