عـارف ڕوشـدی

هەمی وەسا یێن ڕاهاتین، كو پەیاما جەنابێ سەرۆك مەسعود بارزانی، چو جاران تنێ گۆتارەكا سیاسی یا دەمكی نەبوویە و نینە، بەلكو هەردەم نەخشا رێیەكا ڕۆهن یا كوردایەتیێ، نشتیمانپەروەریێ و ستراتیژییەكا نەتەوەیا بلند بوویە بۆ پاراستنا خواستێن گەلێمە، سەروەریا خەلكێ كوردستانێ و قەوارەیێ دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ. دویماهی پەیاما سەرۆك بارزانی، ئەگەر د جەوهەرێ خۆ دا ڕێزگرتن و دلسۆزیەكا بێپایان بیت بۆ خوینا ئالا شەهیدێن ڕێیا ڕزگاری و سەرفرازیا كوردستانێ ـ كو بها و ناسنامەیا خەباتا ڕەوا یا گەلێ مە پێكدئینن ـ ل هەمان دەم دا، بانگەوازەكە بۆ ئێكڕیزی و تەبایێ.
ل كەسێ ڤەشارتی نینە كو نوكە ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست د ناڤ جەرگێ هەڤركییەكا دژوار یا سیاسی، سەربازی و ئابووری دایە و ئالیێن پشكدار د ڤێ هەڤكێشەیێ دا، هەر ئێك ژ وان خۆدان دەولەت و بەرژەوەندیێن نەتەوەیی یێن خۆ نە و وانەیێن دیرۆكی مە فێر دكەن كو تەڤگەرا ڕزگاریخوازییا كوردی د مەیدانا بەرئێككەفتنا بەرژەوەندیێن هێزێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا، گەلەك جاران ڕووبەڕووی زیان و پاشڤەچوونێن مەزن بوویە و نێزیكترین و دیارترین میناك ژی، ڕێككەڤتنامەیا شۆما 6ێ ئادارا سالا 1975ێ یا بەرنیاس ب (ڕێككەڤتنا جەزائیر) بوو د ناڤبەرا ڕژێما بەعسا ئیراقێ و شایێ ئیرانێ دا، كو دەرئەنجامێ وێ گەلەكۆمەكێ بوو ل دژی شۆڕشا مەزنا (١١) ئیلۆنا گەلێ مە.
