NO IORG
Authors Posts by ئیسماعیل بادى

ئیسماعیل بادى

ئیسماعیل بادى
30 POSTS 0 COMMENTS

3

ئیسماعیل بادی

ل سالا 1994ێ ده‌ما مه‌ ل باژێرێ دهۆكێ حه‌فتینامه‌یا (په‌یمان) ده‌رئێخستی، وی ده‌می ل قه‌زا سێمێلێ مه‌ كاك بلند وه‌كو په‌یامنێر هه‌لبژارت كو كاری ژ بۆ حه‌فتینامه‌یێ بكه‌ت، وه‌كو رۆژنامه‌ڤانه‌كێ خۆ پێگه‌هاندی و چه‌له‌نگ كه‌فته‌ كاری، كو به‌ری هینگێ چو تاقیكرنێن رۆژنامه‌ڤانی نه‌بوون، ژبلی ده‌رئێخستنا گۆڤارا (تیرۆژ) ل باژێركێ سێمێلێ ل گه‌ل نڤیسه‌رێن ل وێرێ دئاكنجی.. بلند ب روح و گیانه‌كی تژی هه‌ست و به‌رپرسیارانه‌ كه‌فته‌ كاری، پاشی هاته‌ باژێرێ دهۆكێ و بوو ئێك ژ نڤیسه‌رێن حه‌فتینامەیێ و مه‌ هه‌میان رێزه‌كا تایبه‌ت لێ دگرت، ژ به‌ركو زێده‌باری هۆزانڤان و نڤیسه‌ره‌كێ زیره‌ك بوویه‌، ئێك بوویه‌ ژ زیندانییێن سیاسی و به‌ری بگه‌هته‌ ژییێ قانوونی كو هه‌ر یاسایه‌كا رژێما به‌عس ل سه‌ر بچه‌سپینن، به‌لێ كه‌فته‌ به‌ر ئه‌شكه‌نجه‌ و نه‌خۆشی و زیندانێ.
بلند وه‌كو رۆژنامه‌ڤان، ل گه‌ل قه‌له‌مێ خۆ، گه‌له‌كێ راستگۆ بوو، ل گه‌ل كارێ خۆ، یێ ڕژد و پڕ باوه‌ر و خه‌مخۆر بوو.. جاره‌كێ من نه‌دیت كو خه‌مساریێ د وی كاری دا بكه‌ت یێ پێ هاتییه‌ راسپاردن.
ب زیره‌كی و خۆشمرۆڤی و جامێرییا خۆ، شییا ببیته‌ ئه‌ندامێ ده‌سته‌كا نڤیسه‌ران و پاشی ده‌مێ رۆژنامه‌یا (ئه‌ڤرۆ) ده‌ركه‌فتی، بوو سكرتێرێ رۆژنامه‌یێ. ل رۆژنامه‌یا (وار) ژی ئه‌ندامێ ده‌سته‌كا نڤیسه‌ران بوو. هه‌روه‌سا ئه‌ندامێ ده‌سته‌كا نڤیسه‌رێن رۆژناما (بشكوژ) بوو یا رێڤه‌به‌ریا چالاكییێن قوتابخانا كو ئه‌و ل وێرێ سه‌یدا بوویه‌. بلندێ رۆژنامه‌ڤان ب شه‌ڤ و رۆژ یێ ب بزاڤ و لڤین بوو سه‌خمه‌راتی بجهـئینانا وێ ئه‌ركێ پێ هاتییه‌ راسپاردن، دیسان بۆ ده‌‌مه‌كی ل گۆڤارا دیجله‌ كار دكر كو ب پیتێن لاتینی دهاته‌ وه‌شاندن، ل دویڤ دا گۆڤارا (نووبوون) هه‌ر ب پیتێن لاتینی ده‌ركه‌فت و بلندی نه‌دزانی وه‌ستییان چییه‌، وه‌كو سه‌رنڤیسه‌رێ وێ كه‌فته‌ كاری.
دیسان وه‌كو رۆژنا‌مه‌ڤان، ل گه‌ل چه‌ند ده‌زگه‌هێن دیتر كار كرییه‌، وه‌كو په‌یامنێر تایبه‌ت ئه‌وێن ل هه‌ولێرێ ده‌ردكه‌فتن. ژبلی ل رادیۆ و تێله‌فزیۆنێن ل دهۆكێ وه‌كو تێله‌فزیۆنا (خه‌بات) دهۆكا نوكه‌ وی پشكداری تێدا هه‌بوو.
بلند وه‌كو ئێك ژ ئه‌ندامێن ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێن كورد ل دهۆكێ، ل گۆڤارا وێ (په‌یڤ) ژی كار كرییه‌ وه‌كو ئه‌ندامێ ده‌سته‌كا نڤیسه‌ران. هه‌روه‌سا ده‌مێ كه‌نالێ تێله‌فزیۆنا په‌روه‌رده‌یی یا دهۆكێ هاتییه‌ ڤه‌كرن، ئه‌و ئێكه‌مین رێڤه‌به‌رێ وێ بوویه‌.
بلند ل سالا 1968ێ ژ دایك بوویه‌، سالێن نۆتان شییا خواندنا خۆ ل په‌یمانگه‌ها مه‌لبه‌ندی یا مامۆستایان ل دهۆكێ ب دووماهی بینیت. ئه‌ندامێ چه‌ند سه‌ندیكا و ئێكه‌تییان بوویه‌.
د وارێن هۆزانێ، ڕۆمانێ، چیرۆكێ، بیره‌وه‌رییان، گۆتارێن رۆژنامه‌ڤانی، بوارێ زارۆكان، دیزاینا په‌رتووكان دا كار كرییه‌ و د هه‌مییان دا به‌رهه‌م هه‌بووینه‌.
بلند وه‌كو ئێك ژ زیندانییێن سیاسی، هاتییه‌ نیاسین و گه‌له‌ك دژواری یێن ژیانێ دیتینه‌، رۆژنامه‌یا (ئه‌ڤرۆ) به‌ری هه‌فتییه‌كێ ب دیداره‌كا (7) خه‌له‌كه‌یی بیرەوەریێن وی به‌لاڤكرن.
مخابن.. ل شه‌ڤا 13/14 تیرمه‌هێ نیزیكی ده‌مژمێر سێی شه‌ڤێ گیانێ خۆ ژ ده‌ستدایه‌، جهێ وی به‌هه‌شت بیت و خودێ صه‌بر و هه‌دارێ بده‌ته‌ كه‌س و كاران و هه‌می هه‌ڤالان.

ژ به‌رهه‌مێن وی یێن چاپكری:
– مه‌لا قاسمێ كۆچه‌ر، دو جاران چاپبوویه‌.
– شه‌ڤ و یادگار، هۆزان ب لاتینی.
– جوگرافیا گوزاری، وه‌رگێڕان بۆ خواندنا فه‌رمی، په‌یمانگه‌ها گوزار و ئوتێلگێری.
– سۆتنگه‌هـ، ڕۆمان. هاتییه‌ وه‌رگێڕان بۆ زمانێ عه‌ره‌بی ب ناڤێ (المحرقە) ژ لایێ «سامی الحاج» ڤه‌.
– ره‌مه‌زان عیسا و هه‌لچوونێن بهاره‌كا به‌هی، كۆمه‌كا هۆزانێن شاعرینه‌.
– گه‌هنۆم- ڤاڕێبوون ژ بهایان، رۆمان.
– بێهۆده‌یا جانی، هۆزان،
– باخچێ ئاوازان، هۆزان بۆ زارۆكان.
– گوگمێلا- چه‌پا كه‌نیزه‌كێن پایتۆنان، رۆمان.
– تشتێن نه‌مر، هۆزان.
– سه‌ما خوه‌كوشتنێ، هۆزان.
– عشق ل ژێر پرا چینۆدێ، هۆزان.
– حوجره‌یێن بێده‌نگییێ.
– ژ بیردانكا زیندانێ (بیره‌وه‌ری)، 2024.
– تایا ئێڤارێن ژبیر كری، ڕۆمان. 2025.

1

ئیسماعیل بادی

پڕی ڤی واری سەر بووینە
سەرێن ڤالا و پڕ گازندە
سەرەک هندا و هێزا هلدانێ نەمایە
سەرێ دی ل وێڤە داماییە
کانێ یە سەر؟
ڤی وەلاتی سەرەک دڤێتن
سەرێ خوە ب سەرێ وان ڤەنیت
بۆ بشکوریت
رۆندکا ژ چاڤا زیز کەتن
ئاوازا تێدا بژەنیت
ب ئالایی ب هونیت
ئازاد کەت هەموو سەرەکی
بلند بفڕیت
سەرێن ئاڤا بن ئەزبەنی

شرۆڤه‌یه‌ك دەربارەی هۆزانێ

پارچا ئێكێ
هۆزانا (سه‌ر) یا نڤیسه‌ر و ره‌خنه‌گر و ڤه‌كۆله‌ر و ئه‌كادیمی (د. نعمت اللە نهێلی)، هاتیە نڤیسین و ل تۆرا فه‌یس بووكێ هاتییه‌ به‌لاڤكرن، ده‌قه‌كێ تژی چه‌ڤه‌نگ و په‌سن و داخازییه‌. دەربارەی مرۆڤی و ئازادییێ دپه‌یڤیت.
ده‌ستپێكا هۆزانێ، ب وەسفکرنا (سەر)ی دەست پێدکەت «پڕی ڤی واری سەر بووینە». ئەڤە دەردئێخیت، کو مرۆڤ یان ملله‌ت ب ژیانەکا پڕ ژ نه‌ خۆشی و ئارێشه‌ و به‌ربه‌ستان دژین. ل ناڤەندا هۆزانێ، پرسیاره‌كا فەلسەفی ئازراندییه‌، هۆزانڤان پرسیار دكه‌ت «کانێ یە سەر؟»، کو ئەڤە پرسیارەکە دەربارە خودی یا (ژات) مرۆڤی و کەسایەتییا وی. ئەڤ پرسیارە بنەمایێ فەلسەفەیێ و دەربارەی نەزانینا مرۆڤی ژ خۆ یه‌. هه‌روه‌سا ئاماژه‌یه‌كا سیاسی دگه‌هینیت كو «ڤی وەلاتی سەرەک دڤێتن»، به‌رچاڤ دكه‌ت کو مرۆڤی پێدڤییا ب وەلاتەکی ئازاد و سەربەخۆ هەیه‌. ئەڤ دیمەنە ئاماژێن ئاشكرانه‌ ب دیتنا خەونا نەتەوەیی و سیاسی ببیته‌ كه‌توار و مروڤ تێدا بژیت.
ل دووماهییا هۆزانێ، هۆزانڤانی مژارا ئازادییێ ئاراسته‌ كرییه‌ كو هۆزان ب هیڤییەکا بلند ب دووماهی دهێت: «ئازاد کەت هەموو سەرەکی / بلند بفڕیت». ئەڤ هه‌ڤۆكه‌ ئاماژەیێ‌ ب ئازادییا ته‌مام دکەت، هەم جەستەیی و هەم ڕۆحی.

