شهاب ئاكرەیی

نە یا ب زەحمەتە مرۆڤ تێ بینتە دەر كو ڤەكرنا دەرگەهێ رەبیعە دەركەفتنە ژ بیرۆكەیا ڤەكرنا دەرگەهەكێ نوی یێ سنووری، چونكی بابەت گرێدایی گوهۆڕینێن ئابووری و جیۆپۆلیتیكی یێن كویرە ل ئیراقێ و دەڤەرێ.
دەرگەهێن سنووری نە تنێ ڕێكێن دەربازبوونا بارهەلگر و كەلوپەلانە، بەلكو ئامرازێن هەژموون و كۆنترۆلا ئابووری و سیاسینە، و هەر لایەنێ ببیتە خودانێ ڕێڕەوێن بازرگانی، دێ بیتە خۆدانێ پشكەكا گرنگ ژ بڕیارا ئابووری و سەروەریێ.
ژ سالا 2003ێ وەرە، دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل ل زاخۆ بوویە گرنگترین شریانێ بازرگانی د ناڤبەرا ئیراق و توركیایێ دا، و بوویە دەروازێ سەرەكی بۆ هاتنا كەلوپەلێن توركی بۆ ناڤ بازاڕێن ئیراقێ.
ئەڤی كەتواری قورساییەكا ئابووری و ستراتیژی یا مەزن دایە هەرێما كوردستانێ، چونكی پشكا هەرە مەزن یا ئاڵوگۆڕا بازرگانی یا ئیراقی-توركی د ناڤ هشكاتییا هەرێمێ دا دەرباز دبیت، دگەل هندێ ژی بزاڤا ترانزێت، كۆمرك و چالاكی یێن لۆجستی یێن بەرفرەهـ دگەل خۆ د ئینیت.
بەلێ ڤەكرنا دەرگەهێ ڕەبیعە ئاراستەیەكی نوی یێ حوكمەتا بەغدا نیشا ددەت بۆ ژ نوی دابەشكرنا نەخشەیێ بازرگانی یا ئیراقێ، دەرگەهێ نوی، یێ كو دكەڤیتە پارێزگەها نەینەوا، دەروازەكێ ڕاستەوخۆ ددەتە حوكمەتا فیدرال كو د بن چاڤدێرییا وێ یا تەمام دا بیت و دەلیڤێ بۆ چێدكەت كو پشتبەستنێ ل سەر رێڕەوێ كلاسیكی یێ د ناڤ زاخۆ و هەرێما كوردستانێ دا كێم بكەت.
ژ ڤێرێ مرۆڤ دشێت وەها تێبگەهیت كو ئەڤ پێنگاڤە پشكەكە ژ بزاڤەكا بەرفرەهتر بۆ ڤەگەڕاندنا ناڤەندێتییا ئابووری یا بەغدا و گرێدانا وێ ب پڕۆژەیێن هەرێمی یێن مەزن، و ل پێشیا وان هەموویان پڕۆژەیێ «ڕێكا گەشەپێدانێ».
ئارمانجا ئابووری یا هەرە دیار پێكهاتیە ژ ئاڤاكرنا ڕێڕەوەكێ جێگر (بدیل) بۆ كەلوپەلێن ژ توركیایێ دهێن و بەرەڤ ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ دچن، دا كو بازرگانی یا ئیراقێ تنێ ب ئێك ڕێڕەو ڤە گرێدایی نەمینیت، هەروەسا بەغدا دخوازیت پارێزگەها نەینەوا ژ لایێ ئابووری ڤە چالاك بكەت، نەخاسمە پشتی سالێن درێژ ژ وێرانكاری و ململانێیان، بكەتە گرێدەكا بازرگانی یا گرنگ.
د گەل هندێ ژی، ئاخفتن ل سەر لاوازكرنا دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل یان گوهۆڕینا وی ب شێوەیەكێ ب لەز، یا زێدەڕۆیی تێدا هاتییە كرن، چونكی زاخۆ خۆدان ژێرخان و شارەزاییەكا دەهان سالانە، زێدەباری تۆرەكا بەرفرەهـ ژ كۆمپانی یا، بازاڕ و خزمەتگوزاری یێن لۆجستی یێن گرێدایی بازرگانی یا توركی، هەروەسا ئارامییا ڕێژەیی ل هەرێما كوردستانێ، ڕێكا د ناڤ ئیبراهیم خەلیل دا بۆ كۆمپانی یا و بازرگانان كریە جهێ سەرنجێ و پتر هاتییە پەسندكرن، لێ د سیاسەت و ئابووری دا چو پێنگاڤێن ب تەمامی بێمەبەست نینن.
ڤەكرنا دەریێ ڕەبیعە پەیامەكا ڕۆهن د ناڤ خۆ دا هەلگرتییە كو بەغدا دخوازیت خودان ئەلتەرناتیڤێن ستراتیژی بیت، و كلیلێن بازرگانی یا دەرەكی یا ئیراقێ د دەستێن ئێك دەروازە یان ئێك لایەن دا نەهێلیت، لەوما ململانێ ل ڤێرێ تنێ ململانێیەكا سنووری نینە، بەلكو ململانێیە ل سەر هەژموونا ئابووری و سەنتەرێن هێزێ د ناڤخۆیا ئیراقێ دا.
و ڕەنگە د سالێن داهاتی دا، ئەم دێ بینەرێن هەڤڕكییەكا هێمن بین د ناڤبەرا ڕەبیعە و ئیبراهیم خەلیل دا، نە بۆ ژناڤبرنا ئێك و دو، بەلكو بۆ ژ نوی كێشانا هەڤسەنگییا بازرگانی و كۆنترۆلا ئابووری ل ئیراقا نوی.

شەمال ئاکرەیی

تیۆریا هەبوونگەری Existentialism ئێکە ژ کارتێکەرترین رێبازێن فەلسەفی و ئەدەبی یێن سەدەیێ بیستێ. ئەڤ تیۆرییە ل سەر وێ چەندێ ئاڤا بوویە کو “هەبوون ل پێش گەوهەرییە”، ئانکو بەری هەر تشتەکی مرۆڤی هەبوونا خۆ هەیە، پشتی هنگی ب رێکا هەلبژارتن و کار و بۆچوونێن خۆ، رامانێ ددەتە ژیانا خۆ.
تەوەرێن سەرەکی یێن ڤێ تیۆریێ ژ بێهوودەیی Absurdity، تنێبوون Isolation و هاڤیبوون Alienation، ئازادی Freedomو بەرپرسیاریەتی Responsibility و ترس ژ نەبوونێ یان مرنێ Fear of nothingness or death پێک دهێن و ل گۆری هەبوونگەران، جیهان ب خۆ یا بێ رامانە و مرۆڤ د ناڤ ڤێ بێهوودەیێ دا، ل دووڤ ناسنامەیەکێ دگەڕیێت.

ل بەراهیێ، من دڤێت ب چەند رێزەکان سەرکێشێن تیۆرییا هەبوونگەری و کاریگەریێن وان، بچمە دناڤ مژارێ دا:
١- سۆرین کێرکێگۆرد Sren Kierkegaard (1813–1855):
وەک بابێ هەبوونگەریێ دهێتە نیاسین.
٢- فریدریك نیتشە Friedrich Nietzsche (1844–1900):
پتر ل سەر ئیرادە و هێزا مرۆڤی کار کریه.
٣- ژان پۆل سارتەر Jean-Paul Sartre (1905–1980):
ناڤدارترین فەیلەسۆفێ فەرەنسی یێ هەبوونگەری.
٤- ئەلبێرت کامۆ Albert Camus (1913–1960): پتر ل سەر چەمکێ “بێهوودەییێ” کار کریه.
٥- مارتن هایدێگەر Martin Heidegger (1889–1976):
ل سەر چەمکێ “بوون و دەم” ڤەکۆلین ئەنجامداینە.
٦- سیمۆن دێ بۆڤوار Simone de Beauvoir (1908–1986):
رەهەندێن جڤاکی و مێینە ئیناینە د ناڤ ڤێ فەلسەفێ دا.

