شەمال ئاكرەیی

پشتی زڤڕینا دۆناڵد ترەمپ بۆ سەرۆكایەتییا ئەمریكا ل ٢٠ هەیڤا كانوونا دویێ یا بۆری و ل گۆری داتا و دانێن رۆژەڤێ، پاشەرۆژ و سەمتا هەڤبەندیێن ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا و ئیراقێ د مژاویینە. هەر چەندە فوئاد حوسێنێ وەزیرە دەرڤە یێ ئیراقێ، د روینشتەكا كۆنگرەیێ داڤۆس یێ ئابۆری یا جیهانی World Economic Forum، كو د ناڤبەرا ٢٠ هەتا ٢٤ كانوونا دویێ ٢٠٢٥ برێڤەچوو، پێشبینییا ب وێ چەندێ كر، كو مانا هێزێن ئەمریكا ل ئیراقێ (هەژمارا وان دگەهنە ٢٥٠٠ سەربازان و ب ئەركێ هاریكاریكرن و راوێژكاریێ بۆ سوپایێ ئیراقێ و هێزێن پێشمەرگەی رادبن ل شەڕی ل دژی داعشێ)، ل بن سیبەرا ئیدارەیا نوی یا ترەمپی دێ یا بەردەوام بیت. وەزیرێ دەرڤە یێ ئیراقێ داكۆكی ل سەر هەڤبەندیێن هەردو دەولەتان ژی كرییە، كو هەڤبەندیێن هەردو دەولەتان د چارچووڤێ رێككەفتنا ئەمنی یا ستراتیژی دانە و ل دۆر پاشەرۆژا ڤان هەڤبەندییان گۆت، كو دانوستاندن ژی دبەردەوامن. بەلێ یا راست ئەوە، كو هێشتا سیاسەتا ڤی ئیدارەیێ هەمبەر ئیراقێ یا خۆلیكییە و بەرژەنگێن وێ ب دروستی خۆیا نەبووینە و سەدەمی سەرەكی ژی مایتێكرنا زێدە یا ئیرانێ یە د بارودۆخێ ئیراقێ دا ب رەنگەكێ بەرچاڤ.
ژ لایەكێ دی ڤە، هندەك شرۆڤەكارێن سیاسی، وەسا دبینن، كو سیاسەتا ترەمپی هەمبەر ئیراقێ دێ ب رەنگەكێ ریشالكی یا جودا بیت ژ ئیدارەیا جۆ بایدنێ سەرۆكێ بەرێ. ئەڤ شرۆڤەكارە ئاماژی ددەنە وێ چەندی كو پێدڤییە حوكمەتا ئیراقی د بەرژەوەندییا مللەتێ ئیراقێ دا، ستراتیژییەتەكا دیپلۆماسی یا بلەز بكاربینیت و هەلوەستەكێ رۆهن ل گەل ئەمریكا بگریتە بەر.
ژبەر كو دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین ب رەنگەكێ گشتی، د رەوشەكا نە ئارام و نە سەقامگیر دا دەربازدبیت و گوهۆڕینێن گەلەك بلەز روی ددەن، كو رژێما ئەسەدی ل سووریا ب رەنگەكێ نەچاڤەڕیكری كەفت و دەستەیەكا، كو هەتا بەری دەمەكێ كێم جیهانێ ب چاڤێ تیرۆرێ لێ دنێری، ئەڤرۆ پشكەكا مەزن ژ ئاخا سووریا كەفتییە بن ركێفا وێ و دەستهەڵات ل شامێ وەرگرتییە.
میلیشیا و هێزێن ئالیگر و دەستێن ئیرانێ، ل لوبنان و سووریا نەمان و هاتنە بێدەنگكرن. تا رادەیەكێ ل ئیراقێ ژی میلیشیا و هێزێن حەشدا شەعبی یێن توندرەو و نێزیكی ئیرانێ، دیارە ژ ترسا ئەوا ب سەرێ هەڤهزرێن وان ل لوبنان و سووریا ب سەری وان نەهیت، دوبارە ب خۆداچوونەڤەیەك یا كری و سیمایێن بەرێ ل سەر بارەگەه و زاڵگەه و بنگەهێن خۆ نەهێلاینە.
رەنگە ئەڤ خۆپاراستنا ئالیگرێن ئیرانێ ل ئیراقێ ژ روانگەهێ نیاسینا وان بۆ كەسایەتییا ترەمپی بیت، كو ئێك ژ خال و پەسنێن كەسایەتییا وی ئەوە، كو كەسەكە چ شرۆڤەكار و سیاسەتمەدار نەشێن پێشبینییا گاڤ و هەلسوكەفتێن وی بكەن و كەس ژی نزانیت دێ چ بێژیت و پشتی بێهنەكا دی دێ چ كەت! د دەمی خۆلا ترەمپی یا ئێكێ دا، وەسا خۆیا بوویە، ئاخڤتنێن وی هەرتم ئاماژە بووینە بۆ كریارێن وی یێن ئایندەیی و هەمی د كەڤتنە د خانەیا بەرژەوەندیێن وی كەسۆكی و ئەمریكایێ دا.
هەمی ئاماژە بۆ هندێ دچن، كو ترەمپ و ل گۆری سیاسەتا وی یا دویر ژ مانۆر و تەكتیكێن ڤەشارتی، د ڤێ خولا ئیدارەیا خۆ دا دێ وەسا سەرەدەریێ ل گەل ئیراقێ كەت، كو یان دێ دەولەتەكا هەڤال و هەڤپەیمانا ئەمریكا بیت یان ژی دێ دەولەتەكا دژبەر و هەڤپەیمانا ئیرانێ بیت، ئانكو رەنگە ئیدارەیا ئەمریكا، هندەك بڕیارێن ئێكلاكەر هەمبەر حوكمەتا ئیراقێ، ب تایبەتی ل بیاڤێ ئابۆری دەربكەت وەكو هەلگرتنا پارێزبەندیێ ل سەر دراڤێ ئیراقی ل ئەمریكا، كو دێ قەیرانەكا مەزن یا دارایی ل ئیراقێ سەرهلدەت!