بۆچی «سەر» کرییە بابەتا سەرەکی؟
چه‌ڤه‌نگێ سەرەکی: «سەر» ل ڤێ هۆزانێ دا، نە تنێ ئەندامەکێ جەستەیی یه‌، بەلکو چه‌ڤه‌نگێ:
عەقل و بیرکرنێ: ئانكو سەر شوینا عەقل و هزرێ یه‌. کەسایەتی و خودی: سەر نیشانا کەسایەتییا مرۆڤی یه‌. شان و کەرامەتێ: «سەرێ ڤالا» پاشڤه‌مان و بێ كه‌رامه‌تیێ یه‌، پڕی گازنده‌ و به‌رزه‌ و هێزا خۆڕاگریێ نه‌ما بیت. لایەنێ فەلسەفی: هۆزانڤانی «سەر» وەکو ناڤەندا بیرکرنێ و هشیارییێ هێڤ دكه‌ته‌ ره‌وشا هه‌یی. پرسیارا «کانێ یە سەر؟» د راستیێ دا پرسیارەكا فه‌سه‌فی یه‌!! «کیێ مە؟ چیێ مە؟»
لایەنێ سیاسی و نەتەوەیی: «سەر» لڤێرە دا؛ زێده‌باری چه‌ڤه‌نگا سەربەخۆیی و ئازادییا نەتەوەیی یە. «سەرێن ڤالا» ئاماژە یه‌ بۆ ڤه‌مانێ، به‌رامبه‌ر وان هنده‌ك سه‌رێن دی «سەرێ دی ل وێڤە داماییە»، ئانكو ئه‌و ژی حێبه‌تی ماینه‌ و چ د ده‌ستان دا یان د هزر و بۆچوونێن وان دا نینه‌.
گۆهۆڕین و پێشڤه‌چوون: ل ده‌ستپێكێ هه‌تا دووماهییێ «سەر» گۆهۆڕینان دبینیت:
ل ده‌ستپێكێ: «پڕی ڤی واری» (پڕه‌ ژ ئازار و بێ شییان و دامایی)، ل دووماهییێ دا: «ئازاد» و «بلند بفڕیت»، ئه‌ڤه‌ هیڤییێن هه‌ر مروڤه‌كی نه‌ كو ئازاد بژیت و بلند بفڕیت.

پارچا دویێ
هه‌ڤۆكا «رۆندکا ژ چاڤا زیز کەتن»، ئاماژە یه‌ بۆ دلۆڤانیێ. «رۆندکا ژ چاڤا» ئاماژە ب رۆندكا یان وێنە و دیمه‌نێن نه‌ خۆش یێن کو ژ چاڤان پەیدا دبن. «زیز کەتن» ب ڕاڤه‌یا دەرئێخستن و پاقژکرنە، واتە مرۆڤ دڤێت خۆ ژ ئەڤان تشتێن نەرێنی ڕزگار بکەت. «ئاوازا تێدا بژەنیت»: «ئاواز» سمبۆلا ژیان، خۆشی و هونەری یە. هۆزانڤان دبێژیت کو پشتی پاقژکرنا چاڤان، مرۆڤ دشێت ئاوازا ژیانێ د خودیێ خۆ دا ببینیت و (بژه‌نیت) ئانكو گه‌شه‌یێ پێ بدەت. «ب ئالایی ب هۆنیت»: «ئالا» سمبۆلا ئاشتی، نیشان و نەتەوەیی یە. «هۆنین» ب واته‌یا پەروەردەکرن و گەشه‌کرنێ یە. ئەڤ هه‌ڤۆكه‌ ئاماژەیه‌ کو مرۆڤ ب ئاشتی و هەڤپەیمانیێ دێ شێت گەشەیێ بکەت. «ئازاد کەت هەموو سەرەکی»، هه‌ڤۆكه‌كه‌، کلیلا سه‌ره‌كی یا هۆزانێ یه‌. «هەموو سەرەکی» ئاماژێ ب ته‌مامییا لایەنێن مرۆڤایەتییێ دکەت – عەقل، هەست، خەون، ئارەزوو. هۆزانڤان ب ئازادییا ته‌مام باوەر دکەت.
«بلند بفڕیت»: «فڕین» سمبۆلا ئازادییا تەمامه‌، بەرفرەهبوون و گەهشتن ب ئارمانجانە. ئەڤ دیمەنه‌ دووماهی نیشانا هیڤی و خۆشبینییا هۆزانڤانی یە.
«سەرێن ئاڤا بن ئەزبەنی»: دووماهییا هۆزانێ، ب ئەڤێ هه‌ڤۆكا چه‌ڤه‌نگی تەمام دبیت. «ئاڤ» چه‌ڤه‌نگێ پاقژی، ژیان و نویبوونەڤێ یە. «ئەزبەنی» ئاخفتنه‌ ل گه‌ل كه‌سه‌كی، كو دبیت ئه‌و (سه‌ر)ێ به‌رز و بلند بیت یێ هۆزانڤان داخواز دكه‌ت و لێ دگه‌ڕیێت داكو مرۆ‌ڤان بكه‌ته‌ ئێك و خه‌ونا وان بجهـ بینیت.
د ئاڤاهییێ هۆزانێ دا، ب دیتنا من چه‌ند خاڤییه‌ك تێدا پێشچاڤ دبن، وه‌كو په‌یڤا «نەمایە» ژ لایێ رێزمانی ڤه‌ نه‌ هند یا سه‌ركه‌فتییه‌ ل گه‌ل هه‌ڤۆكا هۆزانێ، ‌د رێزێن دبن دا، ژ كۆمێ به‌ر ب كتێ چوویه‌، جوانتر بوو هه‌ر ب كۆم ئاخفتبا «سه‌رێ دی/ داماییه»‌. هه‌روه‌سا هه‌ڤۆكا «بۆ بشکوریت»، دڤیا (ب) دیتر د ناڤبه‌را هه‌ردو په‌یڤاندا هه‌بایه‌، چونكو (ب) په‌یڤا (بشكورین) یا په‌یڤێ ب خۆیه‌.
ئه‌ڤ هه‌ڤۆكه‌ «بلند بفڕیت»، بۆ تاكی هاتییه‌، هه‌كه‌ ب كۆم با ب دیتنا من دا هێزه‌كا دیتر ده‌ته‌ ده‌قێ هۆزانێ، چونكی ل دویڤدا ژی هه‌ ر كۆم ئاخفتی یه‌. دیسان هه‌ڤۆكا «سەرێن ئاڤا بن ئەزبەنی»، ژ لایێ خالبه‌ندیێ ڤه‌، دڤیا كۆمه‌ك –فارزه‌ (،) د ناڤبه‌را هه‌ردو په‌یڤاندا هه‌با. پاشی پشتی په‌یڤا (ئه‌زبه‌نی) چه‌ند خاله‌ك و نیشانێن حێبه‌تییێ (سه‌رسۆرمانێ) هاتبانه‌ دانان.

ئه‌نجام
ل دووماهییێ، د. نعمت اللە نهێلی هێمایێ «سەر» وەکو چه‌ڤه‌نگه‌كێ فرە- لایەن ب کارئینایە، کو تێدا عەقل، کەسایەتی، شییان، ئازادی کۆم دبنەڤە. ئەڤ هۆزانە نە تنێ دەربارەی تاکەکەسی یه‌، بەلکو دەربارە ته‌ماما مرۆڤایەتیێ و خەونا ئازادییا وان دپه‌یڤیت.
ئەڤ هەلبژارتنا هێمایێ «سەر»ی وەک مژاره‌كا سەرەکی دەردئێخیت كو هۆزانڤانی شه‌هرەزایی و هزره‌كا كویر هه‌یه بۆ ب کارئینانا چه‌ڤه‌نگان و دروستکرنا پەیوەندییان ل ناڤبەرا بیر و هەستان، تاک و کۆم، نوكه‌ و داهاتی دا.

