عەیشا عەجیب

د ژیانا مە یا ڕۆژانە دا زنجیرەكا درێژ یا ئاستەنگ و نەخۆشییان هەیە كو ئەم دەرباز دبین، بەلێ ئەڤ ژیانە یا پرە ژ كەتن و سەركەفتنان. یا گرنگ ئەوە كو پێدڤییە هەمی گاڤان ببییە كەسەكێ ئەرێنی، بەردەوام پێنگاڤێن پێشخستنێ بۆ ژیانا خوە تەرخان كەی، و هەردەم خودان ئارمانج و خودان بڕیار بی. بڕیارێن تە یێن د ژیانێ دا بلا هەمی گاڤان كار بۆ سەركەفتنا تە بكەن. هەول بدە هەمی گاڤان بۆ هیڤیێن خوە كار بكە ئەڤە نە بتنێ ئامۆژگارییەكا ئەرێنی یە، بەڵكو نەخشەڕێیا سەركەفتن و خۆئافراندنێ یە د ژیانێ دا. ژ بەر كو سەركەفتن پێدڤی ب كار، بەردەوامی، و بێهنفرەهیێ هەیە.
هەر بڕیارەك و هەر پێنگاڤەكا بچووك تە ئەڤڕۆ بۆ كار كربیت و بزاڤ بۆ كربن، باش بزانە ئەو دەمێن تە بۆ خوە ماندووی كری، ژ بیر نەكە و بلا تە باوەری ب شیانێن خوە هەبیت، ژ بەر كو نەخشەڕێیا سەركەفتنێ ب بڕیارەكا كورت و پێنگاڤەكا بچووك دەست پێ دكەت. ئەو ئەركێن تە ئەنجامداین، دێ بەرهەمێ سبەهیا تە دروست كەن.
هەمی دەمان ئەو كەسێ د جڤاكی دا ب دروستی بزاڤێ بكەت و ژ كار بكەت، جڤاك ژی دێ بەرهەمدار بیت و دێ بەرەڤ ئاڤەدانی و گەشەكرنەكا جوانتر چیت. ژیان یا پرە ژ چالاكی و ئارمانجان، هەر كەسەكی خەون و هیڤیێن خوە د ڤێ ژیانێ دا هەنە. بەلێ یا گرنگ ئەوە كو نەبییە كەسەكێ نەرێنی و دەستان ژێ بەرنەدەی. باوەری ب خوەبوون ڕوناهییا ژیانێ بۆ مرۆڤی ڕوون دكەت، هەكەر زوو ژی نەبیت، بەلێ ل دوماهیێ دێ دەستكەفتەكا باش و ئەو هیڤیێن تە خەیال بۆ كرین ب دەست ڤە ئینی. ڕەنگە جاران تو د وێ پلانێ دا سەركەفتی نەبی یا تە ب هووربینی ڕێكوپێك كری و بەردەوام كار بۆ كری، بەلێ چ دەمەكێ دلگران نەبە ئەگەر جارەكێ تووشی شكەستنێ بی، ژیانا سەركەفتی د سێبەرا شكەستنان دا تامی پەیدا دكەت، ژبیر ژی نەكە كو جاران ئارمانجێن مەزن ژ ڕێكخستنا پلانێن بچووك دەست پێ دكەن. ئەگەر د ڤێ ژیانێ دا شكەستن و نەخۆشی نەبان، ڕەنگە چ خۆشی و تام د سەركەفتنێ دا نەدبوون، ئیرادەیا سەركەفتنێ ژ ناڤ ئاستەنگان دا د پێشكەڤیت، چونكی كەتن ڕێیا ڕابوونا بهێزتر نیشانی مرۆڤی ددەت، كەسێن خۆڕاگر ب كەتنێ خەمگین نابن، بەردەوام هەولددەن دكەنە سەربۆر و وانەیێن سەركەفتنێ بۆ پاشەرۆژا خوە ژێ فێردبن.

