فێدارلى و كۆنفێدرالى .. بهحس لێ دكهن و چ ژێ نزانن!!
بێگومان گهلهك سیستهمێن سیاسى یێن ب رێڤهبرنا وهلاتان ههنه ئهڤجا ئهڤ سیستهم دچارچووڤێ سیاسهتا ناڤخویا یان سیاسهتا دهرڤهیا وى وهلاتى بیت، كۆنفیدرالى یاسایهكا خوه یا تایبهت و كۆنكرێتى نینه كو نههێته گوهۆرین، دبیت د ناڤبهرا دو وهلاتان دا بۆ دو وهلاتێن دى دا جیاوازیهكا مهزن ههبیت..
بۆ نموونه دشێن خوهدیێ دو جۆرێن پارهى بن و دشێن خوهدیێ ئێك جۆر ژى بن، دیسا ل دووڤ ل ههڤهاتنێ دمینیت كا ئێك ئالا ههبیت یان دو خوهدى ئێك ناڤ بن یان دو ناڤێن جیاواز و دشێن ئێك سیستهمێ دهستههلاتێ ههبیت و دشێن دو سیستهمێن جودا ژى ههبن.
یا گرنك و ئهوا ههر كهس ل هیڤیێ ئهوه كۆنفیدرالى دڤێت ل دهسپێكێ سهربهخوه بى و پاشى كۆنفیدرالیێ چێكهى، د گهل وهلاتهكى یان چهند وهلاتهك ب ههڤرا كۆنفیدرالیهكێ چێكهن
مهرج یان جیاوازى چنه د ناڤبهرا فیدرالى و كونفیدرالیێ دا…
ـ كۆنفیدرالى دروسته پارێ خوه یێ تایبهت یان ئالایێ خوه یێ تایبهت ههبیت، لێ د فیدرالیێ دا بهروڤاژى یه.
ـ ئهگهر ناكۆكى د ناڤ وهلاتهكێ كۆنفیدرالى دا روودا، ئهڤه دبیته شهرێ وهلاتان لێ شهڕێ د فیدرالیێ دا چێ دبیت ب شهرێ ناڤخوه دهێته ههژمارتن.
ـ ههر وهلاتهكێ كو ئهندام بیت د كۆنفیدرالیێ دا و ههكه پێشێلكاریهك ل ههمبهر یاسایێن نیڤدهولهتى ئهنجامدا، ئهڤه ئهو پهرپرسیاره لێ د فیدرالیێ دا حوكمهتا ناڤهندى بهرپرسیاره.
ـ وهلاتێن كۆنفیدرال مافێ بریاردانا شهڕى ههیه ل بهرامبهر ههرهشهیێن دهێنه پێش، لێ د فیدرالیێ ئهو ماف و دهستههلات د دهستێ حوكمهتا ناڤهندى دانه.
ـ وهلاتێن كۆنفیدرال رهگهزنامه و پاسپۆرتێن خوی یێن تایبهت ههنه، لێ دسیستهمێ فیدرالى دا ئێك رهگهزنامه و ئێك پاسهپۆرت ههیه.
ـ د كۆنفیدرالیێ دا ئێك سۆپا و ئێك سهرۆك سهروهریا خوه ههیه، لێ د فیدرالیێ دا ئێك سهرۆك و ئێك سوپایه و دچارچووڤێ سهرۆكێ وهلاتى یان حوكمهتا ناڤهندى یه.
ـ دسیستهمێ كۆنفیدرالى دا ل دووڤ داخوازیا خوه دشێن پهیوهندى و گرێبهستێن لهشكرى و ئابوورى هتد…د ل دووڤ بهرژوهندیێن خوه گرێدهن ل گهل ههر وهلاتهكێ بیت لێ دفیدرالیێ دا ئهڤ پهیوهندى و گرێبهسته دچارچووڤێ ئێك وهلات دایه ئانكو د دهستههلاتا دهولهتێ دایه.
ـ ب كورتى و ب كوردى كۆنفیدرالى وهكى وهلاتێن ئێكهتیا ئهورۆپایه، لێ فیدرالى وهك و یلایهتێن ئێكگرتیێن ئهمریكایه.
ـ وهلاتێن كۆنفیدرالى ژ لایێ ئێكهتیا نهتهوهییًن ئێكگرتى دانپێدان پێ دهێته كرن، لێ فیدرالى ژ لایێ وهلاتێن ناڤخوه و ههرێمان دانپێدان پێ دهێتهكرن.
ـ وهلاتێ كونفیدرال ئهگهر بڤێت دشێت د گهل ههر دهولهتهكا ئهو بخوازیت ببیته ئهندام دگهل دا لێ فیدرال بهروڤاژى نهشێت دچارچووڤێ وهلاتێ خوهدا دهركهڤیت.
ـ كۆنفیدرال مینا دهولهتهكێ یه و دچارچووڤێ بهرژوهندیێن خوهدا دشێت ههر تشتى بكهت، لێ فیدرال نه شێت بێ حوكمهتا ناڤهندى بریارێن ستراتیژى بدهت.
ـ وهلاتێن كهنداڤێن عهرهبى ژى (خلیج العربی)، ژى مینا وهلاتێن كۆنفیدرال خوهیا دكهن.