4

ئیسماعیل بادی

ئەنوەرێ مایی، وەكو مەلا، دیرۆكنڤیس، هۆزانڤان و پەروەردەكار و هونەرمەند؛ ئێك ژ وان كەسان بوویە،‌ كو بەری دەمێ ئەو تێدا؛ دژییا. هەمی كارێن وی ئەنجامداین هەكە باش هزرێ تێدا بكەین ل دویڤ ئەو جهێ لێ مەزن بوویی و تێدا پەروەردە بووی، نە یا وێ چەندێ بوویە وەكو كەسەك بشێت وان كارێن مە ئاماژە پێ دایی هەمیان بكەت، هەكە بەری دەمی نەڕاكر بیت.
ئەنوەرێ مایی ل هەر جهەكێ لێ كار كربیت، خزمەتەك ل وی جهی ل پاش خۆ هێلایە. ئەو خزمەت ژی جۆراوجۆر بووینە. دەما ل دەڤەرا ئامێدیێ، ژ بلی خزمەت و ئەنجامدانا كارێ خۆ یێ فەرمی یێ رۆژانە، د گەل دا ژی ‌كارێ شانۆڤانیێ كرییە و ئەو ل وێ دەڤەرێ دبیتە كەسێ ئێكێ ئەو كارێ هونەری ئەنجامدای.
هەروەسا دەما چوویە رادیۆیا كوردی ل باژێڕێ بەغدا، دیسا هندەك سروود و ستران تۆماركرن و كەسێن مالباتا خۆ ل گەل بربوون دا ببنە كورس و بشێت ئەو كارێ وی ڤیایی ئەنجام بدەت، باشترین كارێ وی سروودا (وەلاتێ مە كوردستانە) كو ب د بنەڕەتدا هۆزانا وی یە و ژ وێرێ گەهشتییە رادیۆیا ئێریڤانێ.
هەر ل دۆر سترانێ باشترین بەڵگە و دیدەڤان سترانبێژ عیسا بەرواری، كو ناڤدارە ب سترانا (خەج و سیابەند)ی، ل سالێن حەشتییان دا د دیدارەكێ دا ل تۆمارگەها خۆ ل باژێڕێ مویسل، گۆت كو پەیڤێن وێ سترانێ مەلا ئەنوەرێ مایی داینە من و ژێ خواستییە بكەتە ستران.
دیسا ل دەستپێكا دامەزراندنا كارێ خۆ، ل دەڤەرا بارزان و مێرگەسۆرێ، ژبلی بدەستڤەئینانا حەزژێكرن و خۆشتڤیاتییا خەلكێ دەڤەرێ، د گرێدانا پەیوەندییان دا ل گەل بارزانیێ نەمر و كەسایەتیێن دیتر، ببوو هاریكارەك كو بشێت گەلەك كاران بكەت و خزمەتا خەلكەكی بكەت، باشترین گرۆڤ بۆ گۆتنا مە ئەو نامەیا وی نڤیسی بۆ بارزانیێ نەمر كو سەرۆك بارزانی دپەرتووكا خۆ دا دەقێ وێ بەلاڤكرییە. هەتا دەما ژ وێ دەڤەرێ زڤڕییەڤە ژی، باشترین نموونە ژ بستەییا وی ل گەل بارزانیێ نەمر، نڤیسینا نامەیانە د ناڤبەرا وان دا هەبوویە.
پەرتووكا (محاضرە‌ عن الاكراد فی الصین)، وەكو مزگینی دبێژن جارا ئێكێ یە ئەڤ پەرتووكە دهێتە كوردیكرن و بۆ چاپێ یا بەرهەڤە، هەر چەندە هەتا نوكە ب زمانێ عەرەبی، دو جاران هاتییە چاپكرن، بەلێ ب زمانێ كوردی هێشتا نەهاتییە چاپكرن. لەوا دبێژین گەلەكا گرنگە كو بەرهەمێ لێخۆشبووی یێ چاپكری؛ سەرۆژنوی ب رەنگەكێ جوان و ب سەروبەر بهێتە چاپكرن ڤە، هەروەسا بۆ سەر زمانێ كوردی بهێنە وەرگێڕان، داكو نفشێ نوی ژی مفای ژێ وەربگرن. كو جهێ مخابنیێ یە هەتا نوكە ئەو بەرهەمێن گرنگ نەبووینە كوردی. هەروەسا ئەو دەسنڤیس و تشتێ مایی ژی هەمی بهێتە ساخكرن و چاپكرن، دا ژ بەرزەبوونێ بهێتە رزگاركرن، كو مخابنە هەتا نوكە د جه دا مای.

9

ئیسماعیل بادی

ڕۆژنامەڤانی، ئەو كارێ گرنگ و پڕ ب مفا، وەكو شیرەكێ دو سەرە، دڤێت كەسێ ب وی كاری ڕادبیت گەلەكێ شەهرەزا بیت و بزانیت دێ چاوا سەرەدەرییێ د گەلدا كەت، دیسا فەرە پتر كارێ خۆ بێختە د خزمەتا خەلك و مرۆڤایەتیێ دا.
هەر چەندە ل ڤان ڕۆژێن بۆری، ب گەلەك رەوشا بەحس ل ڕۆژنامەڤان و كارێ ڕۆژنامەڤانییێ هاتە كرن، چونكی هندەك ب شاشی ڤە بكاردئینن، خۆ و خەلكەكی ژی دئێخنە بن بارەكێ گرانێ بەرپرسیارییێ.. كو ئەڤە دڤێت بهێتە ڕاستڤەكرن و ئەو كەسێن نە ڕۆژنامەڤان ژ وی كاری بهێنە لادان.
ژبلی ڕۆژنامەڤانییا ئاسایی، ئەڤا كوهەتا نوكە مە دیتی و خواندی و لێ كاركری، چ هەفتیانە و نیڤ هەیڤانە و وەرزی و ساڵانە و گەلەك ڕەنگێن دیتر، ل دویڤ دەم و جهێن لێ دەردكەڤن، ئەڤە چەند ساڵەكە، جۆرەكێ دی یێ ڕۆژنامەڤانییێ دەركەفتییە، ئەو ژی ئەم دشێین بێژینێ (رۆژنامەڤانییا گوندان)، ئانكو رۆژنامەڤانییا سەیرانییان. هەر گوندەكێ یان عەشیرەتەكا دچیتە سەیرانا خۆ یا ساڵانە، گەلەكان یا كرییە نەڕیتەك، كو بەلاڤۆكەكێ یان ڕۆژنامەیەكێ دەربێخن و هژمارەكێ داننە سەر بەرپەڕێن وێ، كو هەژی ل سەر ڕاوەستییانێ یە، ئێك ژ وان رۆژنامەیا (رەشاڤە)، بەری چەند رۆژان هژمارا وێ یا نوی یا (4)ێ گەهشتە من.
ب دیتنا مە، كو ئەڤە بۆ ماوەیێ‌ چەند ساڵانە ئەم د وارێ ڕۆژنامەڤانییێ دا كار دكەین، فەرە ب چاڤەكێ ڤەكری سەحكەینە ڤێ دیاردەیێ، ئەرێ یا ساخلەمە، چەند مفایێ خۆ هەیە، كەسێن ئەكادیمی ل دۆر ڤی جۆرێ ڕۆژنامەڤانییێ چ دبێژن، كو هندەكان ژ وان ڕۆژنامەڤانان؛ كەسێن ئەكادیمی ب خۆ ژی د گەلدانە. ئەرێ دڤێت ناڤەرۆكا وان، ئانكو بابەت و مژارێن وان ب چ رەنگ و شێوە بن؟
ب هزرا مە، یا فەرە ئەڤ جۆرە رۆژنامە و بەڵاڤۆكە، پتر گرنگییێ بدەنە كولتۆر و رەوشت و نەریتێن وی گوندی یان عەشیرەتا ژێ دەردكەڤیت، هەروەسا كەسایەتییێن وێ دەڤەرێ بۆ نفشێ نوی بهێنە نیاسین، دیسا گرنگی ب زمان و ئەدەبیاتا نڤیسكی و زارەكی بهێتەدان، پتر ژ یا نووژەن. چونكو ئەڤ بەلاڤۆك و رۆژنامەیە، دێ بنە بنەكۆكەك بۆ دانانا پەرتوكەكێ ل دۆر وی گوندی یان عەشیرەتێ.
ئەز وەسا دبینم دەركەڤتنا وان، نە ‌كارەكێ خرابە، باشیێن وێ پترن ژ خرابییان، هەكە ژ لایێ دارایی ڤە ژی لێ بنێڕین، كو هەمی گوندی یان عەشیرەت تێدا پشكدارن و نابیتە بارگرانییەك بۆ سەر ملێن كەسێ.