شه‌مال ئاكره‌یی
ل گۆره‌ی مادده‌یا (٦٧)ێ ژ ده‌ستوورێ بنپێكری یێ ئیراقێ، كو ل سالا ٢٠٠٥ ژ لایێ گه‌لێن ئیراقێ ب رێژه‌یا ٧٨،٥٩ ٪ ده‌نگ ل سه‌ر هاتیه‌دان، سه‌رۆككۆمار پارێزه‌رێ ده‌ستووری یه‌!
ب مخابنی ڤه‌ دبێژین، ئه‌وا دهێته‌ دیتن ژ بێده‌نگی و بێ هه‌لوه‌سته‌تییا سه‌رۆككۆمارێ ئیراقێ، خوه‌ ب خوه‌، پێشێلكرن و بنپێكرنا ده‌ستووری یه‌. ئه‌ڤ بنپێكرنه‌ ژ لایێ كه‌سه‌كی ڤه‌یه‌، كو گه‌ره‌كه‌ ئێكه‌م كه‌س بیت ده‌ستووری بپارێزیت و ب ئێك چاڤ و دویر ژ حزبایه‌تییا به‌رته‌سك، به‌رێ خوه‌ بده‌ته‌ به‌رژه‌وه‌ندییا هه‌می پێكهاتێن د چارچووڤێ ده‌وله‌تا ئیراقێ یا ب ناڤ فیدرال دا دژین.
ئه‌ڤ بڕیارێن نه‌ ده‌ستووری و نه‌هه‌ڤسه‌نگ یێن دادگه‌ها ئیتیحادی سه‌باره‌ت ب ماف و ده‌ستهه‌لاتێن ره‌وا و ده‌ستووری یێن هه‌رێما كوردستانێ و نه‌هێلانا كۆتایێن پێكهاتان، ئاماژه‌ یێن رۆهن و گۆمانهه‌لنه‌گرن بۆ وێ سه‌نتا هه‌یی، كو سیمایێن ب سیاسه‌تكرنا بڕیارێن ڤێ دادگه‌هێ و مایتێكرنێن ده‌ره‌كی د ده‌رئێخستنا وان بڕیاران دا د خۆیانه‌.
ب بۆچوونا من، ئه‌ڤ سیاسه‌تا، كو ستێرنێ وێ د ده‌ستێ تائیفه‌گه‌ریێ دا دنالیت، دێ ئیراقێ به‌ر ب وێرانكارییه‌كا پتر ڤه‌ به‌ت و سه‌قامگیری و دوبه‌ره‌كیێ دێ ئالۆزتر كه‌ت و دێ ده‌وله‌تا ئیراقێ یا نیمچه‌ هه‌لوه‌شیایی به‌ر ب كه‌نداله‌كێ تاری و هه‌ڕفینه‌ر به‌ت.
هه‌ر كه‌سه‌كێ خودان ویژدانه‌كا راستگۆ بیت نه‌شێت ب ڤه‌شێریت، كو بڕیارێن ئێك ل دویڤ ئێكێن دادگه‌ها ئیتیحادی، بێهنا هه‌واداریێ بۆ ئالییه‌كێ یا ژێ دفڕیت. ئه‌ڤ بڕیارێن هه‌نێ بزاڤێن زه‌مینه‌ خۆشكرنێنه‌ ژ بۆ زڤڕاندنا مه‌ركه‌زییه‌تا ده‌ستهه‌ڵاتێ ل به‌غدا ل سه‌ر كیستێ كێمكرنا ده‌ستهه‌ڵاتێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ. ئه‌ڤ گاڤێن ئه‌ڤ دادگه‌هه‌ دهاڤێژیت به‌روڤاژی هه‌می سیسته‌مێن سیاسی یێن فیدرالینه‌، چونكی ئێك ژ مه‌ره‌مێن دروستكرنا ده‌وله‌تێن فیدرال، گه‌ره‌نتی و مسۆگه‌ركرنا پاراستنا مافانه‌ و راگرتنا به‌ڵانسێ یه‌ د نێڤبه‌را ده‌ستهه‌ڵاتێن ده‌وله‌تا فیدرال و هه‌رێمێن فیدرال دا، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژ ئه‌ركێن هه‌ری پێشینێن پارێزه‌رێ ده‌ستووری، كو ل ڤێره‌ و ل گۆڕی مادده‌یا مه‌ ل سه‌ری ئاماژه‌ پێدای سه‌رۆككۆماره‌. به‌لێ ده‌ما (پارێزه‌رێ مافه‌كی ب خوه‌ سه‌رپێچه‌كار بیت)، ئه‌و ده‌نگده‌رێن ده‌ستوور په‌سه‌ندكری و ب ئه‌ركێن وی راسپاردین، دێ چ هیڤی و ئۆمێد ب سه‌رۆككۆماره‌كێ بێ هه‌لوه‌ست و (نه‌) پارێزێ ده‌ستووری هه‌بیت!!؟
ئه‌رێ، مانه‌ یا ره‌وایه‌، ئه‌ڤرۆ ئه‌م ب ده‌نگه‌كێ بلند بپرسین: سه‌رۆۆككۆمار، ما نه‌ تو ل به‌غدا وه‌كو نوونه‌رێ كوردان، كو ئێك ژ هه‌ر سێ سه‌رۆكاتیێن ئیراقێ (سه‌رۆككۆمار – سه‌رۆكوه‌زیران – سه‌رۆك په‌رله‌مان) به‌هرا وانه‌، هاتییه‌ دانان؟ باشه‌ ئه‌گه‌ر تو به‌ره‌ڤانیێ ژ گه‌لێ خوه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ نه‌كه‌ی و نه‌بییه‌ پارێزه‌رێ مافێن پێكهاتان، تو نابێژی كا تو ل به‌غدا چ دكه‌ی؟ یان ئه‌و سویندا ته‌ هه‌مبه‌ر نوونه‌رێن گه‌لێن ئیراقێ خواندنی، ژ بیرا ته‌ چوویه‌؟ ئه‌گه‌ر ل بیرا ته‌ نه‌مایه‌، ل ڤێره‌ دێ تێكستا وێ سویندێ ل بیرا ته‌ ئینم:
“ب خودێ یێ مه‌زن سویند دخۆم، كو سه‌رخوه‌بوون و ئێكپارچه‌ییا خاكا وێ و سیسته‌مێ كۆماری و دیمۆكراتی یێ ئیراقێ بپارێزم. رێزێ ل ده‌ستوور و یاسایان بگرم، به‌ڕه‌ڤانیێ ژ ئازادی، به‌رژه‌وه‌ندی و سه‌رمایێ ملله‌تی بكه‌م و سه‌رخوه‌بوونا دادوه‌ریێ بپارێزم، و ل ده‌ستهه‌لاتا خوه‌ هه‌مبه‌ر ملله‌تی یێ دادمه‌ند بم، و بۆ نشتیمانی یێ دلسۆز بم”.