پراکتیزەکرنا ڤێ تیۆریێ ل سەر تێکستێ “رەشبین”

١- ژیان وەک ماسک و کەرستەیەکێ هەلۆشیایی
“ ژیان شەكالەكە
كالەكێ بارانێ، دخوازت بكەت بەر خوە
دكەت كولاڤ،
پێ ڤەدشێرت كەچەلێ خوە
دكەت دەستگۆرك،
پێ ڤەدشێرت پەنجێن خوە
دكەت پێلاڤ،
پێ ڤەدشێرت سنگ و گلچێن خوە…”

د ڤی کوپلەی دا، هەلبەستڤان فازل عومەر، ژیانێ ژ پیرۆزیێ ڤالا دکەت و بێبەها و نزم دکەت و دئینیتە ئاستێ “شەکالەکێ” ئانکو پێلاڤەکا هەلوەریایی و کەڤن. مرۆڤ دهێتە ڤێ جیهانێ و بزاڤێ دکەت کو ب ڕێکا ژیانێ، کێماسی و عەیبێن خۆ یێن جەستەیی و دەروونی ڤەشێریت.
هەلبەستڤان، ب چەند ئاماژەیان “ کەچەلی، پەنج، سنگ و گلچ “ بۆ “لاوازیا فیزیکی” یا مرۆڤی بەرچاڤ دکەت. مرۆڤ یێ تازی و ڕووسە، یێ بێدەسهەلاتە؛ لەورا هەلبەستڤان وەکاندنەکێ د ناڤبەرا “ژیانێ” و “پێلاڤەکا دڕیایی” دا دروست دکەت و بێهۆدەییا ژیانێ پێ دیار دکەت. بەلێ ل ڤێرە ئارێشە ئەوە کو ئەڤ وەکاندنا “ژیانێ” تەڤی تشتەکی یە ب خۆ یێ ڕزی و بێبەهایە. ئەڤە د فەلسەفەیا “ئەلبێرت کامۆ”ی دا، ب زوها و چکبوونا ژیانێ و هیچ و پووچگەرایێ دهێتە ناسین.

٢- کارەساتا ڕزینێ ئانکو ئۆنتۆلۆجیا گەنیبوونێ The Ontology of Rotting
“بەس ھندی بمینت،
ھەر دڕزت، گەنی دبت.. وەكی، خودانێ خۆ.
ھەی بەختێ خودێ!
كی ڕزینێ ددەت خۆشتڤیێن خۆ!!””

ل ڤێرە هەلبەستڤان، دەستێ خۆ دادنێتە سەر برینا هەرە مەزن یا هەبوونگەریێ کو مرن و تێکچوونا جەستەیی یە. د فەلسەفەیا “سارتەر”ی دا، جەستە تشتەکە مرۆڤی ب جیهانێ ڤە گرێ ددەت، بەلێ ل ڤێرە جەستە خیانەتێ ل مرۆڤی دکەت و جەستە بەر ب “ڕزین” و “گەنیبوون”ێ ڤە دچیت وەک پرۆسەیەکا ئۆرگانیکی و حەتمی یا گیانداران.
تێکست پرسیارەکا میتافیزیکی یا ژ هەژی تێهزرینێ دئازرینیت: “کی ڕزینێ ددەت خۆشتڤیێن خۆ!!” ئەڤە گازییەکا بێهودەیە بەر ب “یەزدانی – ئافرینەری”، چونکی ب ئەڤێ دەستەواژەیێ “دودلییا هەبوونی”Existential Anxiety دگەهیتە گۆپیتکێ. هەلبەستڤان سکالایێ ل سیستەمێ گەردوونی دکەت؛ چەوا دبیت تشتێ خۆشتڤی (مرۆڤ/ ژیان) ب ڤی ئاوایێ کرێت و بێبەها ب ڕزینێ ب دوماهی بهێت؟ ئەڤە دەربرینەکە ژ وێ بێرامانی و بێهۆدەیی یا کو مرۆڤ ل بەرانبەر سروشتی هەست پێ دکەت.

٣- ڕووسبوونا نیشانەیان و بێهێزییا پیرۆزیێ
“ل ھلوەرانێ،
وەختێ ھەستی ڕووس دبن،
ژێك زیز دبن
كالۆ دبتە خاچەك،
چووچك ئێدی ژێ ناترسن…”

ب دیتنا من، ئەڤ کوپلەیە ژ ئالیێ وێنەیێ هەلبەستکی و فەلسەفی ڤە، گەلەک یێ ب هێزە؛ چونکی هەلبەستڤانی چەند پەیڤێن فرە – رەهەندی “ خاچ – کالۆ – چووچک” بکارئیناینە کو ل ڤێرە “خاچ” نە ب تەنێ وەک سیمبولەکێ ئایینی، بەلکو وەک نیشانەیەکێ مرۆڤی دهێتە سالۆخدان. دەما مرۆڤ پیر دبیت و “کال” دبیتە، جەستەیێ وی وەک خاچەکێ کو شێوازێ هەلامەتەکێ کێلگەهان وەردگریت داکو تەیر و تەوال ژێ بڕەڤن و زیانێ نەگەهیننە بەرهەمێ کێلگەهێ بەلێ پا ئەگەر هەلبەستڤان دبێژیت کو ئیدی “چووچک ژێ ناترسن”! ئەڤە رامان “نەمانا دەستهەلاتا مرۆڤییە ل سەر جەستەیێ خۆ” کو “مرنا خۆدی Subjective Death”ی یە. ئەو مرۆڤێ بەری هنگی یێ ب خودان هێز و هەبوون، نها یێ بوویە پارچە هەستییەک کو هەتا چووچک ژی ب پێتڕانکی و سڤکی لی دنێڕن. ئەڤە وێ ڕاستیێ دگەهینیت کو ل بەرامبەر “دەمی”، هەموو پیرۆزی و شکۆمەندی لاواز دبن و دمرن. مرۆڤ ل ڤێرە، دبیتە “تشت”Object نەک “بکەر “Subject.

٤- مۆدیلێ “دیۆگێنیس”ی (٢) و پەشێمانیا هەبوونی
“ب زمانەكێ كەس تێنەگەھت، دبێژتە ڕێڤینگان؛
ژیان ترارێ دیۆگێنیسی بوو
نە جلك بوو، بكەم بەر خۆ…”

ل ڤێرە هەلبەستڤان پەنایێ دبەتە بەر فەلسەفەیا “سایینیزم Cynicism “ ب ڕێکا کەسایەتییا “دیۆگێنیس”ی. دیۆگێنیسی دگۆت، مرۆڤی پێدڤی ب چ تشتێن زێدە نینە و د ناڤ جەڕەکی دا دژیا دا کو ئازادیا خۆ بپارێزیت و دگۆت، پێدڤی یە مرۆڤ وەک “سەی” یان گیانداران د سروشتی دا بژیت، ئانکو ب رەنگەکێ سادە و بێ ماسک و بێ گوھدان بۆ داب و نەریتێن جڤاکی.
هەلبەستڤان دەربڕینێ ژ کەسەکی دکەت کو درەنگ د ژیانێ گەهشتییە و ژ نوو زانییە کو ژیان نە ئەو تشتە ئەم “بکەینە بەر خۆ” وەکوو جلكان، بەلکو ژیان مینا “هاڤێتنەکا سەر یا سەر گووفانکان”ە.
ئەڤ “هاڤێتنە” ئاماژەیەکە بۆ “پڕۆژەیێ هەبوونێ” یێ کو هایدگەر بەحس دکەت؛ چونکی پێدڤی بوو مرۆڤ ژیانا خۆ وەک تیرەکێ بهاڤێژیتە “ئینکێ Enki (٣)” (خوداڤەندێ ئەفرینەر)، نەک خۆ پێ ڤەشێریت. ل ڤێرە هەلبەستڤان دهێتە سەر تشتێن “تمامبوویی” و “بەدناڤبوویی” و دکەتە سکالا و گازییەک وەکوو ئاماژەیەک بۆ ژیانەکا ب ماسکێن جودا جودا ب هەدەر چوویی.

