لوقمان ئاسهی

2 – 2‌

پرسیارەکا دی: ئەڤا مە ل سەری گۆتی (پشكا ئێكێ)، چەند بۆ ژیوارێ مە ژی دئێت گۆتن؟ بەرسڤ: ئەز دبێژم هەرگیز ئەم ژ ئەوا هاتییە بەحسکرن ڤەدەر نینن، نموونە، هەردەما کو بەحسێ ئێمناهییێ ل دەف مە هات کرن، ئێکسەر هزر دچتە سەر هندێ کو هەر هەڤوەلاتییەک دشێت، ب ئازادی و بێ تڕس، ژ هەر جهەکی بڤێت بچتە ئێکێ دیتر، و ل هەر جهەکێ ڤیا دشێت کار بکت، هەروەسا فۆکس دکەڤتە سەر کێمبوونا دزی و گەلەک ڕەنگێن توندوتیژییێ ژی، بەس، جارێ ما د كۆکا خوە دە ئێمناهییا جڤاکی چاوانە؟ ئەم بۆ ئەوی فەرمانبەری چ بێژن یێ کو هەر هەیڤ ل هیڤییا مووچەیێ خوە دمینت؟ و بۆ ئەوی لاوی یێ کو زانکۆ بدووماهی ئینای و جهەک نەبت لێ کار بکت؟ بۆ ئەوێ خێزانێ یا کو ژ خەرجییاتێن چارەسەریا نەساخییان دتڕست تایبەت گەر نەساخی نەساخییەکا دژوار بت؟ و بۆ ئەوی کەسی چ بێژن یێ د ئەوێ هزرێ دە کا داهاتێ وی دێ تێرا پێدڤییێن مەها بێت کت یان نە؟ و هێژ تشتێن دی ژی، ئەها ل ڤێرێ شێوەیێ پرسیارێ دئێتە گوهۆڕین، واتە ئێدی ئەم نابێژن ئەرێ ئەم ئێمنن یان نە، پرسیار گەرەک ب ئەڤی ڕەنگی بێت کرن: ئەم ژ چ ئالی ڤە ئێمنن و ژ چ ئالی ڤە نە؟ دبت ئینسانەک بێژت (الحمدلله) ئەز ئێمنم کو کەسێ چو جاران بەرێ چو تفەنگان نە دایە من، لێ کەسەکێ هەژار و بێ داهات بت. دبت ئێک بێژت دزی نینە و کەس دزییان ژ مە ناکت، لێ کارەک ب دەست نەکەڤت، دبت ل جادەیێ و بازاڕی یێ ئێمن بت، لێ ل نەخوەشخانێ نە، دبت ئەڤرۆ د سەروبەرەکێ ئێمن دە بت بەس هزرا وی یا د سەروبەرێ سوبەهی دە کا دێ ب چ ڕەنگ بت. ئەها ل ڤێرێ ناکۆکی و هەڤدژییەکا هەرە مەزن دیار دبت، چاوا؟ دویر نینە کو کەسەک ل جهەکێ ڕەحەت و ئارام بژیت، لێ د ناخێ خوە دە تژی نیگەرانی و تڕس بت. دەولەتێن پێشکەتی ئێمناهییا خوە ب ئەوێ چەندێ نا پیڤن کا ژمارەیا تاوانان ل دەف وان چەندە، لێ ب ئەوێ ئێکێ دپیڤن کا پاشەڕۆژا وەلاتییێ وان دیارە یان دیار نینە. ڕاستە ئێمناهی ژ پۆلیسی دەست پێ دکت لێ ل دەف وی ب دووماهی نائێت. ئێمناهی د نەخوەشخانێ ڕە دبوورت، د قوتابخانێ ڕە و زانکۆیێ و دەلیڤێن کاری و قانوونێ و ئابۆری و بیمەیا ساخلەمیێ تا ب خوە تو دگەهییە ئەوێ باوەرییا د ناڤبەرا هەڤوەلاتی و سازییێن دەولەتێ دە هەی، هەلبەت باوەری ڕەنگەکە ژ ڕەنگێن ئێمناهییێ، چاوا؟ بەرسڤ: چونکو ل ئەوی دەمێ هەڤوەلاتی هەست دکت کو قانوون دێ وی پارێزت، وەکی هەست دکت کو مۆچەیێ وی دێ ل دەمێ خوە گەهت، وەکی ئەو باوەری هەبت کو نەخوەشییا وی خێزانا وی دەیندار ناکت، وەکی ئەو باوەری هەبت کو قوتابخانە و زانکۆ دێ هندەک دەلیڤەیێن باش بۆ زاڕۆیێن وی پەیدا کن، وەکی ئەو باوەری هەبت کو دەولەت وەسا تەماشەی وی ناکت کو تنێ ئەو ژمارەیەکە د تۆمارێن دەولەتێ دە لێ بەلکو ئینسانەکە مافێن خوە یێن هەین و نهو و پاشەڕۆژا وی ژی پاراستینە هینگێ دێ هەست ب ئێمناهییێ کت و ئێمناهییا ڕاست و دورست دێ ل دەف وی ئینسانی دەست پێ دکت، لەوڕا، دبت ئەو پرسیارا فەلسەفییا کو گەرەک ل ئەڤی وەلاتی ئەم هەمی ژ خوە بکن ئەڤە بت: ئەرێ مە جڤاکەک دڤێت کو تنێ ژ ئالییێ مەتڕسیان ڤە یێ ئێمن بت، یان جڤاکەک بت تنێ ژ تڕسێ پاراستی بت؟ چونکی جوداهییەک گەلەک مەزن د ناڤبەرا هەردویان دا هەیە، یا ئێکێ، کو مەسەلەیا مەتڕسیانە، جەستەیێ ئینسانی دپارێزت لێ یا دویێ گرێدای تڕسێ یە ژ هەر تشتی، ژیان و پاشەڕۆژ و ڕۆمەتا وی دپارێزیت و ل دووماهییێ دبت دەولەتا ئێمن ئەو نە بت یا کو دبێژت وەلاتییێن خوە: نە تڕسن زۆری ل وە نائێت کرن و دز و دزیکەر ل ئەڤی وەلاتی نینن، لێ دەولەتا ئێمن ئەوە یا کو دشێت بێژتە وەلاتییێن خوە، ژ سوبەهییا خوە نە تڕسن، چونکی ل ئەڤی وەلاتی مە سازی و سیستەم و قانوون و خزمەتگوزاری و ئەو دەلیڤە یێن هەین کو ڕوی ب ڕوی هەر تڕسەکێ ببن، ئەها ل ڤیرێ واتەیا (ئێمن) ژ ئەوێ چەندێ دەرباز دبت کو تنێ ب مەسەلەیا تڕسێ ڤە گرێدای بت، ئێمناهی دبت تشتەک بت گرێدای هیڤی و متمانێ و پشتڕاستییێ بت، چونکی ل دووماهییێ ئینسان نە پێدڤی جهەکی وەسانە کو تنێ لێ نە ئێنە کوشتن، لێ بەلێ پێدڤی جهەکێ یە کو بشێت ب دورستی لێ بژیت و ژ سوبەهییا خوە نە تڕست.