خوانده‌ڤانێن هێژا، وه‌رن دا ل ڤێ سویندێ بنێڕین و بپرسین:
– ئه‌رێ سه‌رۆككۆماری، هه‌تا چ رادده‌ ده‌ستوور و یاسا پاراستینه‌؟
– ئه‌رێ سه‌رۆككۆمار، شیایه‌ سه‌رخۆبوونا دادوه‌ریێ بپارێزیت؟
– ئه‌ری سه‌رۆككۆمار، ل گه‌ل هه‌می چین و پێكهاتێن ملله‌تی (ملله‌تێن ئیراقێ) یێ دادمه‌نده‌؟
ئه‌گه‌ر ئه‌م ب ئینساف و ویژدان، ل ناڤه‌ڕۆكا وان بڕیارێن دادگه‌ها فیدرال هه‌مبه‌ر هه‌رێما كوردستانێ و پێكهاتان ده‌ركرین بنێڕین، دێ بۆ هه‌می خه‌لكێ مه‌ یێ خۆڕاگر و هه‌می خه‌لكی جیهانا ئازاد خۆیا بیت، كا سه‌رۆۆككۆمارێ به‌رێز چه‌ند یێ پێگیر بوویه‌ ب وێ سویندا خواری؟
له‌وڕا، داكو د دیرۆكا سوبه‌هی دا، ناڤێ ڤی سه‌رۆككۆماری ب – سه‌رۆكێ بێ هه‌لوه‌ست و بێده‌نگ هه‌مبه‌ر بنپێكرنا مافێن گه‌لێ كوردستانێ- نه‌هیته‌ نڤیسین، باشه‌ ئه‌ڤان بڕیارێن نه‌حه‌ق ره‌ت بكه‌ت یان ده‌ستان ژ سه‌رۆككۆماریێ ڤه‌كێشیت و ببیته‌ خودان هه‌لوه‌سته‌كێ نشتیمانپه‌روه‌ر.

شه‌ماڵ ئاكره‌یی

ل درێژاهییا خه‌بات و تێكۆشینا گه‌لێ كورد، زمانێ كوردی و داكۆكیكرن ل سه‌ر هه‌بوونا وی یا ب هێز، داخواز و مه‌رجێن بزاڤا رزگاریخوازا گه‌لێ كورد بوویه‌ چونكی زمان مۆركه‌كا هه‌ری پیرۆز و گرنگا نه‌ته‌وه‌یی یه‌، له‌وڕا ل پێناڤی مان و زیندی ڕاگرتنا زمانێ خوه‌، گه‌لێ كورد خوینه‌كا زۆر رێژتییه‌ هه‌تا گه‌هشتییه‌ ئه‌ڤرۆ..
ئێك ژ ده‌ستكه‌ڤتێن ملله‌تێ كورد كو د دستوورێ عیراقێ دا هاتیه‌ چه‌سپاندن و 80% ژ عیراقیان ده‌نگ ل سه‌ر دای، ماده‌یا چارێ یه‌ ژ وی دستووری كو دبێژیت”هه‌ردو زمانێن عه‌ره‌بی و كوردی زمانێن فه‌رمی نه‌ ل كۆمارا عیراقێ كو ب ئاخڤتن و نڤیسار و ده‌ربڕین ل بیاڤێن فه‌رمی وه‌كو جڤاتا وه‌زیران و جڤاتا نوینه‌ران و دادگه‌ه و كۆنفراسێن فه‌رمی و دانپێدان و به‌ڵگه‌نامه‌یێن فه‌رمی بهێنه‌ بكارئینان”.
هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ ماده‌یا تایبه‌ت ب فه‌رمیكرنا زمانێ كوردی ل عیراقێ و خالێن دی یێن گرێدایی ب مافێن ره‌وا یێن گه‌لێ مه‌، ب ساناهی ب ده‌ستڤه‌ نه‌هاتینه‌، به‌لكو پشتی بگره‌ و بكێش و داكۆكی و گه‌نگه‌شه‌یێن درێژ و گه‌رم به‌رپابووینه‌ كو ژئالیێ ئه‌ندامێن كورد د لیژنه‌یا دارێژتنا دستووری و ل به‌راهیا هه‌میان سه‌رۆك مه‌سعوود بارزانی كو رژدی و پێداگیریا وی، ئالیسه‌نگیا ده‌سته‌به‌ركرنا مافان بۆ ئالیێ كوردی په‌سه‌ند بوو.
لێ ب مخابنیڤه‌ و ب بڕیاره‌كا مژدارا نڤیسینگه‌ها مسته‌فا كازمی، سه‌رۆكوه‌زیرێن عیراقێ زمانێ كوردی ل سه‌ر سایت په‌یج و نڤیسارێن فه‌رمی یێن وێ نڤیسینگه‌هێ هاته‌ لابر!!
ئه‌گه‌ر ئه‌ڤه‌ لۆتكه‌یا بنپێكرنه‌كا دستووری نه‌بیت، چیه‌؟ چ جوداهی دنێڤبه‌را سه‌ركوتكه‌ره‌كێ خودی هزرێن ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینی و سه‌رۆكوه‌زیره‌كێ ب ڤی ره‌نگی هه‌یه‌ هه‌كه‌ ب ئاگه‌هیا وی ئه‌ڤ كاره‌ هاتبیته‌ كرن؟ گه‌ر نڤیسینگه‌ها سه‌رۆكوه‌زیران، پێشێلكارا دستووری بیت، پا هه‌لگرێن هزرێن شۆفینی یێن كو چاڤێن وان ب پێشڤه‌چوون و ده‌ستكه‌ڤتێن كوردان د دستووری دا رانابن، دێ چ ره‌فتار كه‌ن؟ كا هه‌لویستێ سه‌رۆككۆماری كو دڤێت ئه‌و پارێزه‌رێ دستووری بیت؟..