٥- تەنێبوونا ڕەها Existential Isolation
“ھەر كەس ل مالا خۆ،
كەسێ كەس نەدیتیە!”

ئەڤە کنارێ دوماهیێ یێ فەلسەفەیا هەلبەستڤانی یە کو “تەنێبوون”ێ تێدا دبینیت وەکوو بەرمایکا هەموو شەڕان و ل دوماهیێ مرۆڤ بۆ ناڤ “مالا خۆ” کو د راستی دا “گۆڕ” یان “تەنیبوونا دەروونی” یە دزڤریت.
رستەیا “کەسێ کەس نەدیتیە”، دەربرینێ ژ نەبوونا پەیوەندیێ د ناڤبەرا مرۆڤان دا دکەت. هەر ئێک ژ مە د جیهانەکا دائێخستی و بازنەیی دا دژیت. نە ئایین، نە حەز و ڤیان و نە ژی ژیان، نەشێن ڤێ ڤالاهی و دەرزێ تژی بکەن. مرۆڤ ب تەنێ دهێت، ب تەنێ دڕزیت و کەس ڕاستییا کەسێ دی نابینیت.
د. فازل عومەر د ڤێ تێکستێ ئەدەبی دا، وێنەیێ مرۆڤێ مۆدێرن دکێشیت کو د ناڤبەرا “هەبوونا بێرامان” و “مرنا کرێت” دا یێ مای پاشکەفتی و گیرووبوویی. تێکست ب زمانەکێ تانلێدانی و سار Sarcastic & Cold سالۆخدانا ڕاستییا جەستەیی و دەروونی یا مرۆڤی دکەت. ل ڤێرە ئەڤ “ڕەشبین “ییە کو ناڤونیشانێ هەلبەستێ ب خۆ یە ژی، نەک نساخییەکا دەروونییە، بەلکو ڕاستگۆییەکا فەلسەفییە ل هەمبەر گەردوونەکێ بێدەنگ کو بەرسڤا سکالا و گازیێن مرۆڤی نادەت.

پەراوێز :

(١) ئەڤ هەلبەستە د هەژمارا (٣٩٥٧) یا رۆژنامەیا ئەڤرۆ یا رۆژا ١٢ / ٤ / ٢٠٢٦ێ دا بەلاڤبوویە.
(٢) دیۆگێنیسێ سینۆپی Diogenes of Sinope (نێزیکی سالا 412 (ب.ز) – نێزیکی سالا 323 (ب.ز)) ل باژێرێ “سینۆپ” – کو دکەڤیتە تورکیایا نوکە هاتیە سەر دنایایێ و ئێكە ژ فەیلەسۆفێن هەرە سەیر و ناڤدارێن یونانا کەڤن کو ب دامەزرێنەرێ ڕێبازا “ سایینیزم ئانکو کەلبی Cynicism” دهێتە نیاسین. ئەو ب ژیانەکا گەلەک سادە و دوور ژ هەموو خۆشیان ی دژیا.
(٣) ئینکی ئان ئەنکی ئێک ژ مەزنترین خوداڤەندێن کەڤن یێن مەسوپۆتامیا (سومەر)کو خوداڤەندێ ئاڤێ (ب تایبەتی ئاڤا ژێر زەڤی)، ژیری و زانستێ، دروستکرنێ (ئەفراندنێ) و جادویێ ئانکو هێزا نهێنی و ڤەشارتی بوو.

ژێدەرێن مفا ژی هاتییە وەرگرتن:

1-Sartre, Jean-Paul. (1943). Being and Nothingness (L’Être et le nant). Philosophical Library.
2-Camus, Albert. (1942). The Myth of Sisyphus. Gallimard.
3-Camus, A. (1991). The Myth of Sisyphus and Other Essays (J. O’Brien, Trans.). Vintage International.
4-Sartre, J.-P. (1956). Being and Nothingness: An Essay on Phenomenological Ontology (H. E. Barnes, Trans.). Philosophical Library.
5-Flynn, T. R. (2006). Existentialism: A Very Short Introduction. Oxford University Press.
6-Heidegger, Martin. (1927). Being and Time.
7-Diogenes Laertius. Lives and Opinions of Eminent Philosophers.
٨- هایدغر، مارتن. (2000). الوجود والزمان. (ترجمە: فتحی المسكینی). دار الجنوب للنشر.
٩- كامو، ألبیر. (2008). أسگورە سیزیف. (ترجمە: أنور عبد العزیز). دار اڵاداب..
١٠- سارتر، جان بول. (1964). الوجودیە مژهب إنسانی. (ترجمە: عبد الرحمن بدوی). دار مكتبە الهلال.
١١- بدوی، عبد الرحمن. (1997). الوجودیە. وكالە المگبوعات.

شەمال ئاكرەیی

ل ڤان سالێن دویماهیێ، خۆیا بوو كو تەلەڤزیۆنێ ئەو كاریگەری و پویتەدانا بەرێ نەمایە و د پترییا مال و جهان دا تەلەڤزیۆن وەكو ئامیرەكی دیكۆری لێ هاتبوو و گەلەك كەسان ژ بۆ وەرگرتنا نووچەیێن رۆژێ، پشتێن خۆ دا بوونە شاشەیێن (تی ڤی) یان و بەرێ خۆ دابوونە مۆبایلێن خۆ، ئەو ئامیرێن كو بابەت و مژار و نووچەیێن بلەز، بێ ڕاوەستان د تۆڕێن جڤاكی دا بەلاڤ دبن كو پێزانین د چركەیان دا ب كورت و ب لەز دگەهن. هەر چەندە ل پترییا جاران، بێ سەروبەری تێدا یا دیارە و د دویرن ژ شرۆڤەكرنێن لۆژیكی، لێ ل رەوشێن ئاسایی ل گەل لەزاتییا سەردەمی دگونجیێن. ب ڤی ئاوایی، ڕێژەیا تەماشەڤانێن تەلەڤزیۆنێ بۆ ئاستەكێ كێم داكەفتبوو، هەتا كو هندەكان هزر دكر كو ئەڤ ئامیرێ دێرین یێ بوویە پارچەیەك ژ ڕابووری و ب تنێ ژ بۆ تەماشەكرنا فیلم و زنجیرەیان د مالان دا یی مای و ژ بۆ وەرگرتنا دەنگوباسان بەهایێ خۆ یێ بەرێ ژ دەستدای.
بەلێ دەما رویدانێن مەزن سەرهەلددەن، باندۆرێن خۆ یێن میدیایی دروست دكەن. بۆ نموونە، ل گەل دەستپێكرنا شەڕێ ڤێ دویماهێ د ناڤبەرا ئسرائیل و ئەمریكا ژ لایەكێ و ئیرانێ ژ لایێ دی، دیاربوو كو پەیام و نووچەیێن بلەز یێن تۆڕێن جڤاكی ژ بەر گەلەك ئەگەران، تێهن و پێدڤیبوونا خەلكی و مەرەقا دویڤچوونێ یان پشتڕاستكرنا دەنگوباسان تێرناكەن. پێزانینێن كورت، یێن سۆشیال میدیایێ كو د ناڤبەرا راستی و پرۆپاگەندە و گومانان دا بەلاڤ دبن دتێكهەلوكن، نە دشێن وێنەیەكێ تەمام یێ رویدانان نیشابدەن. هەر وەسا نەدشێن ڕەهەندێن سیاسی و لەشكری ب تێر و تەسەلی شرۆڤە بكەن.
د ڤێ گاڤێ دا، دبینین كو تەلەڤزیۆنێ هەتا رادەیەكێ باش، رۆلێ خۆ یێ كەڤن وەك سەكۆیەك بۆ شرۆڤەكرن و وەرگرتنا وێنە و نووچەیێن راست و دروست زڤڕاندەڤە قادێ و ئەو وەلاتیێ كو ب تنێ تایتلێن ب لەز یان چەند گرتەیێن كورت ل سەر مۆبایلا خۆ ددیتن، هەست ب پێدڤیبوونەكا بەردەوام یا روومالا شەڕی و دیتن و شرۆڤەیێن شەهرەزایان كر دا كو ب دروستی بشێت وانەیارییا (متابەعا) رویدان و شرۆڤەیان بكەت. ب ڤی رەنگی، شاشەیێن تەلەڤزیۆنێ جارەكا دی، تەماشەڤان بۆ خۆ راكێشانەڤە، نە ب تنێ وەك ڤەگوهێزەرێن نووچەیان، بەلكو وەك جهەك بۆ تێگەهشتنا كویر و رەوشا گشتی.
گەلەكان وەسا هزر دكر كو لەزاتییا نووچەیان د تۆڕێن جڤاكی دا دێ بیتە ئەلتەرناتیڤ و جهگرێ تەلەڤزیۆنێ، بەلێ رویدانێن چارەنڤیسساز، لێهاتییا پیشەیی و شرۆڤەكرنا تایبەتمەند كرنەڤ سەرپشك؛ چونكی تەلەڤزیۆن زێدەباری هێدیبوونا وێ یا ڕێژەیی، نووچە د چارچووڤەیەكێ رێكوپێكێ ئیدیتۆری یێ ڕۆهن دا پێشكێش دكەت و مێهڤاندارییا شرۆڤەكار و شەهرەزایان دكەت دا كو رویدانان د پانۆراما یا وێ یێ بەرفرەهـ دا ببینن.

