پهندێن رهمهزانێ (هندهك رهفتارێن شاش ل دهف رۆژیگران)
ل ههیڤا رهمهزانێ گهلهك رهفتار و دیاردێن خهلهت ههنه ل نك ڕۆژیگران پهیدا دبن، كو ڕوویهكێ كرێت ددهنه ڤێ ههیڤێ، و وێ ئارمانجێ ژ دهست ددهن یا كو ڕۆژى ژ بهر هاتیه فهرزكرن، ل ڤێرێ ئهم دێ بهحسێ هندهك ژ وان رهفتاران كهین.
یا ئێكێ: ئیسرافا زێده د بهرههڤكرنا سفرێن رهمهزانێ دا: گهلهك كهس، چونكى ب ڕۆژێ برسى دبن، شهڤێن رهمهزانێ بۆ خوه ب دهلیڤه دزانن كو بكهنه جهێ خوارن و ڤهخوارنێن زێده، حهتا دهرهجهكێ ئهو بێنێ ل خوه تهنگ دكهن، وهسا ددهنه دیاركرن كو رهمهزان ههیڤا برسێ یه! ل شوینا ئهو فێرى زوهدا د دنیایێ دا ببن ئهو فێرى مهزنترین ڕهنگێن ئیسرافێ دبن، و غهریب نهبینه ئهگهر ئهم بێژین: ئهو خوارنا ل ههیڤا رهمهزانێ دئێته هاڤێتن، دوور نینه تێرا دو ههیڤێن دى بكهت.
پێغهمبهر سلاڤ لێ بن دبێژت: (ما ملأ ێدمی وعاوً شراً من بگنه , وحسب ابن ێدم لقیمات یقمن صلبه , فإن كان لا محاله فپلپ لگعامه , وپلپ لشرابه ، وپلپ للنفس) وهكى ترمزى ڤهدگوهێزیت، ئهرێ كی ژ مه دهمێ فتارێ دكهت بیرا خوه ل ڤێ حهدیسێ دئینت؟ تژیكرنا زكى پشتى خالیبوونا وى وان ههمى فایدێن ساخلهمیێ پویچ دكهت، و حهتا عهقلێ خودانى ژى ژ كاركرنێ سست و خاڤ دكهت، ڕۆژیێن مه ئهڤرۆ نه ژ وان ڕۆژیانه یێن حهدیس بهحس دكهت دهمێ دبێژیت: ڕۆژیێ بگرن دێ ساخلهمیا ههوه خۆش بیت، ڕۆژیێن مه ئهڤرۆ ژ بهر وێ ئیسرافا ئهم د فتارێن خوه دا دكهین، پتر ساخلهمیێ تێك ددهت.
دهمێ ئهم سفرێن خوه ل رهمهزانێ بهرههڤ دكهین دڤێت ئهم بیرا خوه ل گۆتنا خودێ بینینه ڤه: (پم لتسألن یومئژ عن النعیم) ئهڤ ههمى نعمهته بهلاش د سهر مه ڕا نابۆرن.
2- پاشخستنا نڤێژا مهغرهب ژ بهر خوارنا فتارێ: گهلهك كهسان یا بۆ خوه كریه عهدهت دهمێ مهغرهب بانگ ددهت ئهو فتارا خوه دكهن، و تێر زادى دخۆن، حهتا شعوورێ ب كسلانى و خاڤیێ دكهن، و پشتى دهمهكى كو نێزیكه بانگێ عهیشا بدهت ژ نوو ڕادبن نڤێژا مهغرهب دكهن، ئهڤه ژى ئێك ژ وان رهفتارانه یێن نهئێنه قهبوولكرن، چونكى ئهو غافلبوونا ژ كرنا نڤێژێ یه ب جماعهت و ل دهمێ وێ، و خودێ د قورئانێ دا دبێژت: (فویل للمصلین الژین هم عن صلاتهم ساهون) هیلاك و تێچوون بۆ وان نڤێژكهران بت یێن ئاگههـ ژ نڤێژا خوه نهبیت، زانا دبێژن: ئهڤه ئهون یێن سستیێ دكرنا نڤێژا خوه دا دكهن. دهمێ نڤێژا مهغرهب، وهكى نڤێژا سپێدێ ژى، یێ كێمه، نێزیكى سهعهت و نیڤانه، پێدڤیه مرۆڤ لهزێ بكهت و ڤان ههردو نڤێژا گیرۆ نهكهت، و سوننهتا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهو بوو، دهمێ مهغرهب دبوو وى ڕۆژیا خوه دشكاند، پاشى ڕادبوو نڤێژا مهغرهب دكر، و پشتى هینگى شیڤا خوه دخار، یا دروست و سوننهت ئهڤهیه.
3- نهپێگیریكرنا ب سوننهتێ د فتارهكرنێ دا: چ فتارێ گیرۆ بكهت، ب وێ هزرێ كو ئهڤه ژ تهقوایێ یه، یان ژى دهمێ فتارێ دكهت، ئهو تشتێ ئهو فتارێ ل سهر دكهت نه ئهو بیت یێ سوننهت پێ هاتى، نه بهس هنده، بهلكى هندهك كهس ههنه فتارێ ل سهر تشتهكێ مهكروهـ یان یێ حهرام دكهن، وهكى وان یێن فتارێ ل سهر جگارێ دكهن، ل شوینا ئهو تشتهكى بخۆن یان ڤهخۆن مفایى بگههینته لهشێ وان، ئهو ڕادبن ژههرا جگارێ ب سهر هناڤێن خوه دا بهرددهن. پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- فتاره ل سهر رتهبان دكر، ئهگهر نهبان، ل سهر خورمێ دكر، ئهگهر ئهو ژى نهبان، ئێكهمین جار وى ئاڤ ڤهدخوار، پاشى چ تشتێ دى ههبا وى دخوار، یا باش ئهوه مرۆڤ د ڤێ چهندێ دا پێگیریێ ب سوننهتێ بكهت، چونكى خێر ههمى ئهوه یا د سوننهتێ دا.
4- نهكرنا دوعایان ل دهمێ فتارێ: دهمێ فتارێ ژ وان دهمانه یێن دوعا تێدا دئێنه قهبوولكرن، وهكى د حهدیسێن دروست دا هاتى، لهو یا فهره مرۆڤ وى دهمى ژ دهست خوه نهكهت، بهلێ تشتێ غهریب ئهوه ئهم دبینین گهلهك كهس ل دهمێ فتارێ دمیننه ب ئاخفتنێ و قهرهبالغێ ڤه، دڤێت مرۆڤ ڤى دهمى ژ دهست خوه نهكهت، و گهلهك دوعایان تێدا بكهت.