ب دیتنا من، دڤێت هه‌موو سازی یێن چاندی و زمانه‌ڤانی و تاكێن كورد ب ته‌ڤایی، ب ده‌نگه‌ك بلند و ئێكگرتی هه‌مبه‌ر ڤێ بڕیارێ كو شكاندنا شكۆیا دستووری یه‌ و ل دژی ئیراده‌یا گه‌لێ كورده‌، رابوه‌ستن.
ل دووماهیێ دێ بێژم، ئه‌ڤ گاڤا به‌غدا چ جارا بجه نه‌دهات، گه‌ر كورد ل ناڤخۆ و ل به‌غدا دئێكگرتی بان.. سه‌د حه‌یف و مخابن..

شه‌مال ئاكره‌ی
بۆیه‌را ئاگر تێبه‌ربوونا كاتدرائیا نۆتردام Notre Dame ل پاریسا پایته‌ختا فره‌نسا، ل ئێڤاریا رۆژا دوشه‌مبی 15.4.2019 بوو نۆچه‌ی هه‌ری گه‌رمێ رۆژه‌ڤا ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ین جودا جودال سه‌ر ئاستێ جیهانێ.
كاتدرائیا نۆتردام ژی وێ 854 ساڵه‌ و ب داری هاتیه‌ دروستكرن و دهێته‌ هه‌ژمارتن یه‌ك ژ كه‌ڤنترین دێرێن دیرۆكا مرۆڤایه‌تی و ئێكه‌ ژ دێرینترین ئاڤاهی كو ژ چاخێن ناڤین هاتیه‌ ئاڤاكرن.
پویته‌ و گرنگیدانا رێژه‌یه‌كا باش یا خه‌لكی ب ڤێ دێرێ ژ بۆ ئه‌ڤینا وان بۆ ئێك ژ شاكارێن ئه‌ده‌بیاتێن جیهانی دزڤڕیت ئه‌و ژی رۆمانا “پشت خویلێ نۆتردام ـ The Hunchback of Notre Dame ” یه‌ یا رۆماننڤیسی ناڤدارێ فره‌نسی ڤیكتۆر هوگۆ كو ئێك ژ چیرۆكێن رۆمانسی یه‌ ین ناڤدار د ئه‌ده‌بیاتێن جیهانی دا.
روودانێن رۆمانا هه‌نێ دنێڤ دێرا “نۆتردام ـNotr Dame” دا دقه‌وومن، قاره‌مانێ رۆمانێ” كوازیمۆدۆ ـ Quasimodo ” یه‌ كو كه‌سه‌كێ پشت خویل و سقه‌ته‌ و خوه‌دی دێم و سه‌رچاڤه‌كێن كرێته‌ لێ دله‌كێ باش و دلۆڤان هه‌یه‌، و وه‌كو لێده‌رێ زنگان د دێرێ دا كاردكه‌ت. كازیمۆدۆ ب داڤێن ئه‌ڤینه‌كا بهێز ل گه‌ل كه‌چه‌كا رند یا قه‌ره‌چ بناڤێ ” ئه‌زمیراڵدا ـ Esmeralda ” دهێته‌ گرێدان، لێ ده‌ورووبه‌ر و جڤاك ل هه‌مبه‌ر وان، ب دلره‌قیه‌كا زۆر رادوه‌ستن. به‌ریا 188 ساڵان هوگۆی رۆماننڤیس، د ڤێ چیرۆكێ دا به‌حسی پره‌نسیبێ هه‌ڤدوو په‌ژراندنێ زێده‌باری جوداهین ره‌نگ و ره‌گه‌زان كریه‌ و چیرۆك ئه‌ڤینا كوازیمۆدۆ و ئه‌زمیراڵدا كو گازیه‌كه‌ هه‌مبه‌ر توندوتیژی و پاشگوهكرنا ی دی و ره‌تكرنا مێتنكاری (ئیستیغلالێ) یه‌ د چه‌مكێ ده‌ستهه‌ڵاتی دا، د شاكارا خوه‌ دا ب روهنی به‌رچاڤ كریه‌..
هه‌ر چه‌نده‌ ڤیكتۆر هوگۆ رۆمانا ” پشت خویلێ نۆتردام – The Hunchback of Notre Dame ” ل ساڵا 1831ێ نڤیسی یه‌ لێ هێشتا جهێ پویته‌دان و ڤه‌كۆلێنێن ره‌خه‌یا ئه‌ده‌بی یه‌ل سه‌ر ئاستی ناڤه‌ندێن ئه‌كادیمی ین جیهانی. چیرۆكا ڤێ رۆمانێ بۆ چه‌ندین جاران بوویه‌ فیلمێن سینه‌مای، هه‌روه‌سا كومپانیا ناڤدارا به‌رهمێن فیلمێن كارتوونی ” واڵت دیزنی – Walt Disney” ژی كریه‌ فیلم كارتوونه‌كێ سه‌رنجراكێش.
هوگۆ، د ڤی رۆمانێ دا بڕیارێ دده‌ت كو كاتدرائیا نۆتردامێ بكه‌ته‌ ستیجا چیرۆكا ته‌په‌سه‌ریا كاوازیمۆدۆ ی كرێت كو كه‌سایه‌تیه‌كا ئاشۆپی یه‌ و كه‌سێ مینا وی وه‌كو كه‌توار نه‌بوویه‌ لێ ئه‌ڤ كه‌سایه‌تی نامۆ وپشت خویل و نه‌ جوان، خوه‌دی ناخ و روحه‌كا گه‌له‌ك جوان یا هوندڕی یه‌.