شەمال ئاکرەیی

دەما پەرتووکەک بیرھاتنێن ب ئێش یێن چل ژ زیندانی یێن سیاسی ب دەنگەکێ کز ڤەدگێڕیت و پێکڤە کۆم دکەت و قیژییەکا بلند و ب هێز. بلندتر ژ هەر کەرب و کینەکێ، ب هێزتر ژ هەر دیکتاتۆر و ستەمکارەکی، ژێ دەردکەڤیت و وژدانێن نڤستی هشـیار دکەت و گازی بێدەنگییا مرۆڤایەتییێ دکەت و دبێژیتێ: ئەڤە دلۆپەکە ژ دەریایەکێ رۆندکێن داییک و جەرگ سۆتییان! هینگی پەرتووک د چارچووڤەیێ خۆ یێ نۆرمال دا نامینیت؛ بەلکو دبیتە دیدەڤان و گرۆڤ و بەلگەنامەیەکا زندی خۆ ل ناڤچاڤێن مرۆڤایەتییا بێ روومەت، ئەوا رەوشتێ خۆ ژ دەستدای ددەت و د بیتە پرسیارەک خەوێ ژ چاڤان د هەڕمینیت و هەوار دکەت: چەوا مرۆڤەک دشێت ببیتە ئامرازەکێ ئەشکەنجە و ئازاردانا برایێ خۆ یێ مرۆڤ؟
(زڤڕینا دەمی) پەرتووکەکە، تێدا وێنەکرنەکا هوور هەیە ژ بۆ میکانیزما ئەشکەنجەدان و سەرکوتکرنێ د زیندانێن رژێما بەعسا گۆڕ ب گۆڕ دا. د ئەڤێ پەرتووکێ دا چل کەس چیڕۆکێن خۆ ڤەدگێڕن. ئەڤ چل کەسە، چەند نموونەیەکن ژ زنجیرەیەکا درێژ یا ناڤان کو ل هەمبەری زۆلم و ستەم و تەپەسەرییێ، ب جورئەتڤە راوەستییاین؛ چونکی باوەرکرییەکا بێ هەڤتا ب دۆزا خۆ هەبوویە، لەوڕا خۆ یێ هاڤیتییە د مەیدانا خەباتا رێکخستنێن نهینی یان چووینە د بەرهنگاربوونەکێ دا کو ببوونە سەهم و سافەکا مەزن ژ بۆ دەزگەهێن هەوالگری و ئەمنا رژێمێ و سیخۆڕ و دووڤەلانکێن وێ.
ل دەمەکی کو جیرانی باوەڕی ب جیرانی، بابی ب کۆڕی، مامۆستای ب قوتابی، دوکانداری ب بکڕی و خزم و کەسوکاران ب ئێکودو نەدهات، ئەڤان کەسێن د ناڤ جەرگێ نەیاران دا، پەیاما خۆڕاگری و هەبوونێ، هەر ئێکی ب رەنگەکی، دگەهاند و ل سەر دفنا داگیرکەر و خۆفرۆشان، خەباتا خۆ ئەنجام ددا. ل وی سەردەمی چاڤ ل سەر ھەموو جھـ و مالان هەبوون، سیخۆڕ و چاڤێن خۆفرۆتییان، پشکەک بوون ژ وی سیستەمێ ترسێ یێ رژێمێ ب شارەزاهییەکا دارێژتی، پیلانکری، پیس و بێبەخت دروستکری.
ل دووڤ شاهدی و دیدەڤانێن د پەرتووکێ دا ھاتین، دەزگەهێن بەعسییان دۆسیەیێن ڤان خەباتکاران ب ھشیاری ئامادە دکرن. ئەگەر نە گەهشتبانە چ بەلگە و گرۆڤان ل دژی وان، دا تۆھمەتان ژ بن ئەردی بۆ دارێژن و دروست کەن و گرۆڤ و بەلگەیێن ساختە و درەو دیزاین کەن داکو بکەنە بەهانە بۆ گرتن و ئەشکەنجەدانا وان. لەوڕا تۆمەتێن پێش وەخت ئامادە چێدکرن و ئەو کەس ب تۆمەتێن «ئەندامبوونێ د «رێکخراوەکا نهێنی» دا ئان ب «پیلانگێڕان ل سەر دەولەتێ» دەستەسەر دکرن.
بەلێ د پترییا حالەتان دا، قوربانی ئەو کەس بوون یێن بێهنا کوردینییێ ژێ دهات و ئەندام د رێکخراوێن کوردستانی یێن خەباتکەر و نەیارێن رژێمێ دا بوون کو ب نهێنی کار دکرن و ژ بۆ بەرەڤانیکرنێ ژ دۆزا خۆ یا نەتەوەیی و مرۆڤایەتی تێدکۆشین.
ھەر چیڕۆکەکا د ڤێ پەرتووکێ دا خۆدیکەکە کو قەبارێ وێ هۆڤێتییا د ناڤ زیندانان دا ھاتییە کرن نیشان ددەت. زیندانێن بەعسییان ئانکو ئەو جهێن کو لەش تێدا دبوونە ئەزموونێن سزادانێ، گـیان دبوونە ئارمانجا ئەشکەنجەدانێ ب کارەبێ، سۆتنێ، لێدانا ب بۆری و قامچییان، بێ خەوکرن و گەفێن دەستدرێژیکرنێ. ئەڤە رێکێن هۆڤانە بوون یێن کو وژدانێن زندی بۆ د هەژیێن.
ئەو تشتێ، ڤان جۆرە پەرتووکان ژ پەرتووکێن دی، جودا دکەت نە ب تنێ دیمەنێن دلتەزین یێن ئێشاندنێ نە، بەلکو ئەو بانگێ مرۆڤایەتییێ یێ بەرخۆدێرە یێ کو د هەر شەهادەیەکا د پەرتووکێ دا دهلدێریت. دەما هەر زیندانییەک سەرھاتییا خۆ ڤەدگێڕیت، وی نە ژ بۆ هندێ یە داکو ل سەر رابۆرییێ خۆ بگریت، بەلکو دا سیستەمێ ستەمێ یێ کو دڤییای ئیرادەیا مرۆڤی ژناڤ ببەت، تازی و رویس بکەت.
بەرهەڤکارێ پەرتووکێ، ئەحمەد یاسین بەندی شێوازەکێ بەلگەیی یێ سادە بکارئینایە، لێ د راستگۆییا خۆ دا یێ ب ئێشە؛ چونکی نڤیسەری ھێلایە ھەر زیندانییەک ب رێکا خۆ، ب دەڤۆکا خۆ و ب پەیڤێن خۆ یێن کو دەربڕینێ ژ ئازارێن ناخێ وی دکەن و بێی گوهۆڕین ومایتێکرن ڤەگێڕیت. ڤێ سادەبوونێ بھایەکێ بەلگەیی و مرۆڤایەتی یێ کێم وێنە دایە پەرتووکێ. ئەڤ ڤەگێڕانە نە درویشمن هاتینە بلندکرن، نە گۆتارێن کارتێکەرن هاتینە دارێژتن، بەلکو ب تنێ چەند چیڕۆکێن راست و دروستن ژ دەریایا ئەشکەنجە دیتییان و ژ دلێن ب ئێش و ماندی دەر دکەڤن.
زمان د پترییا چیڕۆکان دا د ناڤبەرا ریالیزمییا راست و ھۆزانڤانییا ب رۆندکان تژی، دایە. دیوار، دەرگەهێن ئاسنی و تاریاتی، ھێمایێن بەرخۆدانێ و ترس و ڤەقەتیانێ نە ل ھەمبەر، پەیڤێن باوەڕی ب خۆبوونێ، بێھنفرەھییێ و خەونا ئازادییێ دوبارە دبن. ئەڤ ساخلەتە وەکی ئاگرێ بەرخودانێ نە کو ڤەمراندنێ رەد دکەت.