عەیشا عەجیب عمر

ڕێز ل خۆ گرتن ئێك ژ تایبەتمەندیێن هەرێ گرنگ یێن مرۆڤانە، ژ بەر كو ئەو مرۆڤێ ڕێزێ ل خۆ دگرتن دشێت ڕێزێ ل یێن بەڕانبەری خوە ژی بگرت، چونكی ڕێزگرتن ل خۆ ڕامانا باوەری ب شیانێن خوە بوونە، ئەڤ ژیانا نوكە ئەم تێدا دژین، ژیانەكە هەمی جۆرێن مرۆڤان تێدا دژین هەنە، بەلێ پا هەمی چێكریێن خودێ ژی وەكی ئێك نەهاتینە ئافراندن، د ڤێ دونیایێ دا مرۆڤێن باش و خراب لێ دژین هەنە، من ڤێت پتر ئاماژێ ل سەر ڤێ چەندێ بدەمە دیاركرن.
ڕێزگرتن ل خوە نەتنێ ب گۆتنانە، لەوڕا د كریاران دە ژی دهێتە نیشاندان، وەك: ڕاستگۆیی، بجه ئینانا سۆزان، هەلبژارتنا هەڤالێن باش و دویر كەتن ژ كریارێن خەلەت، …هتد، ئەڤە هەموو دبنە هاریكار كو د ژیانەكا ئارام و سەركەفتی دا بژی.
كەسایەتی و سەركەفتن كۆمەك تایبەتمەندی و ڕەفتارێن كو هاریكاریا مرۆڤ دكەت د ژیانێ دا بسەركەڤین و بگەهینە ئارمانجێن خوە، كەسایەتییا مرۆڤان گرانتر و بهاترین تشتە، بەلێ ئەگەر تۆ چەند خۆدان پۆست و پلە بی چەند تە پارە و مال و ملكێ دونیاییێ ژی هەبیت بزانە ڕۆژەك دێ هێت ئەڤ چەندە دێ هەموو مرۆڤان ژ ڤێ چەندێ هوشیار كەت ژ بلی كەسایەتییا تە، ئەو ئارامییا مێشكی، بەختەوەری و باوەرییە بۆ هەموو كەسان.
د ڤێ چەندێ دا ژی ڕێز ل خوە گرتن دبتە بنەمایێ دروستبوونا جڤاكەكێ ساخلەم، دەمێ كو ئەو كەسێ ڕێزێ ل خوە بگرن جڤاك د ئاشتی و ڕێكۆپێكی دە بەرەف پێش ڤە دچیت، چونكی دەمێ ڕێز د ناڤا جڤاكی دا پربیت شەرو ئاریشە كێم دبن، هەمی دەما دبیتە هاریكار بۆ پاراستنا ڕەوشت و ڕاستگۆیی و دادپەروەری ل ناڤ جڤاكی دا.
كەسایەتی و سەركەفتن دوو تێگەهێن گرنگ یێن هەڤدو تەمام دكەت، كەسایەتی ڕێبەریا سەركەفتی دكەت سەركەفتن ژی، كەسایەتیێ پێش دئێخە، كەسێ ب باوەری خۆدان كار و ڕێز بهانە، هەم د ژیانا خوەدا و هەم ژی د جڤاكی ژی دە و ئەو كەس دبنە ئاڤاكەر بۆ نڤشێ داهاتی دا.
ئەگەر ئەم سەحكەنە ولاتێن پێشكەفتی یێن وەك ئەمریكا، كو نوكە سەروەریێ ل هەمی جیهانێ دكەت، دێ بینین كا چاوا خەلكێ وان ژ هەمی نەتەوەیان و ڕەگەزان ب ئێك چاڤ سەحدكەنە ئێكودو، چونكی ل وێرێ سیستەم بهایێ مرۆڤی ل سەر بنەمایێ كار و شارەزایی و داهێنانێ و پێنگاڤێن وێ دیار دكەت، نە ل سەر چاڤلێكرن ب ناڤ و بنەمال و عەشیرەتێ یە، ل وێرێ كەس خۆ ژ یێ دی مەزنتر نابینیت، بێ كو ئێك خۆ ژ یێ دی مەزنتر بكەت یان خۆ ژی كێمتر دبینیت.

عایشە عەجیب

وێرەكێ ئێك ژ ساخلەتێن هەرە گرنگە ل دەف هەموو كەسان هەبیت، وێرەكی ژ بڕیارێن بچووك د روتینێن ژیانا رۆژانە دا روو ددەت هەتا كو گاڤێن مەزن د ژیانێ دا گوهۆڕینیت، وێرەكی ئێك ژ بهایێن بنیاتێ كەسی نە كو د كارێكتەرێن كەسی دا هەبیت، چونكو شیان و هێزەكا گرنگە بۆ مرۆڤی، وێرەكی ئەوە نە ژ نەبوونا ترسێ یە، چونكو هەركەسەك یان هەموو لایەكێ پێدڤی ب وێرەكی هەیە، چونكو ژیانێ دا گوهۆڕین پەیدا دبن، چ بوو كارەكێ نوو، یا گوهۆرینا جهەكێ دی، ئانكو ب گشتی ژ بۆ هەر خۆشی و نەخۆشیێن كاودانێن ژیانێ دا ….هتد.
وێرەكێ كلیلا دەرگەهێ بەختەوەریێ بۆ هەر كەسەكێ ئاڤا دكەت، ژ بەر كو گەلەك كەس هەنە هەر ژ دەستپێكا كارەكێ دترسن، ئەگەرێ ڤێ چەندێ ژی ئەوە بەلكو نەژ كرنا وی د ترسن، بەلكو هێژ كار بۆ نەكری و خوە بەرهەڤ نەكری دترسن، هزر دكەن دێ تووشی شكەستنێ بن و نا ڕابن ڤە، ئەڤە زیانەكا مەزنە كو ترس و دودلی ل دەف وی كەسی پەیدا بكەت، بەلێ هزر ناكەن ژ هەر گاڤەكا شكەستنێ ڕابوون یان فێربوونەك ل پشت هەیە مرۆڤی بهێزتر دكەت و ئەنجامێن باش ل دووف خوە دا دئینت، ئەڤ كەسێن وێرەك هەموو دەمان باوەری ب خوە هەنە و خودان ئیرادەنە و شیانەكا مەزن د ژیانێ دا كار ژ بۆ سەركەفتنێ و بۆ هەر گاڤەكێ پەیدا دكەن، مرۆڤێن وێرەك ڤێ ڕاستیێ ڕازی دبن و فێردبن كو ل جهێ ترسا كەفتنێ دیسا ڕادبن، دوهی تە ترسا خۆ هەبوو، ئەڤرۆ كار بكە و گاڤێن باشتر بهاڤێژە و وێرەكییێ هەلبژێرە، ژبەركو دڤێ ژیانێ دا وێرەكی بۆ وان كەسانە یێن كو د هەژین وێرەكیێ بكەن. ئەو كەسێ وێرەكی ل دەف نەی هەولبدە و پێداچوونەكێ د ناخێ خودا بكە و پرسیار بكەت و بەردەوام كار بۆ بكە، پشت ڕاست بە پەشیمان نابی و دووماهییێ دی سەركەفتن و ئەنجامێن باش ب دەستخۆڤە ئینی، ژبەركو د ئەنجامێ دا وێرەكێ هەم ژ بۆ پێشڤەچوونا تاكە كەسی یە و هەم ژی پێشڤەچوونا جڤاكی دا رۆلەكێ گرنگە دگێڕیت، و تێگەهشتن و ب رێڤەبرنا ترسێ ل شوونا كو بۆ وان ببیتە خەم و ئازار، وێرەكی مرۆڤان بهێزتر و ئازاد تر دكەت و تایبەتمەندیەكا بهێزە ژ بۆ بنیاتێ ئاڤاكرنا تاكە كەسی.