15

ئیسماعیل بادی

رۆژنامه‌یا خۆرنشین، رۆژنامه‌یه‌كا فارس- كوردی بوو. سالا 1951-1952ێ ل باژێڕێ ته‌هران دهاته‌ وه‌شاندن. هژمارا وێ یا ئێكێ رۆژا شه‌مبی رێكه‌فتی 11ی ته‌باخا 951ێ ب قه‌بارێ چار لاپه‌ڕان دهاته‌ چاپ و به‌لاڤكرن. ب رۆژنامه‌یه‌كا (سیاسی، ئه‌ده‌بی و جڤاكی) خۆ ددا نیاسین. ل چاپخانا (ئافتاب) دهاته‌ چاپكرن.
ل سەردەمێ دەستهەلاتا بنەمالا پەهلەوی و دەمێ (د. محه‌مه‌د موصه‌ده‌ق) سەرۆکوەزیرێ ئیرانێ ل سالا (١٣٣٠ هەتاڤی/ ١٩٥١)ێ ل تەهرانێ ب هەردو زمانێن فارسی و کوردی دەردکەفت.
خودان ئمتیازا وێ، (سید حمید مه‌عریفه‌ت)ی بوو، رێڤه‌به‌رێ ناڤخۆیی (دكتۆر وه‌كیل كوردستانی) بوو. ناڤێ رۆژنامه‌یێ، ناڤه‌كێ ڕه‌سه‌نی كوردی یه‌، د هژمارا (1)ێدا ل دۆر ناڤێ وێ ئاماژه‌ دایه‌، كو ڕاڤه‌ و هۆكارێ هه‌لبژارتنا ڤی ناڤی، ژ به‌ر هندێ یه‌ ل ئیرانێ دبێژنه‌ كوردان (خۆرنشین)، ئانكو ئه‌وێن ل رۆژاڤایێ ئیرانێ دئاكنجی.
هەمی هژمارێن وێ ل سالا ٢٠٢١ یێ ژ لایێ (د. کارزان محمد)ی د بەرگێ پەرتووکەکێ دا ل سلێمانیێ هاتییە چاپکرن. وی شرۆڤە و رۆنکرنێن پێدڤی یێ تێدا بەلاڤ کرین. به‌لێ ل دۆر وان هه‌ردو كه‌سایه‌تییان، وه‌سا دایه‌ ئاشكراكرن، كو نه‌شیایه‌ چ پێزانینان سه‌باره‌ت ژییانا وان په‌یدا بكه‌ت، ژبلی وان پێزانینێن د رۆژنامه‌یێ بخۆ دا هاتینه‌ به‌لاڤكرن. د ناڤ به‌رپه‌ڕێن وێ دا، ژبلی بابه‌تێن ئاماژه‌ پێدایی، گه‌له‌ك وێنه‌ و كاریكاتیر ژی تێدا هاتینه‌ به‌لاڤكرن كو ره‌خنه‌ و ده‌ربڕێن بوو ژ جڤاكێ وی سه‌رده‌مێ ئیران تێدا دژییا.
د. كارزان محه‌مه‌د، ل دۆر خودانێ رۆژنامه‌یێ دبێژیت: (خاوه‌ن ئمتیاز و سه‌رنوسه‌ره‌كه‌ی عه‌بدولحه‌مید مه‌عریفه‌ت، وێرای هه‌وڵدانم به‌داخه‌وه‌ زانیاریم ده‌رباره‌ی ژییاننامه‌ی به‌رده‌ست نه‌كه‌وت)، تنێ ژ هژمارا (12) ڤه‌گوهاستییه‌، كو ئه‌و دێ چیت بیته‌ ئه‌ندامێ په‌رله‌مانێ ئیرانێ. هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت (د. وه‌كیل كوردستانی) ژی، ئاماژه‌ دایه‌ وێ چه‌ندێ كو د هژمارا (15)ێدا دایه‌ خویا كرن كو وی ده‌ست ژ كاری كێشایه‌ و پاشی بوویه‌ رێڤه‌به‌رێ ڕادیۆیا باژێڕێ سنه‌. ‌
ب هه‌لكه‌فتا رۆژا رۆژنامه‌ڤانییا كوردی، تنێ مه‌ ڤیا دانه‌نیاسینا ڤێ رۆژنامه‌یێ بكه‌ین و بشێین ب هاریكارییا هه‌ڤالێن فارسیزان، هنده‌ك ژ ژییانامه‌یا سه‌رنڤیسه‌رێ وێ بێخینه‌ به‌رچاڤ.
عەبدولحەمید خان:
خەلكێ باژێڕێ سنە (سه‌نه‌ندەج) بوو، ئێك ژ كه‌سانێن خودان ملك بوو. خواندنا خۆ ل سنە دەستپێكر، ل قوتابخانەكا ئەمریكی ل تەهرانێ ب دووماهی ئینا. هەروەسا ماوەیه‌كێ ل ئەورۆپا دژییا و پاشی ڤەگەڕیایە ڤە بۆ كوردستانێ و یێ مژویلی ملك و مالێ خۆ بوو، تا كو ل سالا 1943ێ بۆ نوینەراتییا پەرلەمانی د خۆلا چاردێ دا هاتییە هەلبژارتن. ل خولا شازدێ‌ دووبارە هاتە هەلبژارتن و هەڤدژی حكومەتا (موسەدەقی) بوو. پشتی كودەتایا 19ی تەباخا 1953ێ، خۆلێن دی یێن (18- 19و20)ێ، نوینەرایەتیا خەلكێ سنە دكر.

ژێـدەر:ـ
1- باقر عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نڤامی معاصر ایران، جلد دوم، (تهران: 1380)، ص836.
2- مزاكرات مجلس شورای ملی ایران، دورە چهارم، جلسە 43.
3- https://fa.wikipedia.org/wiki/ فهرست_نمایندگان_دوره_پنجم_مجلس_شورای_ ملی.

1

ئیسماعیل بادی

چەند دەقێن ئەدەبی یێن هەلبەستڤان (دلدار محەمەد)، ل رۆژناما (ئەڤرۆ) یا هژمار (3708) یا رۆژا 12/3/2025ێ، هاتینە بەلاڤكرن، نڤیسەر وەكو كەسایەتییەكێ ئەدەبی، بەردەوام بەر ب پێشڤەچوونێ دایە، هەر دەقەكێ بنڤیسیت، گوهۆڕینەكێ ب خۆڤە دبینیت. ب پەیڤێن كورت و كێم، واتایێن مەزن ل پشت هەنە، شیایە زمانی بێختە د خزمەتا هزرا خۆ دا، پەیڤ و واژە و ئیدیۆم و گۆتنێن مەزنان و كەلتۆرەكێ كوردەواریێ بەرفرەهـ مفای ژێ ببینیت وەكو ئیرۆنییەك د ناڤ دەقێن خۆ یێن ئەدەبی دا بكاربینیت.

شرۆڤە:
ئەڤ دەقێن كورت یێن مە ئاماژە پێكری، كۆمەكا دیمەنێن كورت و تژی واتا نیشان ددەن، كو ژیان و ئازارێن جڤاكی دەردبڕن، ب تایبەت یێن ئافرەتێن كورد. هەر دیمەنەكی ناڤەرۆكەكا كویر و ڕاستەقینە تێدا هەیە.

دیمەنێ ئێكێ:
ترۆمبێل، ژن و گری
دیمەنەكێ كورت یا ژنەكێ یە د ناڤا ترۆمبێلێ دا، كو رۆندكان دبارینیت و كەسەكێ دی ژی دگەل وێ یە، ب تورەیی ستێرنی د دەستێن خۆ دا كرییە تمبلك. ئەڤە دیمەنە، ژنەكا ئێش و ئازار دیتین. رۆندك، كو نیشانا وێ ئێش و ئازارێ نە، تمبلكرنا ستێرنی نیشانا هێرش و تۆرەیێ یە. دیمەنەكێ سادەیە، بەلێ تژی ژ هەست و دراما یە.
دیمەنێ دویێ:
ژنا خودان ئێتیم و خودانكار
د ڤێرێ دا ژنەك هەیە، كو رۆژانە كارێن گران دكەت داكو چار ئێتیمان خودان بكەت، بەلێ دیسان خودانێ شۆلی ژێ دخوازیت، كو ڕۆژا ل دویڤ دا هندەك كەسێن دی (كاركەرێن دی) ژ دەرڤە دێ هێن. ئەڤە دیمەنەكێ درامایی یا ژنەكا كو رۆژانە وەكو كرێكار شۆل دكەت، داكو زارۆیێن خۆ ب خودان بكەت، بەلێ كێشەیێن نویتر بۆ وێ دهێن و خودانێ كاری هەڕەشەیا ژ كار ئێخستنێ بۆ دیار دكەت.

دیمەنێ سێیێ:
ماندیبوون و دلشكەستنا كاری
ژن و مێرەك پشتی ڕۆژەكا درێژ و ماندیبوونێ د ناڤ زەڤیێ دا، دەما ڤەدگەریێنە مال، ژنك دبێژیت «ئەز ئەڤرۆكە مرم!»، كو دیارە گەلەكا ماندی بوویی. مێر ژی لێ دزڤڕیت دبێژتێ ما تە چ كریە!!، ئانكو هەروەكو بێژتێ تە چ نەكرییە، ‌بێی كو خۆ تێ بگەهینیت كا وێ چەند كار كرییە. ئەڤە نیشانا نەتێگەهشتن و كێماسییا پەیوەندییێ یە د ناڤبەرا وان دا.

دیمەنێ چارێ:
بێژەر و نوچەیێن توندوتیژییێ
دیمەنەكێ ڕەخنەگرە. پشتی پیرۆزباییا ڕۆژا جیهانی یا ژنان (٨ ئادارێ)، نووچەیێن سێ بوویەرێن توندوتیژییێ دژی ژنان هاتنە گۆتن، كو نیشانا دوبارەبوونا پەیامان و نەگوهۆڕینا راستییا ئافرەتان د جڤاكێ دا یە.

دیمەنێ پێنجێ:
پەنجەرە و دیوار
كچەك هەمی ئێڤاران ژ پەنجەرەیێ تەماشەی رۆژئاڤابوونێ دكەت، لێ بڕیار هاتییە دان كو پەنجەرە بهێتە گرتن و ببیتە دیوار. ئەڤە چەڤەنگەكێ بهێزە، كو چەوا ئازادی و هەستا جوانییێ ژ ژیانا ژنان دهێتە وەرگرتن ب ناڤێ دابونەریتان یان خۆپاراستنێ.

دیمەنێ شەشێ:
توندوتیژی و چاڤپۆشی
كەسەك گوهـ ل دەنگێ قێریێن توندوتیژیێ دبیت، بەلێ بڕیارا چاڤنقاندنێ ددەت ب زێدەكرنا دەنگێ رادیۆیێ. وەكو (ئیرۆنییا تال)، ئانكو هونەرێ ب كارئینانا پەیڤا یان دەربڕینێ ب شێوەیەكی، كو مەبەستەكا بەرۆڤاژی واتا دروست بگەهینیت، گەلەك جارا بۆ مەبەستا یاریپێكرنێ، ڕەخنەگرتنێ یان نوكتان ب كاردهێت. ئەوە كو هەر د وێ رادیۆیێ دا نوچەیێن زێدەبوونا توندوتیژیێ دهێنە خواندن. ئەڤە دیمەنێ جڤاكەكێ یە، كو دزانیت توندوتیژی ل دۆرێن وی هەیە، لێ ناخوازیت ببینیت یان گوهـ لێ ببیت، كو دەنگێ رادیۆیێ زێدە كر دا ببیتە هۆسە و قەرەبالغ و ئەو دەنگ نەگەهیتێ!!.
ب گشتی، ئەڤ تێكستە پەیامێن هویر دەربارەی ژن، ژیان، توندوتیژی، نەتێگەهشتنا و ماندیبوونێ ڤەدگوهێزن. ستایلێ نڤیسكار دلدار محەمەدی یێ كورت و تیژە، ب چەند پەیڤان دیمەنێن درامایی دئافرینیت و خواندەڤانی دهێلیت، كو ئەو بخۆ واتایێ ببینیت. هەر دیمەنەك وەك وێنەیەكێ فۆتۆگرافی یا ژیانا رۆژانە یە، لێ ب كویراتی دەردێ جڤاكی و تایبەت یێن ژنان تێدا دهێتە نیشاندان.
ناڤونیشان «ئاخینكێن بێدەنگییەكا خەندقی» ب خۆ چیرۆكەكێ دبێژیت: ئەڤ دیمەنە، هەمی ئاخین و كەسەرێن بێدەنگن، كو د خەندەكەكا كویر دا دڤەشارتینە. ئەو كێشە و ئازارێن، كو كەس گوهـ نادەتێ یان ناخوازیت ببینیت.