ئەڤڕۆ ژی، د دەمەكێ دا كو هەرێما كوردستانێ ژ بەر پێشێلكرنا دەستووری و بازدان ل سەر ماف و شایستەیێن وێ یێن یاسایی، ژ لایێ دەستهەلاتدارێن بەغدا ڤە د هەنبەر پیلان و ئاستەنگێن بەردەوام دایە، چو ئەگەرێن نەخواستی ژ لایێ وێ ئەقلیەتا شۆڤینی یا بالادەست یا نوكە یا ئیراقێ دوور نینن. ژ بەر هندێ، ئێكڕیزیا ناڤخۆیی دبیتە پێدڤییەكا فەر و بەرسڤدانا ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ بۆ پەیاما سەرۆك بارزانی، تنێ بژارەیەك نینە، بەلكو بجهئینانا پابەندیەكا نشتیمانی، نەتەوەیی و ویژدانی یە و پێدڤییە ب هەلوەستەكێ ئێكگرتی یێ كوردستانیانە، ڕێگری ل هەر پیلان و زێدەگاڤیەكێ بهێتە كرن كو پێگەهێ یاسایی و سیاسی یێ هەرێمێ و دەستكەفتێن دیرۆكی یێن جەماوەرێ مە بكەتە ئارمانج.
بۆ بجهئینانا ڤێ ئارمانجا بلندو نەهێلانا چو هۆپ و بەهانەیان د دەستێ ناحەزان دا، پێدڤییە ئێدی كاراكرنا پەرلەمانێ كوردستانێ و پێكئینانا كابینا دەهێ و نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پاشنەكەڤیت و ڕاگرتن یان پاشخستنا ڤان پرۆسەیێن قانوونی دبیتە چەكەك دژی سەروەریا گەلێ مە. هەر ئالیەكێ د چارچووڤەیێ تێڕوانینا بەرتەنگ یا خواستێن كەسی و حزبی یێن خۆ دا نەهێتە بن بارێ ڤێ داخوازییا نشتیمانی یا د پەیاما سەرۆك بارزانی دا هاتی، پێش هەر تشتەكی بێڕێزی ل هەنبەر دیرۆكا تژی نەهامەتی یا گەلێ مە، خوینا شەهیدان و باوەریا دەنگدەرێن خۆ كرییە.
ئەو تشتێ ئەڤڕۆ دروست و ڕەوا و دیموكراتیانە، ئەوە كو سەرجەم هێزێن سیاسی ڕازی و هەڤكار بن ب وی پێگەهـ و قەبارەیێ كو دەنگدەران د پرۆسەیا دیموكراسی دا پێ بەخشیینە. دەم هاتییە كو هەموو پێكڤە مل بدەنە بەر بەرپرسیاریەتەكا دیرۆكی بۆ دەربازكرنا ئەركێن ڤێ قۆناغا هەستیار و ئاڵۆز، دا كو بشێین كاروانێ ئاڤەدانكرنێ، گەشەپێدانێ و سەقامگیریا هەرێما كوردستانێ بەر ب ئاستەكێ بلندتر و گەشتر ڤە ببەین، و قەوارە ژی ژ هەر ئەگەرەكێ نەخواستی پاراستی بمینیت.