لوقمان ئاسهی

1 – 2‌

پرسیار: دەما کو ئەم دبێژن ئەڤ دەولەتە دەولەتەکا ئێمنە، ئانکو چ؟ هوون بێژن مەبەست پێ ئەو بت کو باژاڕ ئارام و بێدەنگن و دزی کێمن و وەکی وەلاتییەک ژ مال ژی دچتە دەرێ بێ ترس دەردکەڤت و ڕاستەڕێی چو نەخوەشییان نابت، هینگێ ئەم دشێن بێژن: بەلێ ئەم یێن د وەلاتەکێ ئێمن دا؟ بەرسڤ: دبت ئەڤە واتەیا سەرڤەسەرڤە یا پەیڤا (ئێمن) بت، لێ یا دورست ئەوە ئەم بزانن کو قەت ئەو یەک نابتە واتەیا (کاملان) یا ئەوێ پەیڤێ، ژ بەرکو تڕسا مرۆڤی تنێ نە ژ دزی و زۆرداری و تاوانانە، مرۆڤ ژ سوبەهییا خوە دتڕست، مرۆڤ دتڕست نەخوەش بکەڤت و شیان نەبن چارەسەرییێ پەیدا بکت، مرۆڤ دتڕست کارێ خوە ژ دەست بدت وبێ کار بمینت، مرۆڤ دتڕست کو خواندنەکا باش ب دەست زاڕۆیێن مرۆڤی نەکەڤت و کوڕ و کچێن مرۆڤی زانکۆیێ تەمام بکن و هەمی دەری ل بەر بێنە داخستن، مرۆڤ دتڕست کو سوبەهی پیر ببت و چو کەسان ل دۆرێن خوە نەبینت کو وی بپارێزن، و دتڕست کو ب سالان کار بکت و پاشی وەسا بۆ دیار ببت کو هندی کری هەمی دبەر ئاڤێ دە چۆ، هۆسا، ما ئەم دشێن بێژن ئەڤ جڤاكا هەنێ ئێمنە چونکو تێدە مرۆڤ ژ دزییێ ناتڕست لێ ژ نەساخیان دتڕست، ژ زۆرداریێ ناتڕست لێ ژ بێکاریێ دتڕست، بازاڕ و کۆلانێن وی ئێمنن لێ ئەو قوتابخانە لێ نینن کو پاشەڕۆژا زاڕۆیێن وی پشتڕاست بکن؟ پرسیار: پا ئێمناهییا دورست چیە؟ بەرسڤ: ئەز دبێژم ئێمناهییا ڕاستەقینە ژ ئەوێ ئێکێ مەزنترە یا کو ئەم هزر دکن، ئێمناهییا دورست ئەوە دەمێ هەڤوەلاتی هەست بکت کو ژیان و پاشەڕۆژا وی نە ب دەزییەکێ زراڤ ڤە گێردایە، لێ دەولەتەکا هەی بەردەوام یا ل پشتا وی دەما کو نەخوەش دکەڤت، سازییێن خواندنێ و فێرکرنێ یێن هەین کو پاشەڕۆژا زاڕۆیێن وی پشتڕاست دکن، قانوونەکا هەی کو مافێن وی دپارێزت و سستەمەکێ ئابۆریێ یێ هەی کو دەلیڤەیێن کاری بۆ پەیدا دکت، لەوڕا؛ پێدڤییە ئەم سەرژنوی پێناسەیا پەیڤا (ئێمن) بکین. ئێمناهی تنێ ئەو نینە کو ئەڤرۆ چو نەخوەشی و دەردەسەری بۆ تە چێنەبن، ئێمناهی ئەوە کو تە ئەو شیان هەبن تو پێشبینییا پاشەڕۆژا خوە بکی. ئێمناهی ئەو نینە کو ئەڤرۆ تو ب سلامەت بی و چو ب سەرێ تە نەهاتبت، ئێمناهی ئەوە کو تو ئەڤ شەڤە تەنا بنڤی و (تقریبا) بزانی کا سوبەهی ژیانا تە دێ ب چ ڕەنگ بت. ئەها ل ڤێرێ ئەو پەیوەندییا کویر یا د ناڤبەرا ئێمناهی وکەرامەتا ئینسانی دە دیار دبت، چاوا؟ بەرسڤ: ئینسانی نە تنێ دڤێت بخوت و ڤەخوت و بژیت و هەو، لێ گەرەک ژیانەکا ب ڕۆمەت هەبت، ئینسانی نەخوەشخانەیەک دڤێت وەکی نەساخ دبت، قوتابخانەیەک دڤێت وەکی زاڕۆیێن وی مەزن دبن، زانکویەک دڤێت وەکی کوڕ و کچێن وی ل زانینێ دگەڕن، کارەک دڤێت وەکی شیانێن کارکرنێ هەبن، مۆچەیەکێ خانەنشییێ دڤێت وەکی بناڤ سال ڤە دچت، قانوونەک دڤێت وەکی زۆلم لێ دئێتە کرن و وەسا هەست بکت کو دەولەت نە تنێ هندەک سنوور و پاسپۆرتەکە و هندەک سازییێن گرێدایی حوکمەتێ نە و هەو، لێ بەلێ پێدڤییە ئەو هەستە بۆ بێتە دورستکرن کو دەولەت تۆڕەکا ئێمناهیێ یا بەردەوامە ل دەوروبەرێن وی. ل ڤێرێ ئەم دشێن پرسیارەکا هێژ کویرتر بکین: ئەرێ بەس ئەو دەولەتا ڕێ نەدت تاوان ل سەر ئاخا وێ ڕوی بدن ئەو دەولەت دەولەتەکا ئێمنە، یان ژی دەولەتا ئێمن ئەوە یا کو نەهێلت خەلکێ وێ بکەڤنە د تڕسا پاشەڕۆژێ دە؟ پرسیارەکا دی: ئەڤا مە ل سەری گۆتی، چەند بۆ ژیوارێ مە ژی دئێت گۆتن؟ بەرسڤ: ئەز دبێژم هەرگیز ئەم ژ ئەوا هاتییە بەحسکرن ڤەدەر نینن، نموونە، هەردەما کو بەحسێ ئێمناهییێ ل دەف مە هات کرن، ئێکسەر هزر دچتە سەر هندێ کو هەر هاوەلاتییەک دشێت، ب ئازادی و بێ تڕس، ژ هەر جهەکی بڤێت بچتە ئێکێ دیتر و ل هەر جهەکێ ڤیا دشێت کار بکت، هەروەسا فۆکس دکەڤتە سەر کێمبوونا دزی و گەلەک ڕەنگێن توندوتیژییێ ژی، بەس، جارێ ما د كۆکا خوە دە ئێمناهییا جڤاکی چاوانە؟ ئەم بۆ ئەوی فەرمانبەری چ بێژن یێ کو هەر هەیڤ ل هیڤییا مۆچەیێ خوە دمینت؟ و بۆ ئەوی لاوی یێ کو زانکۆ بدووماهی ئینای و جهەک نەبت لێ کار بکت؟ بۆ ئەوێ خێزانێ یا کو ژ خەرجییاتێن چارەسەریا نەساخییان دتڕست تایبەت گەر نەساخی نەساخییەکا دژوار بت؟ و بۆ ئەوی کەسی چ بێژن یێ د ئەوێ هزرێ دە کا داهاتێ وی دێ تێرا پێدڤییێن مەها بێت کت یان نە؟ و هێژ تشتێن دی ژی، ئەها ل ڤێرێ شێوەیێ پرسیارێ دئێتە گوهۆڕین، واتە ئێدی ئەم نابێژن ئەرێ ئەم ئێمنن یان نە، پرسیار گەرەک ب ئەڤی ڕەنگی بێت کرن: ئەم ژ چ ئالی ڤە ئێمنن و ژ چ ئالی ڤە نە؟ دبت ئینسانەک بێژت (الحمدلله) ئەز ئێمنم کو کەسێ چو جاران بەرێ چو تفەنگان نە دایە من، لێ کەسەکێ هەژار و بێ داهات بت. دبت ئێک بێژت دزی نینە و کەس دزیا ژ مە ناکت، لێ کارەک ب دەست نەکەڤت، دبت ل جادەیێ و بازاڕی یێ ئێمن بت، لێ ل نەخوەشخانێ نە، دبت ئەڤرۆ د سەروبەرەکێ ئێمن دە بت بەس هزرا وی یا د سەروبەرێ سوبەهی دە کا دێ ب چ ڕەنگ بت. ئەها ل ڤێرێ ناکۆکی و هەڤدژییەکا هەرە مەزن دیار دبت، چاوا؟ دویر نینە کو کەسەک ل جهەکێ ڕەحەت و ئارام بژیت، لێ د ناخێ خوە دە تژی نیگەرانی و تڕس بت. دەولەتێن پێشکەتی ئێمناهییا خوە ب ئەوێ چەندێ نا پیڤن کا ژمارەیا تاوانان ل دەف وان چەندە، لێ ب ئەوێ یەکێ دپیڤن کا پاشەڕۆژا وەلاتییێ وان دیارە یان دیار نینە. ڕاستە ئێمناهی ژ پۆلیسی دەست پێ دکت لێ ل دەف وی ب دووماهی نائێت. ئێمناهی د نەخوەشخانێ ڕە دبوورت، د قوتابخانێ ڕە و زانکۆیێ و دەلیڤێن کاری و قانوونێ و ئابۆری و بیمەیا ساخلەمیێ هەتا ب خوە تو دگەهییە ئەوێ باوەرییا د ناڤبەرا هەڤوەلاتی و سازییێن دەولەتێ دە هەی، هەلبەت باوەری ڕەنگەکە ژ ڕەنگێن ئێمناهییێ، چاوا؟ بەرسڤ: چونکو ل ئەوی دەمێ هەڤوەلاتی هەست دکت کو قانوون دێ وی پارێزت، وەکی هەست دکت کو مۆچەیێ وی دێ ل دەمێ خوە گەهت، وەکی ئەو باوەری هەبت کو نەخوەشییا وی خێزانا وی دەیندار ناکت، وەکی ئەو باوەری هەبت کو قوتابخانە و زانکۆ دێ هندەک دەلیڤەیێن باش بۆ زاڕۆیێن وی پەیدا کن، وەکی ئەو باوەری هەبت کو دەولەت وەسا تەماشەی وی ناکت کو تنێ ئەو ژمارەیەکە د تۆمارێن دەولەتێ دە لێ بەلکو ئینسانەکە مافێن خوە یێن هەین و نهو و پاشەڕۆژا وی ژی پاراستینە هینگێ دێ هەست ب ئێمناهییێ کت و ئێمناهییا ڕاست و دورست دێ ل دەف وی ئینسانی دەست پێ دکت، لەوڕا، دبت ئەو پرسیارا فەلسەفییا کو گەرەک ل ئەڤی وەلاتی ئەم هەمی ژ خوە بکن ئەڤە بت: ئەرێ مە جڤاکەک دڤێت کو تنێ ژ ئالییێ مەتڕسیان ڤە یێ ئێمن بت، یان جڤاکەک بت تنێ ژ تڕسێ پاراستی بت؟ چونکی جوداهییەک گەلەک مەزن د ناڤبەرا هەردویان دە هەیە، یا ئێکێ، کو مەسەلەیا مەتڕسیانە، جەستەیێ ئینسانی دپارێزت، لێ یا دویێ گرێدای تڕسێ یە ژ هەر تشتی، ژیان و پاشەڕۆژ و ڕۆمەتا وی دپارێزت و ل دووماهییێ دبت دەولەتا ئێمن ئەو نە بت یا کو دبێژت وەلاتییێن خوە: نە تڕسن زۆری ل وە نائێت کرن و دز و دزیکەر ل ئەڤی وەلاتی نینن، لێ دەولەتا ئێمن ئەوە یا کو دشێت بێژتە وەلاتییێن خوە، ژ سوبەهییا خوە نە تڕسن، چونکی ل ئەڤی وەلاتی مە سازی و سیستەم و قانوون و خزمەتگوزاری و ئەو دەلیڤە یێن هەین کو ڕوی ب ڕوی هەر تڕسەکێ ببن، ئەها ل ڤیرێ واتەیا (ئێمن) ژ ئەوێ چەندێ دەرباز دبت کو تنێ ب مەسەلەیا تڕسێ ڤە گرێدای بت، ئێمناهی دبت تشتەک بت گرێدای هیڤی و متمانێ و پشتڕاستییێ بت، چونکی ل دووماهییێ ئینسان نە پێدڤی جهەکی وەسانە کو تنێ لێ نە ئێنە کوشتن، لێ بەلێ پێدڤی جهەکێ یە کو بشێت ب دورستی لێ بژیت و ژ سوبەهییا خوە نە تڕست…

rojnameyaevro.com

مالپه‌رێ فه‌رمى یێ رۆژناما ئه‌ڤرۆ یه‌ .