*: ئەڤ پەرتووکە ژ دارشتن و بەرهەڤکرنا نڤیسەرێ هێژا (ئەحمەد یاسین بەندی) یە، سرۆشێ وێ ژ بەرنامەیێ (زڤڕینا دەمی) یێ (گاڤ) کو رۆژنامەڤان (دلژار عەدنان) دیدار ل گەل (٤٠) ژ زیندانیێن سیاسی یێن کورد ئەنجام دابوون.

شەمال ئاکرەیی

بەری چەند سالان، من بابەتەک ل سەر هاتن و ئاکنجیبوون و بلندبوونا رێژەیا عەرەبان دناڤ باژێرێن کوردستانێ دا نڤیسی و ل رۆژنامەیا ئەڤرۆ بەلاڤکر. د وێ نڤیسینێ دا من بەحسی مەترسی و دەرهاڤێژ و بێشبینیێن هندێ کر کو رۆژەک بهێت عەرەب زمان و کولتوورێ خۆ ل سەر مە ب سەپینن و ئیدی کورد ب زمانێ وان بئاخڤن دەما سەرەدەریێ ل گەل دکەن! ئەو حالەتێ بەری چەند رۆژان ل خارنگەهەکا هەولێرێ چێبووی ئەو مەترسی سەلماند.
دەما من ئەو گۆتار بۆ رۆژنامێ نڤیسی، سوحبەتەکا پێکەنینوکی د ناڤ خەلکێ باژاڕێ دهۆکێ دا بەلاڤ ببوو کو ئێکێ عەرەبێ ئاوارەیێ فەلۆجە یێ کو ژ بەر مەترسیێن داعشێ هاتبوو و پەنا خۆ بۆ کوردستانێ ئینا بوو و دهۆکێ ژێ وەکی هەمی باژاڕ و باژاڕۆکان هەتا گوندان ژی، هەمبێزا خۆ ژ بۆ ڤەحەواندنا وی و هزاران ژ هەڤکویفێن وی ڤەکربوو. ئەو سوحبەتا بوویە پێکەنینۆکا وان هەیامان ب ڤی رەنگی بوو (ل پارکەکا دهۆکێ، عەربەکێ ب عەگال و دشداشە – ل گەل رێزێن من بۆ جلکێن هەر مللەتەکی، ب موبایلێ ل گەل کەسەکێ ناسێ خۆ دئاخڤت و دگۆتێ: دهۆک گەلەک یا خۆش و ئارامە و سروشتەکێ وەکی بەهەشتێ یێ لێ هەیە، بەلێ مخابن گەلەک کورد لێ دژین!!).
هاتن و مانەڤا عەرەبان یان هەر مللەتەکێ بۆ کوردستانێ و مانەڤا وان، ژ بەر هەر ئەگەرەکێ بیت، کارەکێ نورمالە و دکەڤیتە د چارچووڤێ پرەنسیپێ هەڤقەبوولکرنێ و پێکڤەژیانا ب ئاشتییانە دا. بەلێ دەما رەوش دگەهیتە رادەیا دانپێنەدانێ یان سڤکاتی پێکرن ب زمانێ مە، هنگی ب هیچ رەنگەکی ژ هیچ کەسەکی ناهێتە پەژراندن و قەبوولکرن. ما چ قەیدییە ئەو شەهنازیێ ب زمان و کولتوورێ خۆ بکەت، بەلێ ل بەرامبەر دڤێت رێزێ ل زمانێ خەلکێ وی باژاڕی یان وی وەلاتی بگریت یێ ئەو هەمبێز کری و شۆل و کارێ خۆ لی دکەت، هەر چ نەبیت پێدڤییە وەکو رێزگرتنەک بۆ خەلکێ وی باژاڕی، خۆ فێری هندەک ژ پەیڤێن سەرەکی بکەت داکو بشێت تەعامل و سەرەدەریێ ل گەل وان بکەت نەمازە ئەگەر ل جهەکێ گشتی کار بکەت وەکو خارنگەهێ.
ئەگەر ژ رەگەزپەرستیێ نەبیت، بۆچی دێ کرێکارێن بەنگلادیشی و فلیپینی و ئەسیۆپی ..تد، د دەمەکێ کێم دا ب کوردی ئاخڤن و کەسی ل سەر نەسەپاندی و یێ عەرەب (مەبەستا من پترییا هەرە زوور یا وان) ژ خۆ ناگرن بزاڤێ ژی بکەن کو چەند پەیڤێن کوردی فێر ببن و زمانێ خۆ ل سەر خەلکێ مە د سەپینن؟!