ژن بوویە هزرا سەرەكی یا مژارا دەقان..
سەرپێهاتیێن ژنان د جڤاكێن جیهانێ دا‌، ئاستەنگ و خزمەت و خەباتا وان دبنە سەرۆكانییێن مەزن و ب ڤەڕێژ ژ بۆ ناڤەرۆكا تێكستێن ئەدەبی، ژ بەر كو دەنگێ ژنان د دیرۆكێ دا‌ گەلەك جاران هاتییە پاشڤەبرن، ئەدەبیاتا مۆد‌ێرن گرنگییێ ددەتە‌ ئەزموون و دیتن و هەستێن ژنان. ب ریا كەسایەتی و زارڤەكەرێن ژن، مرۆڤ دشێت‌ هێمایێن جڤاكی، تێكەلییێن هێزێ، كەڤناتییێ و بهایان ب كویراتی شرۆڤە بكەت‌.
گەلەك نڤیسكار ب ریا كەسایەتییێن ژنان، ئەزموونێن هەڤپشك یێن مرۆڤاتیێ- ئەڤین، مالبات، ناسنامە، ئازادی و مژارێن دی یێن جڤاكی ڤەكۆلینێ ل سەر دكەن. زێدەبوونا دەنگێ ژنان د ئەدەبیاتا مۆد‌رێن دا‌، كو هێز و شییانا نڤیساندنا چیرۆكێن خۆ پتر گرنگییێ ددەنە‌ ژنان، ئەڤێ چەندێ مەیلا نڤیسەر و خواندەڤانا ژی‌ گەلەك‌‌ خورت كرییە.

نڤیسەری چەند مفا ژ كەلتۆری وەرگرتییە بۆ نڤیسینا ڤان دەقێن ئەدەبی؟
‌بكارئینانا چیڕۆك و ئەفسانەیێن مللی، گەلەك هەلبەستڤان و چیڕۆكنڤیسان مۆتیف و كەسایەتی و زارڤەكەرێن دەقێن ئەدەبی، ژ چیڕۆكێن كەڤن یێن كوردی ب كراسەك مۆد‌رێن ژ بۆ مژارێن نوی ب كار دئینن.
گۆتنێن پێشیان (مەزنان) و ئیدیۆم پەیڤێن زمانێ كوردی یێن دەولەمەند ب هێز و واتا‌یێن كویر دهێنە بكارئینان ژ بۆ زێدەكرنا كارتێكرنا هەر دەقەكێ ئەدەبی.
نڤیسەر و هەلبەستڤانێن كورد ب ڤی شێوەیی نە تنێ كەلەپوور پاراستییە، بەلێ ئەو پتر پێشڤە برییە و ڤەگوها‌زتییە ناڤ فۆرمێن نوی و مۆد‌ێرن یێن دەربڕینا هەر دەقەكێ ئەدەبی.

12

ئیسماعیل بادی

كار و بزاڤا چاپكرنێ ل كوردستانێ رۆژ بۆ رۆژێ بەر ب پێشڤەیە و رۆژ نینە هەكە چەند پەرتووك ژ چاپێ دەرنەكەڤن، پترییا نڤیسەران ژی گازندێ دكەن، كو پشتەڤانییا وان ناهێنەكرن و بەرهەمێ وان هەر وەكو (خانی)ێ مەزن گۆتی رەواجا خۆ نینە و بازارەكێ كەسادە. بەلێ دەما سەرەدانا پەرتووكفرۆشان دكەین، ب ڕاستی جهـ ل ناڤ پەرتووكخانێن وان نینە، كو پەرتووكێن نوی پێشچاڤ بكەن بۆ بكڕ و خواندەڤانان.
ئەڤێ كریارێ، گەلەك تا و چق ژێ دچن، ئەرێ ڕاستە پشتەڤانی كرن ل نڤیسەرا‌ن نینە، یان وەكو پێدڤی و ب عەدالەت ناهێتە ئەنجامدان؟
ئەرێ ڕاستە رەواجا هەمی بەرهەمان نینە یان تنێ یا هندەكان نینە؟
باشە ئەگەر پشتەڤانی نینە و رەواج نینە، پا ئەڤ هەمی چاپكرنە بۆ چنە و ئەو چ مەزاختنە دهێتەكرن ژ لایێ نڤیسەران ڤە، یان ژی وەسا دیارە پترییا وان نە ژ كیستێ وانە؟! چ كەسەك، لایەنەك، دەزگەهەك پشتەڤانییا چاپێ لێ دكەت یان ژی چەند دانەیان ژێ دكڕن وەكو پشتەڤانی بۆ نڤیسەران هەر وەكو ناڤەندا خانی یا رەوشەنبیری و ڕاگەهاندنێ ئەڤە چەندین سالە وێ پشتەڤانی ڤی كاری دكەت ژبلی زنجیرەیا چاپكرنێ.
ژ وان سەرهاتیین چاپكرنێ، ب ڕاستی هندەك پەرتووك مخابن ئەو مەزاختی لێ دهێتە كرن، چونكو هەكە بەلاڤكرنا وێ ب هەروە نەبیت، من نە باوەرە خواندەڤانەك (هزارەكێ ژی) پێ بدەت!! ئەڤان جۆرە پەرتووكان‌، بها و گرانی و سەنگا پەرتووكێن باش و ب مفا ژی شكاندییە و بازارێ پەرتووكان دشێین بێژین یێ (رەزیل) كری.
بەری چەندەكێ، پەرتووكەك هاتە چاپكرن، هەلبەت ب چەند دانەیێن كێم، جهەكێ رەوشەنبیری (من نەڤێت ناڤان بێژم!!) كۆمەكا وان پەرتووكان ژ نڤیسەری كڕین وەكو پشتەڤانی، دەما من پرسیار ژ خودانێ پەرتووكێ كری، چەند لێ مەزختییە و بایێ چەندێ وی جهێ رەوشەنبیری ژێ كڕین، ڤەڕێژا دووماهیێ نڤیسەر لڤێرە ب (100,000) سەد هزرا دیناران فایدە بوو، ژبلی هەكە هندەك فرۆتبنە جهەكێ دیتر و ل بازاری ژی نزانم كا چ هاتینە فرۆتن یان كەسێ مەرحەبای لێ نەكرییە!!.
فەرە ژ بۆ چاپەمەنییان ژ لایێ جهێن شۆلەژێ ڤە هندەك مەرج بهێنە دانان، نە هەر كەسێ خۆ كرە هۆزانڤان و چیرۆكنڤیس و ڕۆمانڤنیس، كو هێشتا كۆمەكا هۆزانا و چیرۆكا و رۆمانەك ژی نەخواندییە، ببیتە نڤیسەر، ژبلی زمان و ڕێنڤیس هەر چنە.. ئەگەر زمانێ كوردی وەسا بڕێڤە بچیت، دێ ل پاشەرۆژێ گەلەك ب گرانی ل سەر مە تەخا نڤیسەر و رەوشەنبیران ڕاوەستیت!.