عەیشا عەجیب

بکارئینانا تۆڕێن جڤاکی دبیتە ئەگەرێ گەرمبوونا پەیوەندیێن نەدروست، بکارئینانا تۆڕێن جڤاکی دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا دەمێن خێزانێ، و دەمێن پێکڤە بۆراندن و پێشکەفتنا زاراڤێ تۆڕێن جڤاکی، ژیانا خێزانان گەلەک گۆھارتییە، ھەر چەندە تۆڕێن جڤاکی شیانەکا مەزن د ناڤ مرۆڤان دا ب ھێز کرییە، پەیوەندیێن مرۆڤان یێن دوویر نێزیک کرییە و یێت نێزیک دۆر کرییە، بەلێ د ڕاستی دا بکارئینانا وێ یا وەلێ ھاتی تا وی ڕادەیی نەدروست و بێ سنورە، پەیوەندیێن جڤاکی دناڤبەرا ئەندامێن خێزانان دا کێم کرینە تا ڕادەیەکێ بێ ئاگەھـ ژ خوە بوون و ونداکرنا تێکەلییێ.
د نوکە دا زارۆک و گەنج وەسا یێن د جیھانا تۆڕێن جڤاکی ئاسێ ماین پترییا دەمێن وان یێن پێڤە ھاتینە گرێدان، کێمتر ژ تێکەلییا وان یا ڕاست و دروست ب دایکۆبابان و ئەندامێن خێزانێ دا.
ل ڕۆژێن بەرێ ئەم پێکڤە دگرین و دکەنین سەرەدان د ھاتنەکرن، دیوانێن خۆش د ڕووینشتن و سوحبەتێن گەرم دھاتنە کرن و بیرئینان، لەوڕا د نوکە دا بەس یان دەمێ لایکێن تۆرێن جڤاکی دھێن کەیف خوەش دبن و ھەر چەندە وەسا دیار دکەت تۆڕێن جڤاکی نێزیکی ئێک دکەت بەلێ د ڕاستی دا ئەو کەسێن ئەم ھندە حەزژێدکەن ئەم یێت ژێک دویر کرین، زارۆکێن نوکە شینا ل گەل دایکۆبابا باخڤن و سوحبەتان بکەن یان دەمی ل گەل ئێک بۆرینن، لێ مخابنی ڤ تەماشەی ستۆرییێن ناڤ و دەنگان و ڵایفێن تۆرێن جڤاکی و ڤیدیۆیان و ب ترێندان ڤە مژویلن، دایکۆباب ژی نە د مژویلی دەنگ یان ئاگەھـ ژ زارۆکێن خوە بەلکو بەرێ خوە دەنە ڕۆناھییا تەلەفزیونێ، یا مۆبایلێ، بەلێ دڤێت فێرببین و ھزرا خۆ بکەین کو تەکنۆلۆژیا ئامیرەکە نە کو ئارمانجە، ئەڤە دێ زیانەکا مەزن ل پاشەرۆژا وان کەت.
پێکڤە ژیانا خێزانێ ئەوە نە بێدەنگ بین، ئەوە پێکڤە بژین دەمێن خۆش ل گەل ئێک بۆارینین، ئەرێ ما دەم نەھات شاشێ بدەنە لایەکێ و پەیامەک دلسوزانە بھنێرن، ئەڤ بابەتە بۆ وان کەسانین ئەوێن ل سەر سفرا خوارنێ بێدەنگ دڕیننە خوارێ و بەلێ ب ڤەشارتی ڤە ھزرا دکەن.
ل گەل پێشڤەچوونا بلەز یا تەکنۆلۆژیایێ جیھان یا کەتییە ناڤ دەستێ مە دا ئەم دشێن ب چەند دەست لێدانەکا گەل کێلومەترا ل کەسێن نێزیکی خوە باخڤین ناڤچاڤێن وی بینین و دشێن نێزیک ژیانا وان ڕۆژنانە دا بزانن کا چدکەن و چاوا سەحکەینێ، بەلێ ئەوێن مال دا دژین نەشێن سەحکەنە ئێک و ل گەل ئێک باخڤن و سوحبەتان بکەن، د دەمەکێ دا دەمێ سفرا خوارنێ حازر دکرین سوحبەتێن گەرم ھاتن کرن، بەلێ پا نوکە ل گەل شاشا تەلەفونێ بێدەنگ دبن دایک یال مەتبەخی و باب ژی یێل ل سەر کوژیەکێ دیوانێ ڕوینشتی خوارێ و زارۆک یێل خورفێن خۆ، ئەڤە ژی دبیتە سەدەما ھندێ کو ھەمی د مژولی تەلەفونێ خۆ نە و بەرێ خوە ددەنە ژیانەك جودا، ل مالێ دە دژین لێ ب مخابنی ڤە زێدە بکارئینانا تەکنۆلۆژیایێ نوکە د جڤاکێ مە دا پێکڤە بۆراندنا خێزانێ یا بوویە ژیانەك جیاواز، ئەندامێن خێزانێ ھێدی وەختی دگەل ئێک نا بۆرینن ژ بیرکرنە سەحکەنە چاڤێن ئێکدو، و دەمێن خۆش پێکڤە بۆرینن، د دەمەکێ بیرھاتن ھەبوون و دگەل ئێک کەیفخۆەشی دبرن و نوکە بەس پێکڤە سەحکەنە ڤیدیۆیان.