شەمال ئاكرەیی

گەنجێن هێژا، ئەی ڤەژەن و وزەیا نیشتمانی یا زیندی و چەلەنگ، ئەی ئەوێن كو خەتیرا هیڤی و نویكرنێ د دەستی دا، گاڤ و دەمێ بڕیاردانێ نێزیكبوو… هەلبژارتنا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ل ١١ی تشرینا دووێ ٢٠٢٥ێ، دەلیڤەیا هەوە یە داكو بسەلمینن كو هوین دەنگێ پاشەرۆژێنە و دیرۆكا پڕ شانازی یا باب و باپیرێن هەوە سەرمایە و هێزەكا بن نەهاتی و تژی سەرفەرازییە.
ئێك ژ گرنگترین درووشمێن پارتی دیموكراتی كوردستان د ڤێ هەلبژارتنێ دا، درووشمەكێ دیار و راستگۆیە كو دبێژیت: « داكو لاوان پێگەهێ هەژی خۆ د ژیانێ دا هەبیت، دەلیڤەیا خواندنێ و كاری پتر هەبیت، دەنگی دێ دەینە كاندیدێن پارتی».
ئەڤە نە درووشمەكێ نۆرمال و سەرپێ یە، بەلكو دیتنەكە كو ژ باوەڕییا پارتی ب شیانێن گەنجان بۆ ئاڤاكرن و گوهۆڕینێ سەرهلدایە؛ چونكو هوین نە ب تنێ نفشەكن كو چاڤەڕێی دەلیڤەیانە، بەلكو هوین ئەون یێن وان دەلیڤەیان چێدكەت.
گەنجێن هێژا،
پشكدارییا هەوە د هەلبژارتنێ دا، نە ب تنێ مافەكێ باژێڕڤانییە، بەلكو ئەركەكێ نەتەوەیی و بەڕپرسیارەتییەكا دیرۆكییە؛ چونكو هەر دەنگەكێ هەوە دشێت ڕەوشێ بگوهۆڕیت و پاشەرۆژەكا دادپەروەرتر دروست بكەت. لەوڕا دەستبەرداربوون ژ پشكداریێ رادەستبوونە و سازشە ژ مافێ خۆ.
گەنجێن خۆشتڤی،
هوین پترییا ڤی وەلاتینە و ئەڤ رێژەیا بلندا هەوە هێزەكا مەزنە ئەگەر ل دۆر ئارمانجێن دیار بهێنە رێكخسن دا بگەهنە خواندنەكا باش، دەلیڤەیێن كاری یێن ژ هەژی، ژینگەهەكا پاقژ و خزمەتگۆزاریێن پتر.
ئەو كەسێن كو دێ پرس و داخوازێن هەوە گەهیننە پەرلەمانی و ب وێرەكی بەرەڤانیێ ژ مافێن هەوە كەن، بەربژارێن پارتی دیموكراتی كوردستانن؛ چونكو وان باوەڕی ب هندێ هەیە كو پەرلەمانێ داهاتی دڤێت پەرلەمانەك بیت كو تەڤایا هیڤی و ئۆمێدێن گەنجان بجهـ بینیت.
گەنجێن هێژا، ڕێ نەدەن بێهیڤیبوون هەوە لاواز بكەت و ڕێ نەدەن بێئومێدی خەونێن هەوە بدزیت و هەردەم ل بیرا خۆ بینن كو گوهۆڕین ب پێنگاڤەكێ دەستپێدكەت و ئێكەم پینگاڤ ژی دەنگێ هەوەیە د سندوقێن دەنگدانێ دا.
پارتی دیموكراتی كوردستان هەردەم و گاڤ داخوازا دادپەروەریێ بۆ گەنجێن هەرێمێ دكەت و بۆ هندێ كو بەغدا دەلیڤەیێن دادپەروەرانە بدەتە گەنج و لاوێن كوردستانێ یێن كو بۆ چەندین سالانە ژ دامەزراندنێ هاتینە بێبەهركرن. پارتی هەوە ب هێزا نویكرنێ، هیڤییا سوبەهی و ستوینا پێشكەفتنێ دبینیت.
گەنجێن هێژا،
دەنگێ هەوە یێ ئەڤرۆ وەبەرهێنانە د سوباهی دا. دەما هوین دەنگی ب پارتی ددەن، هوین سەقامگیری و پێشكەفتنێ هەلدبژێرن و ڕادگەهینن كو هوین پشكدارێن ڕاست و دروستن د ئاڤاكرنا پاشەرۆژێ دا. لەوڕا ل دەمێ ژڤانێ ب دەنگێن خۆ پەیامەكێ ب جیهانێ ڕا بگەهینن و ببێژن:
ئەڤرۆ ئەم گەنجێن كوردستانێ د ئامادەینە: ئاڤادانیێ بكەین، پشكدارییەكا چالاك د هەلبژارتنێ دا بكەین داكو سوبەهییا خۆ ب سەربلندی برێڤەببەین.

شـەمال ئـاكـرەیی

ل گەل نێزیكبوونا هەلبژارتنێن خولا شەشێ یا جڤاتا نوونەرێن ئیراقا فیدرال كو بڕیارە ل 11ێ چریا دویێ یا سالا 2025ێ بهێنە كرن، پارتی دیموكراتی كوردستان، پرۆگرامەكێ هەلبژارتنان یێ ب سەنگ پێشكێش دكەت كو دید و بۆچوونا وێ یا كوور بۆ پاشەرۆژا ئیراقا فیدرال دیار دكەت و پشتگرییا خۆ بۆ پرەنسیپێ حوكمرانییا باش ئانكو (الحكم الرشید) وەك ئێك ژ گرنگترین ستوونێن دەولەتا دیموكرات و مۆدێرن دوپات دكەت. حوكمرانیا ڕەشید نە ب تنێ درووشمەكە، بەلكو سیستەمەكە ژ بەها و سیاسەتێن كو ئارمانجا وێ گەهاندنا دادپەروەری، لێپرسین، شەفافیەت و وەكهەڤییا دەلیڤا یە بۆ هەموو وەلاتیان. ئەزموونێن مللەتان سەلماندیە كو سەركەفتنا هەر سیستەمەكێ سیاسی یێ فیدرال، وەك سیستەمێ فیدرالی یێ ئیراقێ، ب چەسپاندنا پرەنسیپێن حوكمرانییا ڕەشید د دام و دەزگەهێن دەولەتێ دا یێ گرێداییە. ژ بەر ڤێ چەندێ، پارتی دیموكراتی كوردستان د پرۆگرامێ خۆ یێ هەلبژارتنان دا دوپات دكەت كو گەهشتن ب حوكمرانیا ڕەشید ل ئیراقێ ئانكو دابینكرنا بڕێڤەبرنەكا كاریگەر بۆ سامانان، ڕووبرووبوونا گەندەلییا ئیداری و دارایی و چالاكرنا چاڤدێرییا دامەزراوەیی، ل گەل بهێزكرنا سەربەخۆیا دادوەریێ و ڕێزگرتن ل سەروەریا قانوونێ، و سیاسینەكرنا كێشەیێن هەلاویستی د ناڤبەرا هەردو حكومەتان .
پارتی دیموكراتی كوردستان كو ژ سالا 2003ێ وەرە ستوونەكا سەرەكی بوویە د پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ دا، دبینیت كو ئاڤاكرنا ئیراقا فیدرال ب تنێ ب هەڤپشكییەكا ڕاستەقینە، هەڤسەنگییەكا كاریگەر و لهەڤهاتنەكا نشتیمانی بجهـ دهێت. ئەڤە ئەو سێ پرەنسیپێن سەرەكی نە كو سەرۆك مەسعود بارزانی هەرتم بەرەڤانی لێكریە كو نەخشەرێیەكێ بۆ پەیوەندییەكا ساخلەم د ناڤبەرا حكومەتا فیدرال و حكومەتا هەرێما كوردستانێ دا، هەروەسا د ناڤبەرا بەغدا و پارێزگەهێن دی دا دیار دكەن. حوكمرانییا ڕەشید د دیدا كوردستانێ دا، مسۆگەرییەكە بۆ نەزڤڕینا ستەمكاریێ، پاراستنا مافێ پێكهاتەیان، و چەسپاندنا پێكڤەژیانێ.
پارتی دوپات دكەت كو ئێك ژ ئارمانجێن وێ یێن سەرەكی د خولا بهێت یا پەرلەمانی دا، گوهۆرینا چەمكێ حوكمرانیا ڕەشیدە بۆ پراكتیكەكا ڕاستەقینە، ب ڕێیا پێشئێخستنا قانوونان و چالاكرنا ڕۆلێ پەرلەمانی د چاڤدێرییا كارگێڕییا حكومەتێ دا و پشتەڤانیكرنا حكومەتا فیدرال د ئاڤاكرنا دامەزراوەیێن پیشەیی یێن دوور ژ پشكپشكیێ و گەندەلیێ، ل گەل بهێزكرنا زەلالی و شەفافیەتێ د بڕێڤەبرنا سامانێن نشتیمانی دا، ب تایبەت دۆسیەیێن پەترۆل و گازێ كو دادپەروەریێ د پارڤەكرنێ و گەشەپێدانەكا هەڤسەنگ د هەنوو پارێزگەهێن ئیراقێ دا مسۆگەر بكەت.
هەروەسا پارتی دیموكراتی كوردستان، بهێزكرنا پەیوەندیێ د ناڤبەرا وەلاتی و دەولەتێ دا دكەتە ئێك ژ كارێن خوە یێن پێشینە، ژ بەر كو دبینیت حوكمرانییا ڕەشید ب خزمەتكرنا وەلاتی دەست پێ دكەت و مافێ وی د فێركرن، ساخلەمی، كار و ژیانەكا ب ڕێز دا مسۆگەر دكەت. لەوڕا، پرۆگرامێ وێ یێ هەلبژارتنان سیاسەتێن گەشەپێدانێ یێن كو ئارمانجا وان پشتەڤانیكرنا گەنجان، بهێزكرنا ئافرەتان، باشتركرنا ژینگەها وەبەرهێنانێ و پەیداكرنا دەلیڤەیێن كاری یێن ڕاستەقینە ب خۆڤە دگریت، د چارچووڤێ دیدەكا ئیراقی یا ئێكگرتی كو باوەری ب پێشكەفتنا هەرێمێ پێشكەفتنا هەموو ئیراقێ هەیە.
لیستا پارتی دیموكراتی كوردستان یا ژمارە (275) د هەلبژارتنێن بهێت یێن جڤاتا نوونەران دا، دەنگێ هەڤسەنگی، سەقامگیری و پێشكەفتنێ یە، بزاڤی دكەت كەلتوورەكێ نوو د حوكمرانی و بڕێڤەبرنێ دا بچەسپینیت كو ل سەر بنەمایێن دەستپاكی، وەلاتیبوون و شیانان هاتییە ئاڤاكرن. ب ڕێیا گەهشتنێ ب حوكمرانییا ڕەشید د ئیراقا فیدرال دا، پارتی پشتگرییا خۆ بۆ ئاڤاكرنا دەولەتەكا دادپەروەر كو جهێ هەموویان تێدا ببیت، دووپات دكەت، دەولەتەكا كو پشت ب دەستوورەكی ببەستیت كو ڕێز لێ بهێتە گرتن و هەموو ماددە و بەندێن وێ بێ جوداهی، و ب گیانێ دادپەروەری و هەڤپشكیێ بهێنە بجهئینان، بۆ ئیراقەكا گەش، ئارام و سەقامگیر.