چاخێ من دیمه‌نێن ئاگرتێبه‌ربوونا دێرا نۆتردام،ل سه‌ر ئه‌كرانێن (تی ڤی) یان دیتین، یه‌كسه‌ر بیرا من ژ چه‌ند بڕگه‌ین رۆمانا هوگۆی هاته‌ڤه‌، ده‌ما ل ده‌ستپێكا ساڵین نۆتان ل سه‌ده‌ی بۆری من خواندی، پاشڕا چووم من ئه‌و رۆمان داونلۆدكر و تێكستا وان بڕگه‌ین به‌حسی ئاگرتێبه‌ربوونێ دكه‌ن بۆ خوه‌نده‌ڤانان وه‌رگڕان:
” هه‌موو چاڤ ژێهه‌ل به‌ر ب بلنداهیا دیرێ بلند بوون. ل وێرێ دیمه‌نه‌كێ جودا هه‌بوو. ل لۆتكه‌یا بلندترین سڤكا ئاڤاهی، بلندتر ژ په‌نجه‌را گولا ناڤه‌ندی، پێته‌كا ئاگری یا مه‌زن دنیڤبه‌را هه‌ردو تاوه‌راندا بلند دبوو، و گۆرزێن چریسكێن ئاگری ژێ دپه‌شین. ئاگره‌كێ به‌رفره‌ه و ب تنگژین و تۆڕه‌، ئه‌زمانێن پێتێن ئاگری بای لگه‌ل خوه‌ دهه‌لگرتن، ل بن ئاگرێ سه‌ره‌كی، ل ژێر كوریدۆرێن تاری ین دێرێ، سێ ئاگرێن دی ین مه‌زن هلدبوون و ئه‌و جه روهن دكرن، دو مارپیچ ژ ده‌ڤێ هۆڤی ده‌ردكه‌ڤتن. بێ راوه‌ستیان، ئه‌ڤ بارانا دهاته‌ سۆتن، تیرۆژكێن وێ ین زیڤی ل هه‌مبه‌ر سیبه‌را سینگێ ژێری ی ئاڤاهی د راوه‌ستای بوون.”
هوگۆ ل بڕگه‌یه‌كا دی یا رۆمانا خوه‌ دبێژیت:
” تاوه‌رێن دیرێ ل هنداڤی پێتێن ئاگری گه‌ش خوه‌یا دبوون، ئالیه‌كێ تاوه‌ران ی ره‌ش بوو، و ئالی دی ب ته‌ڤاڤی ژبه‌ر ئاگری ی سۆر بوو .”
دیسا ڤیكتۆر هوگۆ ل جهه‌كی دی ی رۆمانی دبێژیت:
” وی ئاگری په‌یكه‌ر بۆ هژماره‌كا زۆر یا ئه‌ژده‌ها و هۆڤان ب پێتین خوه‌ دروست كرن، و ل به‌ر چاڤان مینا خه‌تیرێن ئازری دهاتن و دچوون. پێتێن ئاگری شێوه‌ی گیاندارێن سه‌یر دروست دكرن كو هنده‌ك جاران پف دبوون و مه‌زن دبوون و هنده‌ك جاران دن ژی د بێهنژین و ڤاڵا دبوون”
ل ڤێره‌، بۆ مه‌ خوه‌یا دبیت كو ڤیكتۆر هوگۆ، وه‌كو داهینانه‌ك و ب ئاشۆپا خوه‌ یا ده‌وله‌مه‌ند، ئه‌ڤ دیمه‌نێ ئاگرتیبه‌ربوونی ل كاتدرائیا نۆتردام دروستكریه‌ یانكو دكارین بێژین پێشبینیه‌ك بوو و بجیهات.!

https://books.google.iq/books?isbn=9791097338053

ـ

شه‌مال ئاكره‌یی

ئاكرێ ل نه‌ورۆزا ئه‌ڤ ساڵه‌، و ل گۆڕی وان داتایێن ل به‌رده‌ستێن سه‌رپه‌رشتێن ئاهه‌نگا نه‌ورۆزێ، هه‌مبیزا نزیكی 60 شیست هزار نه‌ورۆزڤانان كر كو پتر ژ نیڤا ڤێ هه‌ژمارێ ژ ده‌رڤه‌ی ئاكرێ هاتبوون و رێژه‌یه‌كا به‌رچاڤ یا مێهڤانان ژی ژ ده‌رڤه‌ی هه‌رێمێ تێدا پشكدار ببوون، هه‌ر هه‌موو ب دیتنا دیمه‌نێن ئاگرێ نه‌ورۆزێ و جۆش و خرۆشا جه‌ماوه‌ری سه‌رسورما و مه‌نده‌هۆش مابوون.
راستییه‌كا گۆمان نه‌هه‌لگره‌ كو ته‌بۆگرافییا ئاكرێ یا نه‌مازه‌، و دیرۆكا وێ یا كه‌ڤنار و گه‌رموگۆڕییا خه‌لكێ وێ ژبۆ هه‌لكرنا ئاگرێ نه‌ورۆزێ، وه‌سا ل نه‌ورۆزا ئاكرێ كریه‌ كو یا جودا بیت ژ نه‌ورۆزێن جه و وارێن دی. له‌وڕا ژی ساڵانه‌ ب شێوازه‌كێ به‌رفرهتر و رندتر ژ ساڵێن بووری، كه‌رنه‌ڤالا نه‌ورۆزێ ل ئاكرێ دهێته‌ گێڕان.
مژارا من دڤێت ل ڤێره‌ بئازرینم، ئه‌وه‌ كو ل گه‌ل هه‌ر نه‌ورۆزه‌كێ داخوازی دهێنه‌كرن و ده‌نگبلند دبن كو بایه‌خه‌كێ پتر ب كه‌ڕنه‌ڤاڵا نه‌ورۆزا ئاكرێ بهێته‌دان و ئه‌ڤ باژێڕێ دێرین و ره‌سه‌ن ببیته‌ پایته‌ختێ نه‌ورۆزێ و ئێدی ئه‌ڤ نه‌ورۆزه‌ نه‌مینیت ل سه‌ر چاكیا كۆمپانیایه‌كێ كو ب سوپاسیڤه‌ سپۆنسه‌ریێ بۆ دكه‌ت، له‌وڕا گه‌ڕه‌كه‌ ژ ئالیێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ ڤه‌ قانوونه‌ك پێ ده‌ربكه‌ڤیت و گرنگیه‌كا باشتر ب رێخستنا كه‌رنه‌ڤاڵێ نه‌ورۆزا ئاكرێ بهێته‌دان. لێ ئه‌ڤ داخوازی و ده‌نگه‌، ل گه‌ل رۆژێن نه‌ورۆزێ یانكو ب دروستی پشتی ب دووماهیهاتنا رێوره‌سمێن هه‌لكرنا ئاگرێ نه‌ورۆزێ، ب ئاڤی دا دچن و ل گه‌ل بای دفڕن هه‌تا ساڵه‌كا دی (خودێ كه‌ریمه‌)!!.