14

ئیسماعیل بادی

٢ – ٢

چیرۆكا مایكرۆفیكشن یا ترساندنێ
مایكرۆفیكشن جۆرەكێ نوی یێ ئەدەبی یە، كو چیرۆكەكا تەمام یا خودان هەمی رەگەزە ب كێمترین ژمارا پەیڤان. پەیڤا مایكرۆفیكشن ژ دو پەیڤان پێكهاتیە: «مایكرۆ» كو پیڤەرەكێ بچویكە، و «فیكشن» كو ب واتا خەیالێ دهێت، ب عەرەبی دبێژنێ «قصە قصیرە جدا» یان «ومچە». یان ژی بۆ وی جۆرێ، كو ترساندن (الرعب) تێدا هه‌بیت.
گەلەك نڤیسەرێن مەزن ئەڤ جۆرێ چیرۆكان نڤیسینە، هندەك ژ چیرۆكێن وان ناڤدارییەكا مەزن بدەست ئینایە. ل ڤان سالێن دویماهییێ، بەلاڤبوونا وێ ل سەر تۆرێن جڤاكی زێدە بوویە، دەمێ خەلكێ ئاسایی دەست ب نڤیسینا چیرۆكێن خۆ كرین.
ئەڤ تا – ژانری چیرۆکێ ژی یانکو چیرۆکێن شەش پەیڤی یانکو مایکرو فیکشن و دکارین ناڤێ (کن چیرۆک) ژی ل سەر دانین، جۆرەکێ چیرۆکێ یە بۆ جارا یەکێ ژ ئالیێ چیرۆکنڤیس و روماننڤیسێ ئەمریکی یێ ناڤدار (ئێرنێست ھێمنگوای)ڤه‌ ھاتینە داھێنان، ناڤدارترین مایکرۆ چیرۆکا ھێمنگوای یا شەش پەیڤی دبێژیت:
«بۆ فرۆتنێ: پێلاڤا زارۆیەکی، نەھاتییە لپێکرن».‘For sale: baby shoes, never worn.‌(4).
ئەڤ چیرۆكا گەلەك كورت ژ لایێ نڤیسەرێ ئەمریكی یێ خودانێ خەلاتێ نۆبل ڤه‌ هاتییە نڤیسین، دەمێ هەڤالێن خۆ هانداین و باوەری پێ ئینان، كو دشێت چیرۆكەكا تەمام ب چەند رێزان یان چه‌ند په‌یڤان بنڤیسیت.
ل ڤێرێ دبینین، كو نڤیسەری ب زانین دەربڕینا ژ دیمەنەكێ خەمگین كری، ژ چیرۆكەكا مەزن دەربارەی زارۆكەكێ شیرەخۆر، كو مری یه‌ بەری كو جلكێن خۆ بكاربینیت، پشترە دایك و بابێن وی پێلاڤێن نوی دانان بۆ فرۆتنێ ب دلەكێ پارچەپارچە ژ قەدەرێ، هندەك كەس دبێژن، كو ئەڤ چیرۆك ئێكەم كارێ پیشەیی یە د چیرۆكێن گەلەك كورت دا(5).
شرۆڤەیا مایكرۆ چیڕۆکێن شەمال ئاکرەیی(6)
گرنگییا مایكرۆچیرۆكان د ئه‌ده‌بیاتاندا چییه؟‌
مایکرۆچیرۆکان د ئەدەبیاتێ دا گرنگییه‌كا گەلەک مەزن هه‌یه‌، وه‌كو:
١- کورتی و چڕی: مایکرۆچیرۆک ب چەند پەیڤێن کێم، واتایەکا کویر پێشکێش دکەت. نڤیسەر فێری هونەرێ کورتکرنێ و چڕکرنا هزران دبیت. خواندەڤان د دەمەکێ کورت دا دگەهیتە واتایەکا مەزن.
٢- کارتێکرنا دەروونی: ژبەر کورتبوونێ، کارتێکرنا وێ یا زویتر و بهێزترە. هەر پەیڤەک ب هویری هاتییە هەلبژارتن. د هشێ خواندەڤانی دا دمینیت و وی هان ددەت بۆ هزرکرنێ.
٣- گونجایی ل گەل سەردەمی: ل سەردەمێ نهۆ، خەلک زێدەتر حەز ژ تشتێن کورت دکەن. د تۆڕێن جڤاکی دا بەلاڤکرنا وان یا ب ساناهییه‌. خواندەڤان دشێت ل هەر جهەکی و د هەر دەمەکی دا بخوینیت.
٤- داهێنان و نویکرن: نڤیسەر پێدڤییە ب شێوەیەکێ نوی و داهێنەرانه‌ بنڤیسیت. هەر پەیڤ و هەر نیشانه‌كێ گرنگییا خۆ هەیە. رێ ددەتە نڤیسەری، کو تەکنیکێن نوی بکاربینیت.
٥. رەهەندێن جۆراوجۆر: دشێت به‌حسێ بابەتێن جڤاکی، سیاسی، دەروونی و فەلسەفی بکەت. هەر خواندنەکا نوی واتایەکا نوی ددەت. خواندەڤان دشێت ل گۆر تێگەهشتنا خۆ لێکبدەت و شرۆڤه‌ بكه‌ت.
٦- په‌روەردە و فێرکرن: باشترین رێکە بۆ فێربوونا تەکنیکێن نڤیسینێ. نڤیسەر فێری بکارئینانا زمانەکێ چڕ و پوخت دبیت. د قوتابخانە و زانکۆیان دا وەک ماددەیەکێ گرنگ دهێتە خواندن.
٧- پاراستنا کەلتووری: رێ ددەتە نڤیسەری، کو به‌حسێ کەلتوور و تایبەتمەندییێن جڤاکی بکەت. ب رێکا وان دشێین چیرۆک و سەربۆڕێن مللی بپارێزین. بەشەکێ گرنگە ژ ناسنامەیا نەتەوەیی.
٨- ئازادیا دەربڕینێ: نڤیسەر دشێت ب ئازادی هزر و بۆچوونێن خۆ دەرببڕیت. رەخنەیێن جڤاکی و سیاسی ب شێوەیەکێ هونەری و ته‌كنیكی دهێنە پێشکێشکرن. دبیتە دەنگێ وان کەسێن بێدەنگ.
ب کورتی، مایکرۆچیرۆک پشكه‌کا گرنگە ژ ئەدەبیاتا نوی و رۆلەکێ مەزن د پێشڤەبرنا هزر و هونەرێ نڤیسینێ دا دبینیت.
شرۆڤه‌كرنا چیڕۆكان:
بابەتێن سەرەکی: چیرۆكنڤیسی د ڤان مایكرۆ چیرۆكان دا، گه‌له‌ك بابه‌ت ئازراندینه‌، كو نوكه‌ ل نك هه‌ر تاكه‌كێ جڤاكی، ژ مژارێن گرنگ دهێنه‌ هژمارتن، وه‌كو ناسنامە و کەلتوور، كو تایبه‌تمه‌ندییا خۆ هه‌نه ‌و گرنگییه‌كا زێده‌ پێ دهێته‌ دان. دیسا ‌دەم و گوهۆڕینا تشتان و‌ كه‌سایه‌تییان ژی، خاله‌كا پویته‌پێكه‌ره‌ بۆ مژارێن ئه‌ده‌بی. زێده‌باری ‌بابه‌تێ ئازادی و کۆیلەتییێ؛ كو نوكه‌ گه‌له‌ك ئاخفتن ل سه‌ر دهێته‌ كرن، تێكه‌لی بابه‌تێن دیمۆكراسییێ بووینه‌.
خاله‌كا دی یا زێده‌ گرنگ كو چیرۆكنڤیسی خه‌م ژێ خواری، بابه‌تێ ڕاستی و درەوانه‌، كو مخابن د نوكه‌ دا ل ناڤ پترییا ئه‌ندامێن جڤاكی دره‌و یا زێده‌بوویی، ئه‌ڤ مژارێن ل سه‌ری، رۆلێ نڤیسه‌ری چ وه‌ك چیرۆكنڤیس یان هۆزانڤان و نڤیسه‌ره‌كێ هه‌ر ژانڕه‌كێ ئه‌ده‌بی د نڤیسینێ و ژیانێ دا زێده‌ یا گرنگه،‌ كو نڤیسه‌ر رۆلێ خۆ تێدا بگێڕن و كێماسی و شاشییان ل به‌ر چاڤ وه‌ربگرن.
ئەڤ چیرۆکێن کورت نیشانا شییانێن هۆزانڤان و چیرۆكنڤیس (شەمال ئاکرەیی) یێن هونەری نە، کو ب چەند پەیڤێن کێم، شییایه‌ بابەتێن کویر و تێر ڕامان پێشکێش بکەت. هەر چیرۆکەک ب شێوەیەکێ هونەری هاتیە نڤیسین و خودان واتایێن كویر و ڤه‌شارتینه‌.
هه‌كه‌ ژ لایێ تایبەتمەندیێن هونەری (ته‌كنیكی) ڤه‌ لێ بنێڕین، بکارئینانا چه‌ڤه‌نگ و سیمبۆلان، تێکەلکرنا راستی و ئاشۆپێ، زمانەکێ هونەری و کورت، دووماهییێن ڤەکری، رویدانا رابۆری و نو‌كه‌، تێدا یێ سه‌ركه‌فتی بوویه‌ و داهێنانه‌كا مه‌زن تیدا كرییه‌.
سه‌ركه‌فتنا چیرۆكنڤیسی د چ دایه‌!!‌
چیرۆكنڤیس د مایکرۆچیرۆکێن خۆ دا، هه‌تا راددەیەکێ باش سەرکەفتی بوویە، ئەڤە ژی ژ چەند لایەنان ڤە:
ژ لایێ تەکنیکی ڤە، شییایە ب چەند پەیڤێن کێم، واتایێن مەزن بده‌ته‌ خوانده‌ڤانی، زمانەکێ هونەری و یێ رەوان بکارئینایە، دووماهییێن چیرۆکان ب شێوەیەکێ هونەری هێلایینە ڤەکری. ژ لایێ ناڤەرۆکێ ڤە، بابەتێن گرنگ و نوی هەلبژارتینە، شییایە چه‌ڤه‌نگ و سیمبولان ب باشی بکاربینیت، پەیوەندییەکا باش د ناڤبەرا راستی و ئاشۆپێ دا چێکرییە. ژ لایێ کارتێکرنێ ڤە، خواندەڤان دشێت خۆ د چیرۆکان دا ببینیت، هەر چیرۆکەک هاندانا هزرکرنه‌كێ ددەت، کارتێکرنا دەروونی د چیرۆكان دا یا بهێزە.
چیرۆك نه‌ بۆ هه‌می خوانده‌ڤانانه‌..!
شێوازێ نڤیسینا مایكرۆ چیرۆكان، دخوازیته‌ وێ چه‌ندێ كو چیرۆكنڤیس ب چڕی بنڤیست و گه‌له‌ك چه‌ڤه‌نگ و سیمبۆلان بكار بینیت، وه‌كو هندەک جاران واتا زێدە یا ڤەشارتییە، نه‌خاسمه‌ بۆ خوانده‌ڤانه‌كێ (نۆرمال)، هندەک سیمبۆل دبیت بۆ هەمی خواندەڤانان نە د روهن بن و پێزانین ل سه‌ر نه‌بن، هه‌روه‌سا هندەک چیرۆک پێدڤی پتر شرۆڤەکرنێ نە، چونكی ئه‌و تشتێ چیرۆكنڤیسی دیتی و خواندی و نڤیسی، هه‌می خوانده‌ڤان د وێ قۆناغێ ڕا نه‌بۆرینه‌.
ب گشتی، ئەگەر ئەم وی ل گەل نڤیسەرێن دی یێن مایکرۆچیرۆکان دنڤیسن هه‌ڤبه‌ر بکەین، دێ بینین کو شەمال ئاکرەیی شییایە ستایلەکێ تایبەت بۆ خۆ چێبکەت و د ڤی واری دا یێ سەرکەفتی بوویە.