عایشە عەجیب

ئەڤ هەوا توندوتیژییێ بهێز نە بەس بۆ ئافرەتان و خێزانان یە بەلكو ب گشتی ژ بۆ هەموو مرۆڤێن توندوتیژییێ بەڕانبەر ئێكودو بكاردئینن دناڤا وان خێزانێن د ژیانا ڕۆژانە دا ڕووددەت بەربەڵاڤە، ئەو كەسێن توندوتیژییێ بكاردئینین چ بەڕانبەر زارۆكان، ئافرەتان، خێزان، دانعەمر، زەلام….هتد، لەورا ئەوێ پتر زیان لێ دكەڤیت زارۆكە و زارۆك دبیتە قوربان د ناڤا ڤان كاودانان دا، ژ بەر ب ڤێ چەندێ و ئەو مرۆڤێن ڕۆژانە دهێنە تەپەسەركرن ب شەڤێ ئارام نەشێن بنڤن و زارۆك ژ ترسا دا د لەرزن و ژ لایێ دەروونی و جەستەی ڤە زیانەكا مەزن ل وان د كەڤیت و دبیتە ئەگەر كو بەرەڤ پاشەڕۆژەكا لاواز ڤە بچن و ئەڤ چەندە كارتێكرنێ ل خێزانێ ژی دكەت كو خێزان نە ئارام و بەردەوام بهێنە ژناڤبرن. دێ سەبارەت ڤێ چەندێ پتر ئاماژێ پێ دەم كو توندوتیژیی چاوا دهێتە دیتن و ئەم چاوا دبینن.
د ڤێ هەوا (16) ڕۆژی یا بەرهەنگاربوونا توندوتیژییا د ژی ژنان و خێزان وەكی نەرێتەكێ سالانە ل 25/11 ل هەرێما كوردستانێ، هەمی قولاچكێن وەلاتێن جیهانێ، چالاكڤانێن جڤاكێ سڤیل، ڕێكخراوێن ئافرەتان، ل زانكۆ كۆلێژ و پەیمانگەهان ئەڤ چالاكییە دهێتە ڕاگەهاندن، ئەڤ هەلمەتە دهێتە بڕێڤەبرن دا كو جڤاك بهێتە هوشیار كرن و بەرەڤ ئاستێ كێمبوونێ ڤە ببەت.
نە بوونا توندوتیژییێ بۆ ئافرەت و خێزانێ دبیتە كو ژ لایێ پەروەردێ ڤە و زانستێ پێشڤەچوونێ ڕۆلێ ئافرەتێ د جڤاكی دا دكەت كو نەشێت ب ئازادییانە كار بكەت و بگەهێنە وان هیڤیان یێ دڤیا تێدا بژیت و خەونێن وێ تێدا خەیال د كرن ئەنجام بدەت. ئافرەت خودان پێگەهەكێ بهێزە د ژیانێ دا د نوكەدا ئافرەت ڕۆلەكێ گرنگ د هەمی بۆارێن ژیانێ د گێرین، شیانێن خۆ ئەنجام بدەت بەلكو د جڤاكا مە یا نوكە دا ئافرەت شیاییە خۆ ئاڤابكەت، د هەمی بۆاراندا كاربكەن چ وەك: بازرگانی، تۆڕێن جڤاكی، ڕاگەهاندنێ و پزیشكی دا،….. هتد. جڤاك پێش دكەڤیت دەمێ ژن و زەلام پێكڤە كار بكەن و هەمان دەرفەت یەكسان بن. یا من دڤێت بگەهینم كو توندوتیژیی نەبە س بۆ زارۆك، ئافرەتان و خێزانان،….هتد دهێتە كرن، بەلكو توندوتیژیی هەم ل زەلامان ژی دهێتە كرن، ئێك ژ وان خالان بەحس دێ كەم ژن ژی هەیە بەلكو ل پشت زەلامێ خۆ خیانەتێ بكەت، ئەڤە ئێك ژ وان خالانە كو توندوتیژیی بەڕانبەر زەلامی بهێتە بكارئینان و زەلام ژی تۆشی خەموكییێ بیت و خێزانا وی بهێتە وێرانكرن.
ئەو دەما توندوتیژی ل سەر ئافرەتان و خێزانێ بهێتە كرن نەتنێ خێزان بەلكو كارتێكرنێ ل جڤاكی ژی دكەت جڤاك بەرەف خرابییێ ڤە بچیت و گۆتگۆتك پەیداببن و چاڤلێكرن د ناڤا خەلكێ دا پەیدابیت، كوشتن، دەستدرێژی و بریندار كرن زێدەببیت، ئەگەر ئەڤ ڕەوشە بەرەف زێدەبوونێ بچیت جڤاك دێ زیانەكا مەزن و دەم دڕێژ بینیت، ئەڤ ڕەوشە نەتنێ زیانێ جەستە و دەروونێ دێ خێزانان و ئەو مرۆڤێن خرابییێ بكاردئینن كەت، بەلكو د هەمان دەمی دا ڕێی ل ئاڤاكرنا خێزانێ و كارتێكرنێ ل جڤاكی ژی دكەت. ئەڤ سەدەمە، پێدڤییە چارەسەری ب شێوەیەكێ گشتی و هەماهەنگی و پشتەڤانییا یاسایێ باشترین چارەسەری یە كو بهێتە ئاگەهدار كرن، بنەمایێ هەرێ ساخلەم د جڤاكی ئاشتی یە، ئەگەر دیار دا توندوتیژییێ بەردەوام دناڤ مالاندا نەمینت دێ جڤاك ژی بەرەف ئاشتی و سەقامگێری ڤە چیت و خێزان بەرەف گەشەكرنێ ڤە دێ یا بەردەوام بیت و ڕەوشەنبیری د ناڤا جڤاكی دا دێ بهێز بیت.
یا گرنگە ئەم هەمی پێكڤە ل دژی ڤێ توندوتیژیی و هەمی جۆرێن وێ ڕێی لێ بگرین و بەردەوام ژ لایێ یاسا و مامۆستایێن ئاینی و ڕاگەهاندن و چالاكڤانان ڤە نە هێلن ئەڤ هەوا توندوتیژییێ بەرەف زێدەبوونێ ڤە بچیت و بەردەوام كار ل سەر ڤێ چەندێ بهێتە كرن.