دڤێت ژبیر نه‌كه‌ین ژی كو جڤاتا پارێزگه‌ها دهۆكێ، ئاكرێ وه‌كو پایته‌ختی نه‌رۆزێ ناساندی یه‌، لێ ب دیتنا من، دڤێت هه‌وڵێن رژدتر، نه‌مازه‌ ژ ئالیێ په‌رله‌مانتارێن ده‌ڤه‌رێ ل په‌رله‌مانی كوردستانێ بهێنه‌ هاڤێتن و وه‌كو پرۆژه‌ یاسایه‌ك گه‌نگه‌شه‌ ل سه‌ر بهێته‌كرن و بهێته‌ په‌سه‌ندكرن و ساڵانه‌ ژ ئالیێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ ڤه‌ بۆدجه‌یه‌كا دیاركری بۆ كه‌رنه‌ڤالێ نه‌ورۆزێ ل ئاكرێ و پلان بهێنه‌ دارێژتن بۆ به‌رفره‌هكرنا كه‌رنه‌ڤاڵێ نه‌ورۆزێ داكو نه‌بتنی ئاگر هه‌لكرن و ته‌قینا یاریێن ئاگری بیت، به‌لكو فه‌ستیڤاڵه‌كا هونه‌ری یا گشتگیر بیت و تیپێن هونه‌ری و كونسیرتێن هونه‌رمه‌ندێن ناڤدار بخوه‌ڤه‌ بگریت.
هیڤی دكه‌ین ساڵه‌كا دی و پشتی ب دووماهیهاتنا نه‌ورۆزێ، ئه‌م هه‌مان خۆزی و داخوازیان نه‌كه‌ین و ئاكرێ ب فه‌رمی ببیته‌ پایته‌ختی نه‌ورۆزێ و نه‌ورۆزه‌كا ب پشته‌ڤانیا په‌رله‌مان و حوكمه‌تا هه‌رێمێ ببینین.

د ڤێ گێله‌شۆكا مژاوی یا سیاسی و ئیمناهی دا كو ئه‌ڤرۆ كوردستان و كوردستانی تێدا ده‌رباز دبن، گه‌له‌ك پرسیار هه‌نه‌، د سه‌رێ من دا گه‌ڵاله‌ بوونه‌ و هندی دكه‌م و ناكه‌م و پێكۆلا دیتنا به‌رسڤان ژێڕا ببینم لێ تا نها من نكاریه‌!!.
ئه‌ڤرۆ كو سه‌ردمێ ته‌كنه‌لۆژیا ونێت و سۆشیال میدیایێ یه‌، چ تشته‌ك نه‌ما دبن به‌ڕكێدا ڤه‌شارتی بمینیت، به‌لێ چاخی مرۆڤ تێهزرینه‌كێ د ڤێ هه‌ڤكێشه‌یا د قاد و رۆژه‌ڤێ دا به‌رپا بووی دكه‌ت، ره‌نگه‌ سه‌رسۆرما بمینیت!
ناخوازم ب درێژایی به‌حسا روودانێن ڤێ داویێ بكه‌م، چونكی گه‌له‌ك و گه‌له‌ك یێن هاتینه‌ ڤه‌جوون و گه‌له‌ك سیناریۆ و شرۆڤه‌ و ئه‌نالیز بۆ هاتینه‌كرن، لێ هند ستاسیۆن هه‌نه‌ گه‌ره‌كه‌ ل سه‌ر رابوه‌ستین داكو ئه‌ڤ هه‌ڤكێش د سه‌رێ مرۆڤی دا بهێته‌ په‌ژراندن و وه‌رگرتن.
مه‌ زانی كا چاوا سیناریۆیا داگیركرنا كه‌ركووكێ و دۆزخۆرماتۆ و ناڤچه‌یێن دی هاتبوو داریشتن و ب سه‌رپه‌رشتی و جێبه‌جێكرنا كێ بوو! لێ مه‌ نه‌زانی چاوا هه‌لویست د شه‌ڤه‌ك و رۆژه‌كی دا هاتنه‌ گوهۆڕین. چاوا لایه‌نگرێن هند باڵ و كه‌سان ره‌نگێ بالێن خوه‌ و وێنه‌یێن سه‌ر په‌یجێن خوه‌ یێن فیسبووك و تۆیته‌رێن خوه‌ گوهۆڕین؟! و هند پۆستێن خوه‌ یێن به‌رێ كو ره‌نگه‌ ل گۆرێ به‌رژه‌وه‌ندى و پێشهاتێن نوو نه‌ گونجن، لابرن؟!!.
كی دكاریت ڤێ هه‌ڤكێشه‌یێ شرۆڤه‌ بكه‌ت؟!.
مه‌ دیت هند ناڤ د لیسته‌كێ دا هه‌بوون كو بۆ گرۆپێ كه‌ركووك فرۆتی ئیمزاكربوو، وه‌لێ هێشتا ل سه‌ر ئه‌كرانێن (تی ڤی) یان وه‌كو نیشتیمانپه‌روه‌ر و به‌رپرس دهێته‌ خواندن!!، چما ؟ و چاوا؟ ما خیانه‌تێ چه‌ند روو هه‌نه‌؟!
هند ناڤ هه‌نه‌، دچارچووڤێ حزبه‌كێ دا ب پله‌ و پایه‌نه‌ و د هه‌مان ده‌م دا كار بۆ لیسته‌كێ دكه‌ن كو د سیما و به‌رنامێ خوه‌ دا ركابه‌رێ وی حزبێ یه‌!
ره‌نگه‌ ل رۆژێن داهاتی، په‌رده‌ ل سه‌ر گه‌له‌ك ژ ڤان مژارێن مژاوی بهێته‌ هلدان و گه‌نم و زیوان ژێك بهێنه‌ ڤاڤارتن یان بهێنه‌ سه‌راد و بێژینگ كرن، چونكو نه‌ یا به‌رئه‌قله‌ خوینا شه‌هیدان و خه‌بات و تێكۆشینا چه‌ندین ساڵێن ئالیه‌كێ سیاسی یێ كوردستانی، بێی ئاڤڕی لێڤه‌دانه‌ك هه‌رهۆ ب خۆڕه‌ڤایی (ب فێڕۆ) بچن و لێپێچینه‌ڤه‌ ل گه‌ل هند سیاسی یێن سنێله‌ یێن سه‌رگه‌رم كو خه‌نجه‌ر د پشتێڤه‌ ل دۆزا ملله‌تی دای و كه‌ركووكا (قودسا كوردستانێ) بێ به‌رگری راده‌ستی هێزێن ره‌شێن داگیركه‌ران كری، نه‌هێته‌ كرن!!