په‌ڕاوێز:
١- محمد نجیب السعد، القصە المایكرو، المحور اڵادب والفن، مالپه‌رێ (الحوار المتمدن)، العدد (6870) رۆژا 15/4/2021.
٢- شه‌مال ئاكره‌یی، خویسارا په‌یڤان، (هایكۆ شعر)، دهۆك- 2024.
٣- شه‌مال ئاكره‌یی، چیرۆكێن شه‌ش په‌یڤین تا ژانڕه‌كێ نوو یێ ئه‌ده‌بی، (به‌رهه‌ڤكرن و وه‌رگێڕان ژ ئینگلیزی)، گۆڤارا (په‌یڤ)، هژمار (77)، سالا 2018، ل 27.
٤- هه‌مان ژێده‌ر، ل27.
٥- فنجان قهوە، مایكروفیكشن.. قصص لا تتعدی السگرین ستجعلك تفكر گویلا، موقع شبابیك، الاپنین، 2/7/2018.
٦- شه‌مال ئاكره‌یی، مایكرۆ چیڕۆك، ل رۆژناما (ئه‌ڤرۆ)، هژمار (3678) رۆژا دوشه‌مب 27/1/2025ێ به‌لاڤبووینه. پاشی هنده‌كێن دیتر ژی به‌لاڤكرن.

6

ئیسماعیل بادی

١ – ٢

دیرۆكا كه‌ڤنه‌ شۆپان
(میشێل روبرتس) د پێشەكییا خۆ یا كورت و سەركەفتی دا بۆ كۆمەلا دێبۆرا لیڤی Levy یا ب ناڤێ «ڤۆدكا رەش Black Vodka» (2013)ێدا دبێژیت: «چیرۆكا كورت، ب كورتی و چڕییا خۆ، ل گەل سەردەمێ مە دگونجیت. ئەو ل گەل ئاستێ پویته‌پێدانا كورت یا خواندەڤانێ نوكە و ل گەل كەلێن و هه‌ستێن هشیاری و پارچەبوونا نوكە دگونجیت.»
ئەگەر ئەڤە بۆ چیرۆكا كورت راست بیت، ئەرێ دێ چ بۆ چیرۆكا گەلەك كورت یا باش بیت؟ ئه‌رێ ناڤدارییا زێدەبوویی یا چیرۆكێن مایكرۆ MICROFI CTI ON وەك ژانڕەكێ ئەدەبی یێ نوكە نیشانە، كو حەتا چیرۆكا كورت ژی نەشێت لەزاتییا ژیانا نوكە و زویكاتییا وێ ڤەگوهێزیت، كو تنێ فۆرمێن ڤەگێرانێ یێن بچویكتر دشێن گرنگییا مەزن یا نوكە و پاشەرۆژێ بگەهینن.
ئەگەر چیرۆكا كورت ئەڤرۆ، ژانڕێ ئەدەبی یێ سەرەكی بیت، ئەرێ دشێت چیرۆكا گەلەك كورت – چ د كتێبەكێ دا بخوینین یان ل سەر ئنتەرنێتێ، یا گونجای ل گەل مه‌دیایێن گوهۆڕی و لەزاتییا زێدەبوویی یا نوكە – ببیتە ژانڕێ ئەدەبی یێ سەرەكی یێ سوبەهی؟
ژ وێ باوەرییێ، كو چیرۆكا مایكرۆ ئێك ژ گەلەك رێكێن سەرەكی یە، كو ئەدەب پێ بزاڤێ دكه‌ت راستییێ بزانیت، رەخنەگرێن نوكە گەلەك جاران بزاڤێ دكەن ڕەهێن وێ چیرۆكێ د سەرۆكانییێن كەڤن دا ببینن.
ل گەل هەبوونا رێككەفتنەكا بەرفرەهـ، كو فۆرمێن مللی یێن زارده‌ڤكی وەك چیرۆك و چیڤانۆك و مه‌ته‌لۆكان یان تشتێن كویرتتر ژی وەك گۆتنێن پێشینان و سەربۆڕان، باب و كالێن چیرۆكا مایكرۆ یا نوكە نە.

چیرۆكا مایكرۆ یا نوی:
چیرۆكا مایكرۆ یا نوكە ب روهنی كویراتییا كەلاشتنا د ناڤبەرا فۆرمێن چاندی یێن «بلند» و «نزم» د جوانكاریێن نویخوازیێ دا دكێشیت. سەرەڕای «گەشەكرنا بەرچاڤ یا چیرۆكا كورت یان یا چیرۆكا گه‌له‌ك كورت» د گۆڤارێن سالێن بیستا و سیها و چلان یێن سەدێ بۆری دا، یان دبیت ژ بەر وێ، فۆرمێن ڤەگێرانێ یێن گەلەك كورت گرنگییەكا رەخنەیی یا مەزن وەرناگرن. به‌لێ ل گەل هندێ ژی، چیرۆكا مایكرۆ، د جهێ خۆ یێ پەراوێزكری دا د ناڤ ژانڕەكێ ئەدەبی یێ پەراوێزكری دا، یا دەرڤەی پیڤەرێن ڤەگێرانا نوكە، هێزەكا شرۆڤەكار هەیە، كو گەلەك جاران ل بەر دەرگەهێن تاقیكرنێ یێن پێشەنگییێ دادنن.
نموونەیێن چیرۆكا مایكرۆ یێن نویخوازی یێن ناڤدار ل دەمێن گرنگ یێن داهێنانا ڤەگێرانێ دەردكەڤن: شێوازێن ژ ڕادده‌كێ زێدە دووبارەكرنێ و راوەستانا نەرم د كارێ (جێرترود شتاین) دا یێ ب ناڤێ «سێ وێنەیێن وێنەكێشان Three Portraits of Painters» (1912)، رێكێن نەخشاندنا پەیڤی ڤەدكەت، كو تاقیكەرێن جودا وەك سامویل بێكێت Samuel Beckett و چارلز بێرنشتاین Bernstein لێكۆلین لێ كرین. د پەخشانا هشك یا كافكا Kafka دا یا ب ناڤێ «ل بەر یاسایێ» (1915)، كو پێشكەفتنەكا هزری دیاردكەت یا كو كارتێكرن ل هندەك نڤیسەران كرییە ژ خۆرخی لویس بۆرخێس Borges هەتا جی ئێم تزی Coetzee.
د تێكەلبوونا واتە و كارتێكرن و خەیالێ دا د هێمایێن پەیڤی یێن بچویك و چڕ یێن ڤێرجینیا وولف Woolf دا د كارێ وێ یێ (پشتی دەربڕینێ) دا یێ ب ناڤێ «شین و كەسك Blue and Green « (1921)، كو دەنگڤەدانا وێ د شێوازێن جۆراوجۆر دا دهێت وەك ل نك ئالان رۆب گریێ Grillet و جانێت وینتەرسۆن Winterson. و د نڤیسینا هێزدار و رویهن دا د «چیرۆكەكا گەلەك كورت» یا ئێرنێست هێمینگوای Ernest Miller Hemingway دا (1924) كو پێشبینیا كۆمەكا كاران دكەت ژ كێمكرنا رەیمۆند كارڤەر هەتا راستیخوازیا زێدە یا تاو لین Tao Lin.

بوونه‌كا نوی:
سەرەرای باوەرپێكرنا چیرۆكا مایكرۆ وەك فۆرمەكێ مللی یێ كەڤن و بەلاڤبوونا وێ یا تاقیكرنا نویخواز، به‌لێ بۆ ئاشۆپا ئەدەبی یا گشتی وەك ژانڕەكێ ئەدەبی یێ سەربخۆ ل دویڤ تاقیكرنێن سالێن پێنجی و شێستان دەستپێكر.
ژ ناڤ گەلەك كارێن جۆراوجۆر و بەرچاڤ یێن ڤێ قووناغێ، كو ب «گیانێ تاقیكرنێ و یاریكرنا ب پەیڤان» دلڤن، ئەم دشێین چیرۆكێن مایكرۆ د كۆمەلا «فیكسیۆنز» یا خۆرخی لویس بۆرخێس (1956) و كۆمەلا چیرۆكان «دەقێن بۆ هیچ» یا بێكێت (1950-1952) بخوینین.
ژ وێ چەندێ دشێین بێژین، كو زێدەبوونا فۆرمێن چیرۆكا مایكرۆ، ئێك ژ نیشانێن گوهۆڕینەكا ره‌وشه‌نبیری یا كویرترە، یا كو فەیلەسۆف ژان فرانسوا لیۆتار ئاماژە پێ كرییە د چارچۆڤێ پارچەبوونا ڤەگێرانا مەزن دا، یا كو ژ لایێ مێژوویی ڤە هاتییە سەلماندن، یا پێشكەفتنا مرۆڤایەتییێ بۆ گەلەك دەربڕینێن خۆجهی و دەمكی و دژبەر دەربارەی جیهانێ وەك ژ لایێ پراكتیكی ڤە دهێتە نیاسین.
ب ڤەگوهاستنا ڤێ بۆچوونێ بۆ وارێ ئەدەبی، بەلاڤبوونا فۆرمێن نوی، ئاماژە ب جۆراوجۆرییا ستراتیژییێن ڤەگێرانێ دكەت یێن پێدڤی بۆ مامەلەكرنێ ل گەل وی تشتێ، كو (ماكهێل) ناڤ لێ دكەت گوهۆرین د سەردەستییێ دا ژ جوانكارییا نویخوازییێ بۆ جوانكارییا پشتی نویخوازییێ.
دەركەفتنا فۆرمێن سەربخۆ و تایبەت یێن چیرۆكا مایكرۆ د وارەكێ ڤەگێرانێ یێ زێدەتر جۆراوجۆر دا نیشانا هەڤڕكییا بەردەوام یا لۆژیكا پێشكەفتنێ یا «بیلدونگ»ێ یە – دروستكرنا خودی یا سەربخۆ، یا كو رێكا خۆ یا نموونەیی د رۆمانێ دا دبینیت، یا كو دویڤ پێشكەفتن و گەشەكرنا پالەوانی دكەڤیت (بیلدونگسرۆمان).
هژمارەكا زێدەبوویی یا وەشانێن ناسكری پشتەڤانیێ ل فۆرمێن گەلەك كورت دكەن: هژمارا تایبەت یا چیرۆكێن گەلەك كورت یا كۆڤارا (ترای كوارتەرلی) ل سالا 1976ێ، كو كۆڤەر سەرنڤیسكارێ وێ بوو، ئێكەم هەولدانا سەركەفتی بوو بۆ كۆمكرنا ڤەگێڕانێن میناتۆری پێكڤە؛ د دەمەكی دا، كو نیویۆركەر پشتەڤانییا نڤیسەرێن گەنج یێن كێمكه‌ر كر وەك رەیمۆند كارڤەر و ئەیمی هامپل و ماری رۆبیسۆن و ئان بیتی و تۆبیاس وۆلف(1).
ئه‌ڤی جۆرێ چیرۆكێ، خۆدانێن وان ناڤێن جودا جودا ل سەر داناینە مینا پۆستەر، پۆستەرێن شیعری، کورتە ھەلبەست، دێرە ھەلبەست، هەناسە هەلبەست، وردەواله، شیعری بچووك، پێكه شیعر، خونچە شیعر، رستەی شیعریی، كورتیله شیعر، مینی جۆب و مایكرۆ جۆب.. هتد، کو کەس ژ خودانێن وان ئەزموونان نەشێت بێژیت ئەو هایکۆ بوون من نڤیسین(2).
دیسان چەندین ناڤێن دن ژی ھەنە کو ئەڤ چیرۆکە پێ دھێتە نیاسین و ل جیھانێ دبەڵاڤن، به‌لێ نکارین ب وڵاتەکیڤە گرێ بدەین وەکو:
چیرۆکێن خۆلەکی، چیرۆکێن بلەز، چیرۆکێن گەلەک بچووک، مایکرۆ چیرۆک، برۆسکە چیرۆک، پۆرترێت چیرۆک، دیمەنە چیرۆک، تابلۆ چیرۆک، ناڤێ گەلەک بەربەلاڤ کو پێتر ژ ناڤێن دی ھاتییە بکارئینان (چیرۆکێن گەلەک کورت)ە(3).