عەیشا عەجیب
پشتەڤانێن تیما زاخۆ ئێک ژ ناڤودەنگترین و مەزنترین پشتەڤانێن تیما وەرزشێ ل ھەرێما کوردستانێ یە، ئەوا ل سالا 1987 هاتییە دامەزراندن، باژێرێ زاخۆ بکو ب خۆ وەک مالا نیشمانپەروەری و عەشقا ژیانا وەرزشێ یە، ڕەنگێ یانەیێ سۆر و سپی یە، نیشانا ئاشتی و ھێز و وەفاداریییە، یاریگەھا نێڤدەولەتی یا زاخۆ ئێك ژ باشترین و نووترین یاریگەھایە ل ھەڕێما کوردستانێ، نێزیکی 20,000 ھزار پشتەڤانان دشێن تێدا پشکدارببن،زاخۆ خودان پشتەڤانێن خوە یێن دژوار و دلسوزدهێتە نیاسین، ھەردەم ب ھەستەکێ تایبەت پشتگێرییا تیما خوە یا فۆتبۆلێدکەن، تیما زاخۆ نەتنێ تیمەکا وەرزشێ یە نیشانا ھەست وەلات پارێزی نیشتیمان پەروەری، دۆستاینی و بزاڤکرن کو نیشان ددەت زاخۆ ھەرگاڤ ل د ژی قەبۆلکرنێ یە و ب خوە سەر بلندە، ژ بۆ ھەر پشتەڤانێن زاخۆ د خۆش و نەخۆشیا دگەل تیما خوەنە، لێ ل سەر ھندێ ڕا بلند دڕاوەستێت بەڕامبەر وێ حەزژێکرنێ ڕێزگرتنەکا مرۆڤایەتی ل دەف ھەموو خەلکێ زاخۆ دھێتە دیتن، یاریگەھا زاخۆ ژ لایێ سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ نیچیرڤان بارزانی ڤە ھاتیە نووژەنکرن، ل سالا 2015 ب فەرمی ھاتیە ڤەکرن، د نوکە دا کار ل سەر پرۆژەیەکێ نوو یێ یاریگەھا نێڤدەولەتی ل ئیدارەیا سەربەخۆیا زاخۆ دھێتە پێشبینکرن ب دیزاینەکێ نوو کو تێدا 40,000 چل ھزار پشتەڤان دشێن تێدا پشکداربن، حەزژێکرنا تیما زاخۆ یا بێ سنۆرە ژ زەلام و ژن و زارۆک و دانعەمران بووینە پشتەڤان، ڕۆلەکێ گەلەک گرنگ بۆ ھەر یارییەکا د ھێتەکرن ژ ھەمی دل و حەزژێکرنا خۆ تێدا ڤیانا خوە دیاردکەن و ئامادەدبن، ب گەرمی پێشوازیا پشتەڤانیەکا ب ھێز یا تیمێ و یاریزانێن خوە ل یاریگەھێ کەن، ھەڤرکییێ و سەرکەفتنێ دناڤا یاریزانێن خۆ دا زێدەکرینە. د ڤێ چەندێ دا ئیدارەیا تیما زاخۆ و ئۆلتراسا زاخۆ بۆ ھەر یارییەکێ ب ڕێکخستنەکا جوان یاریگەھێ ب ئالایێن کوردستانێ و وێنە و بڕۆشێن جیواز دھێتە خەملاندن، ڕێکخستنا ڕێک و پێک ل پشتەڤانێن خۆ دکەن.
یا من دڤێت بگەهینم د نوکە دا پشتەڤانێن زاخۆ بەر ب مێژوویێ ڤە دچن، ژبەر ڤێ ئەگەرێ د رۆژا یاریێن زارۆکان دا ئەو درۆشمێن یاریا ھاتییە ئەنجامدان بۆ پشتەڤانییا ھاڤێژتنا یاریێن زارۆکان ژ بۆ زارۆکێن نساخ، ئەو یارییە ھاتیە ھەلبژارتن کو ئێک ژ باشترین یارییا بۆ ژبەر ڤی ئەگەری پشتی فدراسیۆنا فوتبۆلا جیھانێ فیفایێ لیستا باشترین بەربژار بەلاڤکری پشتەڤانێن زاخۆ ئێک ژ بەربژارانە، مەزنترین پشتەڤانێن تیما زاخۆ بھێتە ھژمارتن بچنە د فۆتبۆلا جیھانێ دا، ئێک بەربژارێن ھەڤرکییێ بۆ خەلاتێ the best بۆ سالا 2025 بھێنە دیارکرن کا کیش پشتەڤان ژ باشترینایە، پشتەڤانێن زاخۆ ژ ھەژی ھەر تشتەکێ کو بۆ وان بھێتە کرن، چونکو ئەو حەزژێکرنا پشتەڤانێن زاخۆ بۆ تیما خۆ ھەین د چو تیمێن دی یێن ھەرێما کوردستانێ و ئێراقێ دا نینە، عەشقا وان بۆ باژێرێ زاخۆ دناڤا دلێ وان دا داگرتییە.