ئه‌گه‌ر نها ژی دادگه‌ها ویژدانا كوردایه‌تیێ بێ ده‌نگ بمینیت ژبه‌ر ره‌وش و كاودانێن رۆژه‌ڤێ، ئه‌ز قه‌ت باوه‌ر ناكه‌م ئه‌وێن ل پشت راده‌ستكرنا ئاخا كوردستانێ بۆ داگیركه‌ران و ئه‌ڤ كاره‌سات و زڤراندنا دۆزێ بۆ چارگۆشه‌یا ئێكێ، به‌رهه‌مئینای بێ سزا ببووریت!

گه‌له‌ك ژ شرۆڤه‌كارێن سیاسی وه‌ها دبینن كو ئه‌وا ل ڤێ داویێ ل هن باژارێن ئه‌ورۆپایێ چێبووی ژ ده‌رئه‌نجامێ وێ ده‌مۆكراسی و ئازادیێ یه‌ ئه‌وا ل ئه‌ورۆپا به‌رپا، لێ ب دیتنا من، پره‌نسیپ و بهایێن پایه‌ بلند ئه‌وێن ل رۆژئاڤایا ئه‌ورۆپا به‌رقه‌رار، ئه‌گه‌را یه‌كانه‌ نینه‌ بۆ درۆستبوونا ڤی گێله‌شۆكێ به‌لكۆ رێژه‌یه‌كا زۆر یا په‌یدابوون و سه‌رهه‌لدانا وێ ره‌وشێ ژ ده‌رئه‌نجام و ڤه‌رێژا خه‌مساری و ساویلكه‌ییا ئه‌ورۆپییان بخوه‌ یه‌، دیسان ژ خواندنا شاش و نه‌ درۆستا وانه‌ ژبۆ ئایدۆلوژیایا ئیسلاما جیهادی.
دۆزا ئه‌سمیله‌بوون و بۆهژینا ره‌ڤه‌ندێن موسلمانان د ناڤ جڤاكێن ئه‌ورۆپایی دا، جهێ بایه‌خ و گرنگیدانا گه‌له‌ك ژ ناڤه‌ندێن ڤه‌كۆلینایه‌. ل وڵاتین ئه‌ورۆپا ب ده‌هان ملله‌ت و ره‌ڤه‌ند و گرۆپێن په‌نابه‌ران یێن جودا جودا هه‌نه‌، و هه‌ر هه‌موو مفای ژ وێ ئازادی و ده‌مۆكراسی و مافێن مرۆڤی، هه‌ر چه‌ند نه‌ ب ره‌نگه‌كی ره‌هایی نه‌، وه‌ردگرن. گرۆپێن ئایینی و فه‌لسه‌فی و سیاسی ژ سه‌رانسه‌ری جیهانێ ل ئه‌ورۆپا دهێنه‌ دیتن و گه‌له‌ك ژ ئه‌ندامێن وان ژ وه‌لاتێن خوه‌ ژبه‌ر ره‌وشا خراپ و نه‌بوونا ده‌لیڤه‌ و كه‌توارێن ساخله‌م بۆ پراكتیزه‌كرن و ده‌ڕبڕینا هزر و بۆچوونێن خوه‌ یێن نه‌مازه‌، ره‌ڤییانه‌ و كۆچبه‌ربووینه‌ و په‌نا خوه‌ بۆ ئارامییا هه‌مبێزا ئه‌ورۆپایێ و دلۆڤانییا خه‌لكێ وێ بریه‌ كو ب گرنژین و دلساهیڤه‌ پێشوازی لێ كریه‌ و پاریێ نانی خوه‌ ل گه‌ل وان پار ڤه‌كریه‌.
وه‌كو دیده‌ڤانه‌ك و ژ ڤه‌رێژا نێزیكی ١٠ سالێن كو ئه‌ز ل ئه‌ورۆپا ژیایمه‌، بۆ من خوه‌یا بوو كو رێژه‌یه‌كا بلند یا په‌نابه‌ر و ره‌ڤه‌ندێن موسلمان ب تایبه‌تی یێن باكوورێ ئه‌فریقیایێ و یێن عه‌ره‌ب بگشتی ل سه‌ر ئالیكاریێن مرۆڤی و دراڤێ بێ كاریێ ژیانا خوه‌ دبه‌نه‌ سه‌ر و هه‌ر فه‌رسه‌نده‌كا دبینن دكه‌نه‌ به‌هانه‌ داكو ژ كاركرنا فه‌رمی بره‌ڤن و نانی ته‌مبه‌لیێ بخۆن، و گه‌له‌ك ژ وان دهه‌مان ده‌مدا كاری ره‌ش یێ نه‌ ده‌ستووردایی دكه‌ن!.
به‌رۆڤاژییا گرۆپێن دی یێن ئایینی یێن كو مل ب ملی موسلمانان ل ئه‌ورۆپا دژین مینا جوهی، سیخ، هندۆسی، بۆزی، به‌هایی و.. تد ، رێژه‌یه‌كا بلند یا موسلمانان ل ئه‌ورۆپا نه‌كاریه‌ تێگه‌هێ ئه‌ورۆپی بۆ ده‌مۆكراسی و ئازادییان وه‌ربگرن، به‌لكۆ خوه‌ د سه‌نگه‌رێ دژایه‌تیكرنێ دا دبینن و هنه‌ك ژ وان كارین دزیێ و فرۆتنا تریاك و هه‌شیشێ ژی ب ره‌وا دزانن و دبێژن، ژبۆ لاوازكرنا دۆژمنی یه‌!!.
ئه‌وا ره‌وش پێتر ته‌شه‌نه‌كری، گه‌له‌ك داعشی و رێكخستیێن دن یێن ته‌رۆریستی، ئه‌ڤ پێلێن كۆچبه‌ریێ یێن ل ڤان سالێن بووری، ب هه‌ل و ده‌لیڤه‌ زانی و كه‌سێن هه‌لگرێن هزر و ئایدۆلۆژییا خوه‌ ژبۆ ئاڤاكرنا شانه‌یێن نڤستی ل ئه‌ورپایێ هنارتن، و ب مفا وه‌رگرتنێ ژ وان پره‌نسیپێن ئه‌ورۆپی مینا مارێن سڕێ بری، ده‌ما ده‌لیڤا خوه‌ دبینن دێ ب وان ڤه‌ده‌ن!.