17

ئیسماعیل بادی

هونەرمەند نیگاركێش (رزا توپال هۆلمانی)، ل سالا 2000ێ بۆ جارا ئێكێ‌ ب سەرەدان هاتبوو كوردستانێ‌، ئەو بخوە هونەرمەندەكێ‌ شێوەكاری یێ‌ كوردە، ل ئەلمانیا بنەجهە ببوو. بەرهەمەكێ‌ زۆرێ‌ هونەری هەیە و دخواست كارێ خوە یێ هونه‌ری پێشكێشی مللەتێ‌ كورد بكەت و ل كوردستانێ كارێ وی بهێته‌ پاراستن. هەر ژ بۆ ڤێ‌ داخوازێ‌ سەرەدانا كوردستانێ‌ كربوو و چاڤ ب بەرپرسێن حكومی و حزبی كەفتبوو، هەروەسا ب دیدارا سەرۆك بارزانی شاد ببوو.
كورتیه‌كا ژیانا وی:
هونه‌رمه‌ند رزا توپال ل سالا 1934ێ ژ دایك بوویه‌، خەلكێ‌ باكۆرێ كوردستانێ یه‌ ژ گوندێ‌ (هۆلمان) سەر ب ئالیێ‌ دێرسمێ‌ یە، ل وێرێ‌ خواندنا ده‌ستپێكێ خواند ل سالا 1954 ژ په‌یمانگه‌ها مامۆستایان ل مه‌له‌تیێ ده‌رچوو هه‌ر ل وێرێ ب دویماهی ئینای و بوو‌ مامۆستا. ل سالا 1954 ئێكه‌م پێشانگه‌ها هونه‌ری یا خۆ ل مه‌له‌تیێ ڤه‌كر. ل سالا 1956 پشكداری د پێشانگه‌هه‌كا هونه‌ری ل ئه‌نقه‌رێ كر. ل سالا 1957 وه‌ك مامۆستا ل بینگولێ كار كرییه‌.
ل سالا 1968ێ ژ توركیا دەركەفت و چوو ئەلمانیا، په‌یمانگه‌ها ئەكادیمی یا رەسمی، دەمەكی ل باژێرێ‌ شتوگارت مابوو، ل ئەكادیمیا (میونخ) ل نك پرۆفیسۆر (رودی تریگەر) شه‌ش سالا ل ئەكادیمیێ خواند‌، دبلۆم وه‌رگرت، ل وێرێ‌ ژی كارێ وێنه‌چێكرنێ دكر.. پاشی ڤەگەریا (میونخ)ێ‌ و بوو مامۆستایێ هونه‌ری.
ده‌بارا ژیانا وی ب ره‌سم چێكرنێ نه‌دهات، له‌وا چه‌وا ل توركیا مامۆستا بوو، ل مشه‌ختیێ ژی جاره‌كا دی ده‌ست ب ده‌رس گۆتنێ كر، هه‌روه‌سا ل‌ گەلەك مۆزەخانێن ئەوروپا گەریا، فایدە ژێ‌ كر نه‌مازه‌ ژ هۆستایێن ب ناڤ و دەنگ، گەلەك تشتێ‌ باش ژێ‌ فێر بوو.
د بزاڤا خۆ یا هونه‌ری دا نێزیكی (30- 40) گەلەری ڤەكرینە، ل سەر مەزنیا وێ‌ گەلەریێ‌ دما، كا جهێ چەند تابلۆیێن وی تێدا بەرچاڤ بكەت.
وی دگۆت (ب دیتنا وی ته‌ڤگه‌ره‌كا مه‌زن یا هونه‌ری نه‌بوو، كو هه‌می هونه‌رمه‌ندێن كورد پێكڤه‌ گرێبده‌ت، ئەگەرا وێ‌ چه‌ندێ ژی ل سەر نه‌بوونا دراڤا نە، یا دویێ‌ ژی، گەلەك ژ هەڤدوو ددویرن ئێك ل پاریسە، ئێك ژی ل رۆمایە یان ژی ل كوردستانێ یه‌ و د كۆمەله‌كا سیاسی دا یە، كارێن باش چێ‌ دبن لێ‌ شییان زۆر زەحمەتن).
هونه‌رمه‌ند رزا توپال، گه‌له‌ك گەریا بوو، ل هەمی جهان به‌رده‌وام كارێ نیگاركێشیێ‌ دكر، ب قه‌له‌می، ئاڤی، زه‌یتی، ژ وان رەسمان، (2000) رەسمێن ئاڤی نه‌. هنده‌ك یێ‌ دوهنی نه‌، نیزیكی (2000) یێ‌ ئاڤی نە و (3000) گرافیكن، هەموو نێزیكی (4000- 5000)ا نە.
هه‌روه‌سا گۆت كو ئه‌ڤ به‌رهه‌مه‌ هەموو نە ل نك وی نه‌مایه‌‌، هندەك هاتینه‌ فرۆتن، هندەك هەڤالان برینە، هندەك ل ئەوروپا، فەرەنسا، ئەلمانیا، ئەمریكا نە، كو خولكێ‌ وان كڕینە.
داخوازا وی:
ل دۆر هاتنا خۆ بۆ باشوورێ كوردستانێ، گۆت (من دخواست، خەباتەك من كری یە، حازریەك من هەیە وان وێنە یێن من چێكرین، گەلەك ئەمەك خەرج كری یە، ئەو ئەمەكێ‌ من جیێ‌ خۆ بگرە، جاردن ڤالا نەچە گوڕێ‌، وەك چار پێنج هەزار وێنەیی من گرافیك، من بۆ خاترێ‌ هندێ‌ هەتا نوهە زێدەتر ژ (5 – 6) هەزار مارك خەرج كرنە، ئەز دخازم ڤێ‌ خزمەتێ‌ بۆ كورد كوردستانێ‌ ئامادە بكم، ئەگەر تو مومكن ژی نەبە، ئەزێ‌ ئەمانەتێ‌ ئالمانیا بكم).
رزایێ نڤیسه‌ر
د وارێ‌ نڤیسینێ‌ دا بەرهەم هەنە، ل سەر چاند و تورەیا كوردی گەلەك كاركرییه‌، وەك (200) زێدەتر، (250) چیڤانۆك بۆ زارۆیان نڤیسینە. گەلەك وه‌رگێڕان كرینه‌، هندەك ل گەل خو ئینابوون، هەمی یێن زارۆكانە، وەك چیرۆكێن ئەلمانی نە ب ناڤودەنگن، وەكو نڤیسەر (بیر هەلگوش)، چیرۆكێن‌ وی یێ‌ بچووك، من ئەڤ وه‌رگێڕانه‌ سەر زمانێ‌ كوردیێ‌، یێن (هایرێ‌ بویرگن) یێ‌ ئەلمانی، پازدە چیرۆكێن درێژن، یێن (تاڤەرنی)ێ‌ فرەنسی، یێن ئینگلیزی. ژبلی هەلبەستێن ئالمانی (مارتن ڤیتەر)، گەلەك چاپەمەنی نڤیسییە، ژبلی هەژمارەكا زۆر یا هەلبەستێ‌ من بخوە هەنە، بابەتێن زانستی ل دۆر سیستەما رۆژێ‌، گەلەك تشت بەرهەڤ كرینە. خودانێ دو دیوانێن هه‌لبه‌ستانه‌.
لێ مخابن هونه‌رمه‌ند، هه‌لبه‌ستڤان و وه‌رگێر (ر‌زا توپال) ل رۆژا 9/2/2025ێ ل ئێك ژ نه‌خۆشخانێن ئه‌لمانیا وه‌غه‌را دووماهییێ كر.
ژێده‌ر:
– دیداره‌ك مه‌ د گه‌لدا كربوو، هنده‌ك ل رۆژناما (برایه‌تی ئه‌ده‌ب و هه‌نه‌ر) به‌لاڤكربوو، پشكه‌ك ژی ل گۆڤارا هونه‌ر ژماره‌ (26). سالا 2000ێ.‌
– مالپه‌رێ فێسبووكێ مامۆستا (ئەدهم شێخو) خه‌به‌رێ وه‌غه‌ركرنا هونه‌رمه‌ندی.
– وێنه‌ ژی ژ چه‌ند مالپه‌ران هاتینه‌ وه‌رگرتن.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com