عەیشا عەجیب/ زاخۆ

دەستپێكا سالا نوی یا خواندنێ دا ئەم كەیف خۆشین كو هەمی خوێندكار و مامۆستا پێشوازیێ ل سالا نوی یا خواندنێ دكەن، جهەكێ تایبەت ددەین كەسێن كو پشگێریا زانست و زانینێ دكەین ژ بۆ جڤاكێ خۆ ئەۆ ژی دایكۆبابن.
دایكوباب د دەمێ دەستپێكرنا قوتابخانێ دا ڕۆلەكێ گرنگن، هەر چەندە پەروەردەیا فەرمی د دەستێ مامۆستایان دا بت ژی، لێ یا هەرێ گرنگ و پەروەردەیا درست یا ددەستێ دایكۆبابان دەیە، ئەون یێن كو هەولددەن زارۆكێن وان پێش بكەن و دبنە كەسانێن شارەزا ژ بۆ جڤاكی.
دایكوباب مامۆستایێن ئێكێ ژ بۆ زارۆكینە و ئەون یێن كەسایەتییا وان یا جوان هەمی دەمان سەركەفتنێ ل خوێندكاران دكەت.
د ڤێ هەمی دەمان دایكوباب ژ بۆ زارۆكێن خۆ د باش و هاریكاربن كو زارۆك ژ خێزانێ فێری ڕێزگرتنێ و پەروەردەیێ و زانستێ دگرین، ئەو دێ هەردەم ب پەروەردەیی ڤە گرێدایی بیت، دا كو ژ بۆ هیڤی و سەركەفتنا خوە دێ هەولدەت پێشڤە بچیت.
دەرووناس دبێژن: زارۆك د خێزانەك ئارام و پشتەڤان دا مەزن بت، پتر فێربوونێ ڕازی دبن و هەنبەر چالاكییێن نوی دێ یێ بهێز بن ژ بۆ هەر ئاستەنگەكێ»
د ڤێ دایكوباب گوهداریا پرس و ئاستەنگێن خوێندكاران بیت هاریكاربن ژ بۆ دیتنا چارەسەریێ بۆ زارۆكێن خۆ د وی دەمی دا دێ هەست ب باوەری و خۆڕاگریێ كەت، كو هەمی دەما پشتەڤانێ وی دێ هەبیت.
ڕۆلێ دایكوبابان د سالا نوی یا خواندنێ دا ڕۆلەكێ گەلەك گرنگە ژ بۆ زارۆكێن وان، چونكی ئەون یێن دبنە هاریكار د پێشڤەچوونا هیڤییێن وان، یا گرنگە د دەمێ دەستپێكرنا خواندنێ دا، پێشوەخت سیستەمێن خواندنێ یێن زارۆكێن خۆ ڕێكوپێك بكەن، یا گرنگە ل سەر دیكوبابان زارۆیێن خۆ ژ تۆرێن جڤاكی دویربێخن، مۆبایلێن وان بهێنە كونترۆلكرن، چونكی بۆراندنا تۆرێن جڤاكی دبیتە سەدەما ئاڕیشە و لاوازبوونێ د دەمێ خواندنا وی دا، پێدڤییە سیستەمێ خەو و دەمێن خواندنێ دەمژمێران وان ڕێكبێخن و د دەمێن ئەركێن وان یێن مالێ دا، هاریكار بن ژ هەر پرس و ئاستەنگەكێ دا د گەل وان یێ ئارام و بێهنفرەهبن، دا كو خوێندكار هەست ب نە ئارامی و بێزاریێ نە كەت.