من د سه‌ربۆرا خوه‌دا ل ئه‌ورۆپا، هن حاله‌ت و دیارده‌ دیتن كو به‌رژه‌نگین ئیرۆ تێدا خوه‌یا دبوون، لڤیره‌ ته‌نی دێ ئاماژێ ب دوو ژ وان دیارده‌یان ده‌م:
یه‌ك: ل ساڵا ٢٠٠٢ ئه‌ز ل له‌نده‌ن بووم، ل گه‌ل هه‌ڤاله‌كی مه‌ سه‌را هاید پاركHyde Park دا، ل وێ پاركێ جهه‌ك هه‌یه‌ بناڤی كوژیێ په‌یڤداران Speakers Corner كو بیاڤه‌كێ ئازاده‌ و ته‌نێ ئه‌و كه‌سێ بڤێ ب ئاخاڤه‌ دكاره‌ بلندی كورسیكه‌كێ یان سه‌ندۆقه‌كێ ببه‌ت و په‌یاما خوه‌ ب ئاوایێ دلێ وی دخوازت بێژت. من كه‌سه‌كێ ئیسلامی یێ خوه‌دی ریهێن درێژ كو دكارم بێژم ١٠٠% سه‌ر ب رێكخستییا ته‌رۆریستییا ئه‌لقاعیده‌ ڤه‌ بوو، ل سه‌ر سه‌ندۆقه‌كێ یێ راوه‌ستییایی بوو كو ته‌نی ٢٠ هه‌تا ٣٠ سه‌نتیمه‌تران ژ ئه‌ردی بلندتربوو. خوه‌دیێ ریها ب زمانه‌كی ئینگلیزی یێ ره‌هوان، هه‌ر چی یێ دهاته‌ سه‌ر ئه‌زمانێ وی دگوت. ژ وان په‌یڤ و هه‌ڤۆكێن ل بیرا من ماین: ” ڤی وه‌ڵاتێ كوفرێ دێ ب شیرێ ئیسلامێ ئینینه‌ سه‌ر رێیا حه‌ق!”، “ لسه‌ر وێست منسته‌رMinster The West * دێ ئاڵایێ ئیسلامی هه‌لده‌ین!؟”، ” دێ رۆژه‌ك هێت و هوون ب رێز، دێ هێنه‌ دناڤ دێنێ خوه‌دێ دا”. .. تد، ژ ڤان جۆره‌ رسته‌و په‌یڤێن بانگخوازییا توندرێ.
ئه‌ڤ رسته‌یێن بانگخوازیێ ب ره‌نگه‌كی رۆژانه‌ دناڤ خه‌لكی دا ب ئاشكه‌ریایی و ل پێش چاڤ و گوهێن ده‌ستهه‌ڵاتێ ب ئازادی دهاتنه‌ گوتن، ئه‌ڤجا تۆ چ دبێژی، بۆ وان پلان و دارێژتنێن لبن په‌ردێ و ئه‌وێن بانگخواز لگه‌ل ئالیگرێن خوه‌ دبێژن!.
دووه‌م: ل سالا ٢٠٠٥ێ، ل ده‌ما كو سوپایێ عیراقێ و یێ ئه‌مریكایێ د شه‌ڕه‌كێ گه‌رم دابوون لگه‌ل چه‌كدارێن ئه‌لقاعیده‌ ل فه‌لۆجه‌ ل ناڤه‌راستا عیراقێ، من ل باژێرێ ئۆترێخت Utrecht یێ هۆڵه‌ندی كار دكر. ناڤێ جاده‌یا كو كارێ من لێ بوو، جاده‌یا كه‌ناڵ سترات بوو Kanal Straat ، ژبه‌ر كو ئه‌و جاده‌ یا ناسیار بوو ب هه‌بوونا هژماره‌كا زۆر یا دوكان پیشانگه‌ه و جهێن رۆژهه‌لاتییان ژ عه‌ره‌ب و كورد و تركان، رۆژانه‌ ئه‌و جاده‌ یا مشتبوو ب موسڵمانان ژ هه‌موو ره‌گه‌زان. گه‌له‌ك ریكلام بۆ چالاكیێن جڤاكی و كارێن خێرخوازی یێن گرێدایی ب ره‌ڤه‌ندێن موسڵمان ل هوڵه‌ندا ل وێ جاده‌یێ د‌هاتنه‌ به‌ڵاڤكرن. ل ئێڤاره‌كێ من سێ كه‌سێن ب جلوبه‌رگێن ئه‌ڤغانییان دیتن، یه‌كی ژ وانا پارچه‌ كارتۆنه‌كا بێ سه‌روبه‌ر یا بلندكری و ب عه‌ره‌بی لسه‌ر نڤیسابوو ” تبرعوا فی سبیل المجاهدین فی الفلوجه‌”! ئانكو ” د رێیا خوه‌دێ دا، كومه‌كێ ژبۆ موجاهیدێن فه‌لۆجه‌ بكه‌ن”. ل وی ده‌می من پۆلیسێن هۆڵه‌ندی هایداركرن، لێ یا سه‌یر ئه‌وبوو ده‌ما پۆلیسان گوتیه‌ من: ” ژێ ڤه‌به‌ ئه‌و ل ڤی وه‌ڵاتی د ئازادن!! “، من هه‌وڵ دا پۆلیسان تێبگه‌هینم كو ئه‌ڤ تۆخمه‌ كه‌سه‌ بۆ وه‌ڵاتێ وان ژی دێ بنه‌ به‌لا، لێ گوهدارییا من نه‌كرن و چوونه‌ سه‌ر رێیا خوه‌!!.
له‌وڕا ده‌ما رۆژانه‌ په‌یامێن ته‌قین و كوشتنێ دبهیسم، ب تشته‌كی پێشبینیكری دهه‌ژمێرم، و بیرا من ژ وێ تێگه‌هشتنا شاش و ساویلكه‌یی و دلساهییا ئه‌ورۆپییان دهێت!!.