لوقمان ئاسیهی

ڕاگەهاندكارێ دورست كی یە؟
بەرسڤ: ڕاگەهاندكارێ دورست ئەوە یێ تشتەك ڤێ هەبت بێژت و بزانت كا ژبەر چ و ب چ مەرەم ئەوی تشتی دبێژت و هەروەسا ئەو شیان هەبن كو بەرپرسایەتییا ڤەڕێژا (گۆتنێن) خوە، نڤێسینێن خوە و دەركەتنا خوە د شاشەیان دە هلگرت. ئانكو (كابرایەك) بێت، تنێ چونكو مایكەكا كریە د دەستێ خوە دە، یان یێ ل همبەر كامیرەیا تەلەفۆنەكێ ڕاوەستای و دوسێ گۆتنەكێن كرین، یان ژبەركو یێ بوویە خۆدان چەند هزار شۆپێنەر و بێت و ناڤێ خوە بكتە راگەهاندكار یان میدیاكار، ب من وەرە شاشییەكا گەلەك مەزنە، جارێ ما هەر كەسێ ڕابوو و دەرنەفیسەك و دوسێ سپانەیەك كرنە د لەپێ خوە دە، ما دروستە ئەم بێژنێ فیتەر؟ ئەكید نەخێر.
پرسیارەكا دی: ما راگەهاندن تنێ ئەوە كو تو پێزانینان ژ جهەكی بۆ ئێكی دی ڤەگۆهێزی؟
ئەگەر بەرسڤ ئەرێ بت، واتە ئەو لەشكرێ بەرێ پێزانین ب ڕێیا (بێتێلا) ژ جهەكی بۆ ئێكێ دی ڤەدگوهاستن و ئەو كەسێن نهۆ ب ڕێیا (تەلەفوونان) و ئەو ژن و زەلامێن (گۆتگۆتك) ژ مالەكێ بۆ ئێكا دی، ژ كەسەكێ بۆ ئێكێ دی ڤەدگوهاستن/ ڤەدگوهێزن واتە ئەو ژی ڕاگەهاندكارن!
پرسیارەكا دی: ئەرێ ما ڕاگەهاندنێ وەزیفەیا خوە یا تایبەت نینە؟
بەرسڤ: بەلێ. وەزیفەیا وێ ئەوە كو خەلكی ب دورستی هایداری ڕاستیان بكت، ب ئاوایەكی وەسا كو كارتێكرنێ ل دیتنا ئەوی خەلكی بكت دەربارەی جڤاكێ‌ و ڕوودانان و بەلكو هەمی جیهانێ ژی، ئانكو ڕاگەهاندنا دروست ئەو ئینسان و ڕێك و ئالاڤەنە یێن بكاربن ب دورستی ڕوودانان ژ واتە و شكل و دەنگێ وان یێ پژالە ب چارچووڤە و وێنە و واتەیەكا ئێكگرتی ڤەگوهێزتە (وەعیا) خەلكی.