عەیشا عەجیب

بهێز بوون نەتنێ ب هێزا لەشی ڤە گڕێدایی یە. هێزا ڕاست ب بەڕێخوەدانا هەستیاری، دەروون و روحی ڤە گڕێداییە.بهێز بوون نەتنێ شیانێن هەلگرتنا بارێن گرانە، ئەو ل بەرانبەر دژواریێن ژیانێ بلند د ڕاوەستن، ژ تێكچوونا كاودانێن ژیانێ فێردبن.
مرۆڤێن بهێز ناگرین؟ بەلێ ئەو ژی دگرین، لێ ئەو دزانن كا چاوا هێرسا خوە ڤەگۆهێزن، ژ بەر كو بهێز بوون نە ل سەر ڕاوەستاندنا هەستانە ئەو ل سەر شیان بەردەوام كرنێ یە ئەو تشتێن كو مرۆڤ هەست پێ دكەت. ژیان د هەر گاڤێ دا نە یا ب ساناهییە. جاران مرۆڤ دێ تنێ بن و جاران ژی دێ شاش فێربن. لێ ژبیر نەكەن، بهێز بوون گەلەك جاران دبیتە ڕامانا شاش وەرگرتن و تێگەهشتنێ.
جڤاك گەلەك جاران بۆ مە دیاردكەت «نەگری، بلند ڕاوەستە و نیشان نەدە». لێ خوزیا مرۆڤان دەیە كو مرۆڤ هەست پێ دكەت جاران بشكێ و جاران باشبی. بهێز بوون نە ل سەر تەپەسەركرنا هەستانە ئەو ل سەر نیاسین و ڕێڤەبرنێ یە. ئەو مرۆڤێن كو ب ئێش و ئازاران فێردبیت كا دێ چاوا دوبارە دیسا بەردەوام بكەت.
هێز نەتنێ د ماسولكان دایە، ئەو د كویراتیا روحی دا ڤەشارتیە، هەتا د رۆژێن كو هین تێدا هزر دكەن، و دبێژن «ئەز نەشێم بەردەوام بم»، هین د شێن پشتی هنگێ ب چەندەكا دی یا دا بەردەوام بی و دەست ژیانێ كەیە ڤە، ژبەر هندێ هێزا ڕاستی دڤێ چەندێ دا دیار دبیت كو تو چەند یێ بهێزی.
گەلەك كەس هەستێن خوە تەپەسەر دكەن دا كو بهێز دیار بكەن، د ئاخڤن دكەنن، كەیفێ دكەن، لێ هەكەر تو د ناڤ ناخێ وان دا ببینی د ناڤ ئازارا خوە دانە. هەمی دەمان هێزا ڕاست نە ل سەر تەپەسەركرنێ یە ئەو ل سەر تێگەهشتنا مرۆڤان و ژیانا وان ب ئاوایەكێ ساخلەمە.
ب هێزبوون د ڕاستی دا بێهن فڕەهی و بەردەوامیێ دایە، هەر چەندە ژیان دبیت كو ئاستەنگێن وەكی چیان نیشا مە بدەت ژی، دڤێت مرۆڤ هزر بكەن و ژبیر نەكەن كو ل پشت چیان دیمەنەك جوانتر و خۆشتر هەیە. بهێز بوون ڕامانا بەردەوامبوونا گەهشتنا وان دیمەنانە.
گەلەك جاران ئەم گاڤێن ئارمانجێن خۆ دا ڕادوەستین و جاران بێ هیڤی دبین و دكەڤین لێ یا گرنگ ئەم ژبیر نەكەین كو ژ كەتنێ هەمی دەما ڕابوون یا هەی.
مرۆڤێن ب هێز نە بێ كێماسی نە، بەلێ ڕاستی ئەو گەلەك جاران یێن كو زێدە ئێش و ئازاران دكێشن، لێ ئەو هەر گاڤ ژ وان برینان فێردبن و دزانن كا مرۆڤ چاوا ژ وان برینا بلند ڕاوەستیت. جاران باهۆزەك ل پشت كەنییەكا ڤەشارتی هەیە مرۆڤ نەشێت ڤێ چەندێ ببینن ژبەر كو كەس خەما كارێن ناڤ ناخێ مرۆڤان دا نزانت لەورا پێدڤییە هەمی دەما بهێز دیا بكەین.

عایشا عەجیب

هندەك ژن د بێ دەنگن، بەلێ ئەڤ بێدەنگییا وان نە بێدەنگییەكا ئاساییە دەمێ دبینی چاڤێ وێ كەنیت، ئەو كەنیا چاڤێ وێ دا دیار دبیت كو بێدەنگییە یا مایە دناڤ ناخێ وێ دا و یا ڤەشارتییە، بەس ئەو خوە وەسا نادەن وەسفكرن، ئەوێن بەڕێ خوە دەنێ‌ د بێژین چەند كەسەك كەیف خۆشە، لێ نوزانن كو ئەو ژ نەچاری دكەنیت، بەلێ كەس نوزانت ئەو كەنیا سپێدەیان ناڤ چاڤێن وێ دە ئەو نە كەیف خۆشیا وێ یە ئەو نیشانا بێهن فرەهی و وەستییانا وێ یە، ئەو فێری كەنییێ بوویە، چونكی كەسێ نەدزانی دەمێ ئەو دگریت و دەمێ دەردێ خوە دگۆت وان د گۆت تۆ هندە مەزن دكەی، بەلێ دەما بێدەنگ ما وان هزر دكر هەردەم باشبی، ژ بەر ڤێ چەندێ وێ بێدەنگی هەلبژارت، بەهرا پتر جاران ژن گەلەك هەنە كو دهێنە ئێشاندن و قوتان لێ دەمێ دناڤ دەوروبەرێن خوە دا وەسا خوە دەنە دیاركرن كو باش و بێهن فرەهن، بەلێ د ڕاستی دا دناڤ وان دا هەرو بایەك و ئێشانەك هەیە كەس یا دلێ وێ نوزانیت.
د ڤێ دونیایێ دا گەلەك ژن هەنە ڕۆژێن نەخۆش د بۆرینن، نابیت ژن بێدەنگ بیت و نابیت ژن باخڤیت، چونكی هەر دەما باخڤیت دێ بیتە تاوانبار هەر دەما ڤیا یا دلێ خوە بێژیت دبیت خراپ كار، لەوا ژ سەدەما كو گەلەك ژن د جڤاكی دا هەنە دشێن بێژین بێدەنگیا ژنا دكەنیت، ژ بەر كو ئەڤ دونیایە جوداهیێ ناكەت ئەو ژنا كو ژ هەموویان پتر دكەنیت ئەوە ئەوا كو ژ هەموویان دلێ وێ دئێشیت و ناخێ وێ دا پارچە پارچە دبیت،
دەما ڤیا بەحسێ وەستییانا خوە بكەت ل دەوروبەرێن خوە، ئەو تێ نەگەهشتن و شاش دمان بەرێ خوە دانێ، دێ بێژی كو مرۆڤ هەردەم هێزن مافێ بێهنڤەدانێ نینە، دەما كو دلێ ژنێ د شكێت ئەو خوە دڤێت هاریكاریا خوە بكەت و ئەو خوە ب خوە خوە چێكەت، نینە كو كەسەك بچیت هاریكاریا وێ، ژبەر ڤێ چەندێ بێدەنگییا ژنا دكەنیتن لێڤە نابیت بەلكو بەرگیریێ ژ خوە دكەت، بۆچی گەلەك ژن د بێدەنگن؟ چونكی دەمێ پەیڤ دگۆتن، بەلێ كەس گۆلێ نە دبوو دەمێ دكەنیتن؟ چونكی دەمێ ئەو دگریت كەسی َ نە د گۆتێ تۆ چاوایی و ڕەوشا تە، كەسێ ئەو دل ل دلێ وێ نە دان هەر ما د ناڤ خەم و ئازارێن خوەدا، بەلێ ئەو ل سەر پێن خوە د ڕاوەستیا ل وی دەمی دزانی هەر دەما روونشتە خوارێ دێ هەلوەشێت و شكێت، بەلێ ئەو ژی وەكی هەر كەسەكێ مافێ وەستیانێ و تێگەهشتنێ و دیتنێ هەیە، دەما كو هەر كەسەك سەح دكەنە ژنەكێ دكەنیت، بزانە گەلەك ژن هەنە بێت هزرا وە كو ئەو ژن دكەنیت نە ڕێكا كەیف خۆشییێ یە ئەو ڕێكا مانا وێ د ژیانێ دایە.