عـارف روشـدی

هەرێما كوردستانێ بەرهەمێ قوربانیدانەكا مەزن و خەباتەكا خویناوی یا گەلەكی یە، كو بێ راوستان و ماندووبوون بەرهەنگاری دڕندەترین شێوازێن چەوساندنێ و كۆمەلكوژیێ بوویە و چ جاران سەرێ خۆ نەچەماندیە و هزاران كۆرێن تێكۆشەرێن ڤی نیشتیمانی، د پێناڤی ئازادی و سەرفرازیێ دا گیانێ خۆ بەخت كریە؛ هزاران وەلاتی یێن دی ژی زیندەبەچال و ئەنفال و كیمیاباران لێ هاتیەكرن و ب كێمی ڤە چ وەلاتی نینن كو ژ ئەنجامێ كریارێن رژێمێن دیكتاتۆرێن ئیراقێ زیانمەند نەبووبن، لەوما، نەكەرەمە دەستكەفتێن ستراتیژی یێن ئەڤرۆ، كو خۆ د دامەزراوەیێن یاسایی و خزمەتگوزاری یێن وەك پەرلەمان و حوكمەتا هەرێما كوردستانێدا دبینن، ببنە قوربانییا خواست و ململانێیا سیاسی یا بەرتەنگ یا ڤی حزبی و وی لایەنی و چەند گرۆپان.
ئەڤ كیانێ ئەڤرۆ یێ هەرێما كوردستانێ، ل سەر بنەمایێ میراتەكێ گرانبەها هاتیە ئاڤاكرن؛ میراتەكە كو ب خوینا هزاران شەهیدان و رۆندكێن دایكان و ئازارێن ئەنفالكریان هاتیە نەخشاندن. ژبەر هندێ، جهێ داخەكا كوورە كو ئەڤرۆ دبینین ئەڤ میراتێ پیرۆز، د پێناڤی كێشمەكێشێن سیاسی یێن بچووك و بەرژەوەندیێن تەنگ یێن حزبی دا دهێتە پشتگوه هاڤێشتن.
پەكخستنا پەرلەمانی و پاشئێخستنا پێكئینانا حوكمەتێ، تنێ ئاریشەكا كارگێڕی و قانوونی نینە، بەلكو پێشێلكرنا ئارمانجا وان هەمی قوربانیدانانە و وەفادارییا راستی بۆ خوینا شەهیدان، د خزمەتكرنا وەلاتیان و كاراكرنا دامەزراوەیێن نیشتیمانی دا بەرجەستە دبیت، نەك د كووركرنا ناكۆكیان دا. پێدڤیە كو سەركردایەتییا سیاسی یا كوردی ب هۆش خۆ ڤە بهێت و دەركێ ب وێ چەندێ بكەن كو دیرۆك رەحمێ ب وان نابەت یێن كو دەستكەفتێن دیرۆكی یێن گەلێ خۆ دكەنە سۆتەمەنییا هەڤركیێن خۆ یێن دەمكی.
راستە حزبێن سیاسی كارەكتەرێن سەرەكی یێن گۆڕەپانی نە، بەلێ جەماوەر و خەلكێ ڤێ هەرێمێ، ستوونا راستی و هێزا بنەڕەتی یا دەسەڵاتێ نە و دڤێت خواست و داخازیێن وان بهێنە بەرچاڤگرتن و ژ ڤێ سۆنگەیێ ڤە و بەرانبەر پاشكەفتنا دەستبەكاربوونا دامەزراوەیێن نوو یێن هەرێمێ، دەمێ وێ هاتیە كو جەماوەرێ نیشتیمانپەروەر پتر بێدەنگ نەبیت و خالان بدانێتە سەر پیتان. ئەڤە ئەركەكێ هەنۆكەیی و پیرۆزە كو هەمی لایەنێن سیاسی بێخیتە بن بارێ بەرپرسیاریەتییا مێژوویی.
پێدڤییە فشارەكا رژد و بەردەوام بهێتە دروستكرن، ب تایبەتی بۆ كاڕاكرنەڤەیا پەرلەمانێ كوردستانێ وەك پێنگاڤا ئێكێ و دەروازەیێ چارەسەركرنا ئاریشەكان. هەر لایەنەك ب هەر بەهانە و بەهانەیەكێ ببیتە رێگر د ڤی پرۆسەی دا، دڤێت ب ئاشكرا وەك «بەرپرسێ ئێكێ یێ ڤێ رەوشێ» ب خەلكی بهێتە ناساندن و باج و بهایێ‌ هەلوەستێ خۆ یێ نەنیشتیمانی بدەت.
نابیت ئەڤێ چەندێ ژی ژ بیر بكەین كو دەڤەر د كەشوهەوایەكێ سیاسی و ئەمنی یێ نالەبار و تژی مەترسیدایە. هەڕەشەیا «مان و نەمانێ» ب شێوازەكێ جدی ل سەر سەروەری و كیانێ هەرێما كوردستانێ هەیە، لەوما دڤێت لایەنێن وەلاتپارێز هەستیارییا ڤێ قۆناغێ ب هند وەربگرن، ناكۆكیێن لاوەكی بدەنە لایەكێ و ب كریار بسەلمینن كو پاراستنا بەرژەوەندییا بالا یا نیشتیمانی د سەر هەمی تشتان راویە و بەری دەلیڤە ژ دەست بچیت، دڤێت خەم لێ بهێتە خوارن.