ب گۆتنەكا دن، ڕاگەهاندن، هەمی دەمان نە خوەدیكەكا بێ لایەنە، چونكو سەردەرییا وێ، بەردەوام، ل گەل ئەوان تشت و ڕوودانانە یێن دئێنە دیتن، بهیستن، گەنگەشەكرن و جارنا پاشگوههاڤێتن ژی، لەوڕا ئەو كەسێن شیانێن دروستكرنا پرسیارێن گشتی و كویر و ب مەرەم نەبن، ئەز دبێژم، گەلەك ب زحمەتە ئەو بشێن دەربازی (وەعیا) خەلكی ببن و كارتێكرنێ ل (وەعیا) گشتی ژی بكن، واتە نەشێن ببنە ڕاگەهاندكار.
ئەڤە ژی چونكی، ڕاگەهاندنا دروست نابت ئەڤێ پرسیارێ ب تنێ بكت: چ ڕویدا یان چ چێبوو؟ لێ گەرەك بەرێ تە بدتە هندێ كو تو ئەڤان پرسیاران ژ خوە بكی: بۆچی ڕویدا؟ كی ژ ئەوێ ڕویدانێ مفادارە؟ ئەو چ تشتن نائینە گۆتن؟ ئەو چ ڕاستییە ل پشت ئەڤێ چیڕۆكێ هەی؟چونكو ب دروستی هەر پەیڤ و وێنەیەكێ ژ ڕاگەهاندنێ پەشی، د كۆكا خوە دە ئەمانەتەك مەعریفی ئەخلاقییە، ژ بەركو وەزیفە و كارتێكرنا پەیڤێ و وێنەی هینگێ ڕاناوەستن وەكی ژ جهێ خوە دەردكەڤن و خلاس، لێ دبت ئەو پەیڤ و ئەو وێنە هەلوەستەكێ بگوهۆڕن، یان ناڤێ كەسەكێ بلەوتینن، یان ڕایا گشتی دورست بكن، یان گەندەلییەكێ ئاشكرا بكن، یان دوور نەبینە بەهانەیەكێ بۆ زۆردارییەكێ (بخولقینن)، یان دەلیڤەیەكێ بۆ كەسەكێ زۆلم لێ بووی ببینن كو دەنگێ وی بلند بێت بهیستن.
پرسیارەكا دی: پا كارەسات كەنگی دەست پێ دكت؟
بەرسڤ: بۆ نموونە (فلان)، كەسەكە چو تشتی ژ ڕێ و ڕێچك و ئسۆلێن ڕاگەهاندنێ نوزانت، و نوزانت جوداهی د ناڤبەرا نووچەی و دیتنێ دە چییە و نوزانت دویڤچوون چییە و نوزانت كا ڕاگەهاندن ب دروستی چەند بەرپرسایەتییەكا مەزنە و بەس د سەر هندێ ڕە دێ ئێت و ب شانازی ڤە بێژت: بەلێ ئەز ڕاگەهاندكارم، ئەها ل ڤێرێ كارەسات دەست پێ دكت ژ بەر كو ئەو كەسێ بوویە بارگرانی ل سەر پشتا ڕاگەهاندنێ نە تنێ زەرەرێ دگەهینتە خوە، لێ بەلێ دربێ هەرە مەزن ل پیشەیا ڕاگەهاندنێ ب خوە ددەت چونكی (كابرایەكێ) وەسا، ل دەف وی گەلەك نۆرمالە كو مایك و شاشەیا سازیا خوە بكتە ئالاڤەك ژ بۆ دیاركرنا خوە و زەڤلەكێن خوە و گەنگەشەیێن خوە ژی بكتە ئاهنگەكا تێر (خەبصە)یا بێ ئەنجام و نووچەیەكێ (بسیگ) ژی بكتە متایەكێ وەسا كو بەهایێ ئەوی نووچەی ب ژمارەیا ڤیۆییان حەسێب بكت و یێ هێژ ژ ئەڤێ ئێكێ ل سەر پیشەیا ڕاگەهاندنێ ب ترستر، ئەو كەسەیە یێ دزانت كا دێ چاوا سوحبەتێ گەرم كت و ئاخڤتن و سوحبەتان ل گۆڕەی مەرەمێن خوە، دوور ژ هەر ئامارنجەكا قەنج، گۆگڕینت و دێ چاوا فلانی بتە بەر ئەسمانان و دێ چاوا فلانی ل ئاخێ دت و لەوتینت و دێ چاوا ڕاگەهاندنێ ئێختە د خزمەتا ئەوان كەس و ئالیان دە یێن دراڤ و دەستهەلات هەین!