عایشە عەجیب

تیكتۆك پلاتفۆڕمەكا جڤاكی یا كۆمپانیا (ByteDance) یا تەكنەلۆژی یا چینی یە، ل سالا (2012)ێ ژ لایێ «ژانگ بیمینك» هاتبوو دامەزراندن، بۆ دروستكرنا كورتە ڤیدیۆ و مۆزیكا بەرنیاسە، ئەڤ تۆڕە ب ملیاران بینەری هەنە و یا بوویە دیاردەیەك د ناڤا هەمی جیهانێ دا.
گەلەك گازندە ل سەر چاوانییا بكارئینانا تیكتۆكی یێن هەین و ل گەلەك وەلاتان یا هاتییە قەدەغەكرن یان سنورداركرن، ژ بەر كو یا بوویە ئەگەرێ درستبوونا گەلەك ئاریشەیان د جڤاكی دا ب گشتی و ل سەر خێزانان ب تایبەتی.
هەكەر بەرێ خۆ بدەینە تیكتۆكی ل هەرێما كوردستانێ یێ بوویە ژەهرەك د لەشێ جڤاكێ مە دا و پشتی لایڤێن تیكتۆكی بووینە ڕێكەك بۆ ب دەستڤەئینانا پارەیی خەلكەك یێ پەنایێ دبەتە هەمی تشتان هەر ژ ڕەفتارێن سەقەت، ئاخفتنێن كرێت و سڤكاتیكرن ب ئێكدو، یارییێن مەتڕسیدار و هەڤڕكییان، كو بووینە ئەگەرێ درستبوونا سەدان ئاریشەیێن جڤاكی. تیكتۆك یێ بوویە جهێ خواستنا پارەیی ژی، كو گەلەك تیكتۆكەر د لایڤان دا داخوازا كرینا كوینان (پارەیێ تیكتۆكی) دكەن و هندەك خەلكی ژی پارە بۆ كرینا وان كوینان ژ مالێن خۆ دزینە.
تیكتۆك یێ بوویە مەتڕسی ل سەر زاڕۆكان ژی و گەلەگ شارەزا دەربارەی وێ چەندێ هوشدارییان ددەن، ژ بەركوهەر خێزانەك د نوكە دا دەمێ زارۆكێن وان بێزار دبن دەمێ خۆ ب تیكتۆكی ڤە دبەن و ئەوڤ ڕەوشتێ وان تێك ددەت و هەروەسا دبیتە ئەگەرێ تێكچوونا ساخلەمییا وان. ب بۆچوونا من هەكەر سنۆرەك بۆ ڤێ پلاتفۆڕمێ نەهێتە دانان دێ ئاریشەیێن جڤاكی د ناڤا خێزانان دا زێدەتر لێ هێن و دێ كارتێكرنەكا نەرێنی یا مەزن ل سەر نڤشێ داهاتی یێ كوردستانێ درست كەت.
تیكتۆكی كارتێكرن یا ل سەر كەلتوور و جڤاكێ كوردی یێ هەی، ژ بەر كو بكارئینانا ڕەفتارو بیروباوەرییێن نەگونجایی و جودا د ناڤ جڤاكێ كوردی دا یێن بەلاڤ بووین.
یا پێدڤی یە هەر خێزانەك بكارئینانا مۆبایلان ژ لایێ زارۆكێن خۆ كۆنتڕۆل بكەن، دا بهێنە پاراستن. و پێدڤی یە هوشدارییێن بەرەدوام ژ لایێ سازیێن ڕاگەهاندنێ ڤە چ ب ڕێكا بەڕنامەیان و پەیجان بدەنە دایكوبابان كو زارۆیێن خۆ ژ تیكتۆكی دویر بێخن و نەهێلن ب كار بینن. داخوازێ ژ حكومەتا هەرێما كوردستانێ ژی دكەین چارەیەكێ ل ڤێ بابەتی بكەت.