شەمال ئاکرەیی

د جیهانا نڤیسینێ دا، پیڤەرێ داهێنانێ نە ب چەندایەتییا بەرهەم و بەردانا رۆناهییێ یە ل سەر ڤی نڤیسەری یان یێ هەنێ، بەلکو پیڤەرێ راست و دروست، دەم و پاشەڕۆژ و رەخنەگرێن مەلەڤان، باشترین پیڤەرێن دادوەرن. نڤیسەر هەنە، ژ بۆ ب دەستڤەئینانا ناڤەکێ ژ هەژی بۆ خۆ، هەمی رێکەکێ دگرنە بەر، داکو بگەهنە كۆپیتکێ و راکێشانا رۆناهیێ بۆ سەر خۆ و بەرهەمێن خۆ و ئەڤە ماف یێ رەکێ رەوا یێ وانە. ئەڤ جۆرە نڤیسەرە، ب رەنگەکی ناڤدار دبن، کو دەما وەک وەرگرێن سەرڤەیی و ساکار، وان فیگەر و ستوینێن داهێنانێ دبینن. ژ ئالییەکێ دی ڤە، نڤیسەر هەنە، داهێنەرێن گەلەک ب شیانن، بەلێ ژ رۆناهیێ د دویرن و د سیبەر و بێدەنگیێ دا دنڤیسن و رەنگە ژ بەر بێهەمپایێ (تواضع)ێ ناچنە د ململانێ یا راکێشانا رۆناهییا ناڤداریێ دا، رەنگە ژی ژ بەر نە دادوەرییا هندەک ژ رەخنەگران بیت، کو ژ بەر خاترا هەڤالینیێ ئێکی بلند دکەن و فۆکەسا رۆناهیێ بەر ددەنە سەر، بەلێ یێ هەنێ یێ کو داهێنەرەکێ بێدەنگە، د سیبەرێ دا دهێلن!
مخابن، ئەڤ دیاردەیە د ناڤ نڤیسەران دا یا هەی، کو ب دیتنا من، نەهەڤسەنگییەکا مۆرالی نەک یا تەکنیکی یە. مخابن هندەک ژ ئەوان نڤیسەران یان هەلبەستڤانان یێن کو رەنگە ئەو ب خۆ ژی دزانن كو داهێنانا وان نە ل ئاستێ وێ رۆناهیێ یە یا ل سەر هاتییە دانان، ب چاڤەکێ کێم و ب تڕانەڤە بەرێ خۆ ددەنە بەرهەمێ هەڤکویفێن خۆ، یان خۆ د خانەیەکا بلندتر دا دبینن، ئەڤ چەندە ب دیتنا من، كۆپیتکا دفنبلندیێ یە.
ل جهێ داخێ یە، د گەلەک ژ ئەزموونێن هەیی دا، کەسی «ناڤدار» نە ئەوە یێ «ژ هەژیتر»، بەلکو ئەوە یێ «ب شانستر» و خۆدی پەیوەندیێن ئەختەبۆتی. بایێ کەشتییا داهێنان و ژیریێ، د ناڤەندێن ئەدەبی و هونەری دا یێن کو پرەنسیپێ «من بلند بکە، دی تە بلند کەم» پەیڕەو دکەن، چ جاران د بەرژەوەندا داهێنەرێن بێدەنگ و یێن د سیبەرێ دا نا هێت!
ئەڤجا یان ئەوێن هەنێ، ژ کۆشکە و سەرایێن خۆ یێن عاجی، ب رێکا رەخنەگرێن راست و وێرەک، بێنە خوارێ، یان ئەوێن دی «داهینەرێن بێدەنگ» بزاڤێن خۆ بکەن، کو مافێ وانە، رۆناهیێ بەر ب خۆڤە رابکێشن، یان ژی رەخنەگرێن ب ویژدان دەستێ وان بگرن، داکو ژ بن سیبەرێ دەربکەڤن.
ب دیتنا من، نڤیسەرێ راست ئەوە یێ هەڤکویفێ خۆ یێ نڤیسەر دکەتە خۆدیکا خۆ و هەڤڕکییەکا جوان و داهێنانانە ل گەل دکەت. ئەوە یێ بزاڤا دروستکرنا پرا هەڤپەیڤینەکا ئیستیتیکی ل گەل نڤیسەرێن دی دکەت. ئەوە یێ رێزێ ژ پەیڤێ دگریت بێی کو ل نک وی مەرج بیت کا نڤیسەری وێ کییە، بەلکو کا چ نڤیسییە!