ڕاستە ڕاگەهاندنا دروست ژی جارنا شاشیان دكت، لێ نە ب مەبەست، نموونە؛ خەلكێ نا خاپینت، دبت هەڤڕا نەبت دگەل تە، لێ هەلوەستێ خوە نافرۆشت، ئەو ژی ل ناڤودەنگیێ دگەڕت، لێ ڕاستییێ ل دەف وی بەهایەك گەلەك مەزن هەیە چونكی ئەو دزانت، دبت، ل پشت هەر پەیڤ و وێنەیەكێ، ئینسانەك هەبت زەرەر ڤێ بكەڤت و جڤاكەك هەبت بئێشت و ناڤەك هەبت بێتە لەوتاندن!
ئارێشە، ل دەف گەلەك ژ ئەوان كەسان ئەڤێن بووینە بارگرانی ل سەر ڕاگەهاندنێ، ڕاگەهاندن ل دەف وان ئانكو: دەركەتن، دورستكرنا قەرەبالغێ و گەرمكرنا سوحبەتان و ڤیۆ، مەعریفە و پرسیارێن ڕاست و كویر ل دەف وان نە گرنگن، لەوڕا؛ گەرەك ئەم بێ دو دلی ئەڤێ بێژین: نە هەر كەسێ د شاشەیەكێ دە هاتە دیتن و نە هەر كەسێ مایكەك هلگرت ڕاگەهاندكارە و نە هەر كەسێ گەلەك شووپێنەر كەتە دویڤ خۆدان پەیامە. ڕاگەهاندن پیشەیە و ئەوێ ژی (ئەخلاقیات) و ئالاڤ و ڕێچك و بەهایێن خوە هەنە و هەر كەسێ ڕێزێ ل ئەوان بەهایان نە گرت گونەهە بێژتە خوە ڕاگەهاندنكار.
پرسیارا دووماهیێ: ئەم هەوجەداری چ ڕەنگە ڕاگەهاندكارانە؟
ئەم هەوجەداری هێژ كەسان نین كو تنێ گۆتنێن قەلەو بكن و خوە ل همبەری كامیرەیێن تەلەفۆنێن خوە بخەبصینن، و بێژنە خوە ڕاگەهاندكار، ئەم هەوجەداری هندەكانن كو ب دورستی د ئەڤێ پیشەیێ بگەهن و ڕەنگە پاشخانەیەكا ڕەوشەنبیری هەبن و هندەكێ ژ ئەتەكێتێن گشتی یێن ڕاگەهاندنێ بزانن و ڕاستگۆ بن و نە خودان زەمیرەكێ ئەرزان بن كو ب سانەهی خوە بفرۆشن؛ چونكی د كۆكا خوە دە ڕاگەهاندن نە وەسانە كو بەردەوام ل بەر چاڤێن خەلكی و د گوهێن وان دە دەنگ ڤەدت و هند، لێ یا گرنگ ئەوە كو بكارت باوەرییا ئەوی خەلكی ب دەست خوە ڤە بینت چونكو ئەو دەمێ پەیڤ و پەیام دبنە متایەك تنێ ژ بۆ كڕین و فرۆتنێ و مایك و وێنە دبنە ئالاڤەك ژ بۆ ئێشاندنا خەلكەكی و پەسنا خەلكەكێ دی، هینگێ نە تنێ ڕاگەهاندنا دورست دئێتە ژ دەستدان، لێ ڕاستییا ڕاست و باوەریا خەلكی دئێتە ژ دەستدان و كارەسات و بێ بەهایی ئەها د ئەڤێ چەندێ دە یە.