عـارف روشدی

راستی، فریادرەسێن ئازادیێ نە و رەهـ و ریشالێن وان د مێتۆدێن زانستی دا دچەسپاینە و ب واتەیەكا دی، راستی بەرهەمێ مەعریفە و زانستینە، كو هێز و خۆدان شیانێن بێهەڤتا نە. گرفتێن ژیانێ د هەر كایەكێ دا بن، ئەگەر پشتبەستن ل سەر فاكت و راستییان بهێتە كرن، دێ شیانا گەهشتن ب چارەسەریێن دلخواز فەراهەم بیت.
د دەمەكی دا كو داینامیكییا جڤاكی د ئاراستەیێن جودا دا (سیاسی، جڤاكی، ئابووری و فەرهەنگی) پێدڤییەكا فەڕ و گرنگە بۆ پێشكەفتنا شارستانی؛ لێ مخابن هندەك هێز و گرۆپ د بن پەردەیا جوداهیا دیتن و بۆچوونان دا، د بزاڤەكا گوماناوی دا و ب ئەگەرێ لێكوەشان و پاشەكشەیا هەستێ بەرپرسیارەتیێ و سەرهلدانا بیرا كێلیا ئۆگۆئیزمێ (خۆپەرێسیێ)، بزاڤێ دكەن تۆڤێ پەرتەوازەییێ بچینن و رێ خۆشكەر بن بۆ هەرەسهینانێ، ئەڤە ژی دەلیڤەیەكا زێڕینە بۆ كۆنەپەرست و نەیارێن ئەزموونا گەل و وەلاتی.
ل ڤێرە؛ ژ پێخەمەت پاراستنا شۆناسا نەتەوەیی و نیشتیمانی و ب دەستڤەئینانا ژیانەكا سەرفەراز، پەنابرن بۆ شیكاریا زانستییانە یا روودانان د بەر رۆناهیا راستیێن مێژوویی دا و ب دویركەفتن ژ هەر جۆرە دەمارگیرییەكا ئایدیۆلۆژی و حزبی، تاقە رێكا رزگاربوونێ یە ژ هەستێ نەرێنی، بێئومێدیێ و تەسلیمبوونێ. ئەڤە ژی تنێ دێ بیتە ئەگەرێ پووچەلكرنا پیلانێن نەیارێن ئازادیێ و ژیانەكا سەربەست.

عارف روشدی

کەلێنەکا دژوار د دیرۆکا تەڤگەرا کوردایەتیێ دا، سەرهەلدانا دەستە و تاقمێن ملکەچە، هەردەم هەلوەستێن وان زیانبەخش بووینە و دەستەمۆیێ نەحەزانن. نیشتیمانپەروەر و ملکەچبوو، جودانە د هەمی ئاراستەیان دا، هەتا د دەربڕینێن خوە دا ژی، دەمێ حوکمەتا هەرێما کوردستانێ ل گەل بەغدا ل سەر هەر پرسەکێ دگەهیتە ئەنجامەکێ، (ژبەرکو کارەکێ هەڤسەنگ و خەمخۆرانەیە) ب ڕێککەفتن دهێتە بناڤکرن ژبەرکو د ڕۆناهیا ماف و ئەرکان دایە، ب بەروڤاژی، ملکەچبوو، ژبەرکو د بنەرەت دا تۆڤێ خۆ ب دەستڤەدانێ د دل و هۆش و دەروونێ وان دا چاندییە، د هات و هەوارا خوە دا دەستەواژا (ڕادەستکرن) بکاردئینن و دکەنە سەرنڤیسارا ئاخفتن و داخۆیانیێن خوە. د فەرهەنگا تەڤگەرا ڕزگاریخواز و حوکمڕانیا گەلێ کوردستانێ دا (خۆڕادەستکرن) نینە، ژبەرکو خودان پرۆسەکا ڕەوایە و ب دەهان سالان خەبات بۆ کریە، ئەگەر د دەمەکێ نالەبار دا راوەستیانەک هاتبیتە پێش، ب پلانەکا پۆختە و خۆ ئامادەکرنەکا دیبلۆماسی یا بهێزترە، پێنگاڤێن باشتر بەرەڤ پێش ڤە هاڤێژتینە. ئەوا کو د ڕەوشتێ ملکەچبوویان دا دیار دبیت، نەشێت ب کریارەکا بیانی بهێتە زانین، ب بیرئینانا ڤێ پەندا پێشینان یا کوردی دێ ب دویماهیک ئینم ((هەمی تشت، ل سەر ڕەها خۆ شین دبن)).