عبدالسلام شیخ مستەفا بوسەلی
ئەنفالا بەهدینان قووناغا هەشتێ و دوماهیێ یا زنجیرا پرۆسەیێن ئەنفالێ بوو، ئەوا ژ لایێ ڕژێما بەعس یا ئیراقێ و ب سەرپەرشتیا راستەوخۆ یا عەلی حەسەن ئەلمەجید (ناسراو ب عەلی كیمیایی) ل دژی گەلێ كورد هاتیە ئەنجامدان. ئەڤ قووناغە ل دووماهیا هاڤینا سالا 1988ێ ڕووی دا، ئانكو ئێكسەر پشتی ب دوماهی هاتنا شەڕێ ئیراق ـ ئیرانێ.
جینۆسایدا بەهدینان:
پێڤاژۆ ل 25ێ تەباخێ 1988ێ دەستپێكر و 6ێ ئیلۆنا 1988ێ یا بەڕدەوام بوو.
تەمامیا دەڤەرا بەهدینان هاتە ڤەگرتن، ب تایبەتی ناڤچەیێن سێمێل، زاخۆ، دهۆك، ئامێدیێ، شێخان، لالش، و ئاكرێ . ئەو گوندێن ل سەر سنوورێ توركیا و ئیراقێ و زنجیرا چیایێن مەتین و گارە و زاگرۆس و كارۆخ كەڤتبوونە بەر هێرشەكا دژوار.
ڕژێما بەعس ژ بڕیارا ڕاگرتنا شەڕی ل گەل ئیرانێ سوود وەرگرت دا كو تمامیا هێزا خۆ یا سەربازی ئاڕاستەی بەهدینان بكەت . پێڤاژۆ ب ڤی شێوەی هاتە ئەنجامدان:
بۆمبەبارانا كیمیایی ل سپێدەهیا 25ێ تەباخێ فڕۆكە و تۆپخانەیێن ئیراقێ ب چەكێ كیمیایی (گازێن سارین، خەردەل، و تەبوون) دەست ب بۆمبەبارانكرنا پتر ژ 500 گۆند و ناوچەیێن بەهدینان كرن.
سوپایێ ئیراقێ ب هاریكاریا (فەوجێن سەفیفە) دەڤەر ژ هەمی رەخانڤە دەستپێكر، دا كو ڕێكێ ل ڕەڤینا خەلكی بگرن ئەوێن بەر ب سنوورێ توركیاڤە دچوون.
كاڤلكرن و زیانڤێكەفتیێن دەڤەر و گوندان: زێدەتر ژ ١٨٠ هەتا ٢٠٠ گوندێن دەڤەرا بەهدینان (سەر ب پارێزگەها دهۆكێ و قەزایێن وەك زاخۆ، ئامێدیێ، ئاكرێ، شێخان، بەردەرەش) ب تەمامی هاتنە وێرانكرن. (سۆتن و تەقاندن و ب بلدۆزەران خانی هاتنە تەختكرن).
خەلكێ سڤیل و پێشمەرگە كەفتنە د بارودۆخەكێ زۆر دژوار دا.
د ڕاپۆرتێن مێژوویی و بەلگەنامەیێن تایبەت ب ئەنفالێ دا، نێزیكی 10,000 – 20,000 كەس (ژن، زارۆك، پیر و كال) ل قەلا نزاركێ هاتبوونە كۆمكرن و زیندانیكرن بەری كو بهێنە ژێكجوداكرن. ل وێرێ زەلام و گەنج ژن و زارۆك هاتنە جوداكرن ل باشوورێ كەركووكێ و پاشان هاتنە بێسەروشۆنكرن.
ژن و زارۆك و پیرەمێر ب پاسان گەهاندنە كەمپێن كۆمەلگەیێن بەحركێ ل هەولێرێل ژێر چاڤدێریەكا دژوار یا ئەمنی دژیاین.
ب دەهان هەزار كەس ژ دەستێ زۆلمێ و چەكێ كیمیایی ڕەڤینە سەر سنوورێ توركیا و ل كەمپێن ئامەد (دیاربەكر) مێردین و مووشێ هاتنە بجهكرن د بارودۆخەكێ دژۆار و زۆر سەخت دا دەرباز دبوون.
دهێتە مەزەندەكرن كو پتر ژ 5 ,000 – 5,500 كەس ژ خەلكێ بەهدینان د ڤێ قووناغێ دا هاتینە ئەنفالكرن و بێسەروشوێنكرن و زیندەبەچالكرن.
سەدان كانیێن ئاڤێ ژ ناڤچوون و ژەهراوی كرن، پڕانییا مال و مزگەفت و دێر و شینوار هاتنە وێرانكرن (بەهدینان ناڤچەیەكا پێكڤەژیانا مۆسلمان، مەسیحی و ئێزدیان بوو و هەموو ئۆل كەفتنە بەر ڤێ پەلامارێ).
ئەنفالا بەهدینان، هەولدانا داوییا ڕژیما بەعس بوو بۆ پاقژكرنا دەڤەرێن سنووریێن كوردستانێ ژ خەلكێ و نەهێلانا بزاڤا ڕزگاریخوازا كورد د وی سەردەمی دا.
ئەنفالا بەهدینان، ڕژێما بەعسی بەشەكێ مەزن ژ هێزێن خۆ یێن سەربازی (جێش) بكارئینان، دیارترینیان فەیلەقا ١ و ٥ ل گەل پشكداریكرنا سەدان چەكدارێن فەوجێن خەفیفە (جاش و مستەشار).
گەلەك ژ مستەشاران ڕۆلەكێ خراپ گێڕان ب ڕێكا بەلاڤەكرنا مژارێن دلنیای و ئەمانەتێ بۆ خەلكێ گوندان (خۆ ڕادەستی وان یان هێزێن حوكمەتێ بكەن، ئەڤە دێ ل ژێر پاراستنا وان بن و تشتەك ب سەرێ وان ناهێت).
ژبەر كو گوند و چیایێن بەهدینان ب زەحمەت بوون، بەعسیان جاش بۆ ڕێبەری و ئاشكراكرنا مەیدانا شەڕی و ڕێكێن ناڤچەیێ بكارئینان. گەلەك ژ خەلكێ سڤیل ب باوەری و سۆزێن وان مستەشاران خۆ ڕادەستكرن. پاشی ئەڤ خەلكە دهاتنە گرتن و ڤەگوهاستن بۆ قەلا نزاركێ ل دهۆكێ و زیندانا سەلامیێ ل مووسل و كەمپێن دی یێن ل باشوور و ڕوژئاڤایا ئیراقێ.
ئەڤ رووداوە وەك برینەكا نەسارێژ كری د دیرۆكا بەهدینان و هەمی كوردستانێ دا مایە و ژ لایێ پەرلەمانێ كوردستانێ و دادگەها بالا یا تاوانان ئاستێ جینۆسایدێ پێ هاتیەدان. پشتی سەرهەلدانا سالا ١٩٩١ و رزگاركرنا كوردستانێ، بڕیارەكا گشتی یا لێبۆرینێ ژ لایێ بەرەیێ كوردستانێ ڤە بۆ مستەشار و جاشان هاتە دەرئێخستن، ئەڤە بوویە ئەگەر كو گەلەك ژ وان ژ دادگەكرنێ دەربازبوون. بەلێ ل دادگەها بالایا تاوانان ل بەغدا، تاوانێن ئەنفالێ ب گشتی (ژ وان ژی ئەنفالا بەهدینان) وەك جینۆساید (كۆمكوژی) هاتنە ناساندن.