شەمال ئاکرەیی

ھەلبەست ھەست و نەستەکێ نازکە بێی دەستویری بۆ ھەمی مرۆڤان دھێت لێ دڤێت وەستکاری ژێڕا هەبیت، داکو د چارچۆڤەیێ ھەلبەستێ دا خوە ببینیت .ل گەل ھەبوونێ ھەلبەست ھەبوویە، لێ رۆل و ئەرکێن ھەلبەستێ ل گۆڕ ھەر قۆناغ و جڤاکەکی دگوھۆڕینێ دا نە. ل قوناغێن دیرۆکێ و ل جڤاکێن جودا جودا ھەلبەستێ ھەبوونا خۆ ھەبوویە و تێدا ھەلبەستێ پایە و جھێن بلند و نزم ھەبووینە. سەردەم و چاخ ژی ھەبوونە ھەلبەست تێدا یا لاواز و بێ بایەخ بوویە.
لێ بدیتنا من، چ جاران خەتیرا ھەلبەستێ نەڤەمریایە و ب تنێ بیاڤ و ئەو تەخا ھەلبەستێ ھەمبێزدکەت د نزمی و دبلندیێ دا بوویە..
ل ڤی سەردەمێ مە، گەلەک جاران مە گوهـ ژ هندەک دەنگان دبیت دبێژن، کو سەردەمێ هەلبەستێ چوو، نەما ئیدی ئەڤ ژانرێ ئەدەبی یێ کەڤن و دێرین، ل گەل پێدڤیێن هەڤچەرخ بگونجیت!
دیسان دهێتە گۆتن، کو هەلبەست یا بوویە دیاردەیەکا دەم بسەرڤەچوویی و نەشێت دەربڕینێ ژ هەست و هزرێن مە یێن نوی بکەت.
هەروەسا هەنە دبێژن، کو هەلبەست ساخلەتەکێ جڤاکێن ڤەماییە، ئەو جڤاکێن هێشتا نەگەهشتینە ئاستەکێ پێشکەفتی یێ هزری ورەوشەنبیری، کو دەلیڤێ ددەتە مە ب رێکێن نوی و کاریگەر دەربڕینێ ژ ناخێن خۆ بکەین.
دیتنەکا دی ژی هەیە دبێژیت، کو هەلبەستێ چ مفا یێن خۆ نینە و پێدڤی ناکەت بهێتە نڤیسین، چونکی مرۆڤی هندەک ئامراز و ژانرێن دی یێن ب هێز و ب باندۆر هەنە، دکارن جهێ هەلبەستی بگرن و ببنە نوینەرێن راستینە یێن دەروون و ناخێن مە.
ب بۆچوونا من، ئەڤ دەنگە، نابنە دەنگێن راستییەكا رەها، چونكی هەلبەست نە ب تنێ دیاردەیەكا كەڤنارە یان ئامرازەكێ ب هەڤگەهاندنێ یە؛ بەلكو هونەرەكە ژ كویرترین خالا ناخێ مرۆڤی دزێت و دگەهتە هەست و هزرێن مە یێن كو چ هونەرێن دی نەشێن بگەهنە وێ كووراهیێ.
هەلبەست زمانێ روحێ یە، كو ب رێكا وێ ئەم ئەڤین و دلینی و هەلچوون و تنگژینێن ناڤخۆ یێ خۆ و هەلویستێن خۆ یێن نەپەن ب پەیڤان دادڕێژین، ئەم ب رێكا هەلبەستێ خۆشی و شادی و هیڤیبوون و بێهیڤیبوون و بێزاری و كۆڤان و نەئارامییا دەروونێن خۆ، ژ زیندان و كەڤلوژانكێ گەودەیێ خۆ ئازاد دكەین.
هەلبەست نە ب تنێ پەیڤ وكێش و سەروایە، بەلكو ئەزموونەكا مرۆڤایەتییا تەكۆزە، لەوڕا ئەو گۆتنا دبێژیت «ئیدی سەردەمێ هەلبەستێ چوو « یان « هەلبەست یا بوویە دیاردەیەکا کەڤن و ل گەل پێدڤیێن ئەڤرۆ ناگونجیت»، سەرناگرن!
ب دیتنا من، هندی مرۆڤایەتی مایە، هەلبەست دی مینیت و هەر دێ هیتە نڤیسین و خواندن و گوهداریکرن، چونکی پشکەکە ژ ناسنامەیا مرۆڤایەتیێ و ئەو ئامرازە یێ کو مرۆڤ ب رێکا وی دەربڕینێ ژ خۆ و جیهانا ل دەردۆرێ خۆ دکەین

شەمال ئاکرەیی

هەلبەست یانکو شعر ژانرەکێ سەرەکی یێ ئەدەبیاتێ یە و زمانێ دەربڕینا ناخ و ویژدانێ یە و ڤولکانا هەست و نەستایە. هەلبەستڤان، ژ بلی کو خۆدان بەهرە و نیگاهـ و سرۆشە، د نڤیسینا هەلبەستێ دا، دبیتە وەستایەکێ زیرەک وشەهرەزا هەر وەکو هەلبەستڤانێ ناڤدارێ ئەمریکی تی. ئێس. ئیلیۆت T.S. Eliot د نامەیەکا خۆ دا بۆ رەخنەگر وهەلبەستڤانێ مەزن عەزرا پاوند Ezra Poundی گۆتی، دەما هەلبەستا خۆ یا بناڤودەنگ (وەلاتێ کاڤلبوویی ئانکو چۆلستان The waste Land) ) بۆ هنارتی و پاوند ب (وەستاکارێ شەهرەزا) بناڤکری.
ل گۆری ڤێ ئاخڤتنا ئیلیۆتی، دڤێت هەلبەستڤان خۆدان بەهرەمەندی بیت ل گەل وەستاکاریێ. ب چەند پەیڤین دی، بەهرەمەندی و شەهرەزایی دو چەنگێن ئێک بالندە نە، کو هەلبەستڤان ب رێکا وان ل مەو دا و ئەسمانێ هەلبەست و خەیالێ بلند دفڕیت هەتا دگەهیتە ئاسۆیێن بەرین وفراوان بۆ دروستکرنا ئەتمۆسفێر و وێنەیێن شعری یێن نوی، کو مینا گەوهەر و لولویان د تێكستێن هەلبەستان دا ببرسقن.
ژ ئالیەکێ دی، هەلبەست ھەر ژ ھەبوونا خۆ پەیامە و ھەردەما هەلبەست ژ پەیامی ڤەدەر بوو نامینیت هەلبەست و دڤێت ب ناڤەکێ دی بھێتە ناڤکرن، لێ پەیاما هەلبەستێ ژی نە هەمان پەیامە بەلکو پەیاما هەلبەستێ ژ چاخەکی بۆ چاخەکێ دی و ژ کەتوارەکی بۆ ئێکێ دی رەنگە د هێتە گوهۆڕین و د نزمی و بلندیێ دا بیت..
ھەروەسا رێژەیا وەرگرتنا پەیامێ هەلبەستێ ژ وەرگرەکی بۆ ئێکێ دی، ل گۆر چاخ و ئاست و باکگراوەندێ وەرگری یێ رەوشەنبیری و مەعریفی رادوەستیت، ئانکو ئەو چێژ و خۆشییا کەسەکێ ھەستیار و خۆدی رەھەندێن کویر بۆ ژیانێ و تشتان دبینیت، ھەر ئەو چێژ و خۆشی نابن ئەوا کەسەکێ دی ل سەردەمەکێ دی یێ جودا یان وەرگرەکێ، کو ب رەنگەکێ سەرڤەیی ل ھەر تشتی دنێڕیت.
دیسان نە مەرجە، هەمی وەرگر ب هەمان رەنگ ژ هەلبەستێ بگەهن و هەر ژ بەر ڤێ چەندێ یە، گەلەک جۆر و ئاستێن هەلبەستێ هەنە. هندەک وەرگر هەنە رەنگە چ تام و چێژێ ژ هەلبەستەکێ نەبینن، کو رەنگە هەلبەستەکا پایە بلند ژی بیت ل نک ئێکێ دی! هەلبەستەکا دی رەنگە بۆ وەرگرەکی چ بەهایێ خۆ نەبیت بەلێ ئێکی ب چاڤەکێ مەزن لی دنێڕیت.
ل دویماهێ، هەلبەست دێ مینیت، ئەو زمانێ روحێ، کو زمانێ پەیڤان نەشێت دەربڕینەکا دروست بۆ بکەت و دێ مینیت د حالەتێ هەڤڕکی و ململانی دا دناڤبەرا وەرگرەکی و وەرگرەکی دی دا و ب تنی رەخنەگرێن شەهرەزا دێ شێن هەلبەستێ بگەهیننە سەر رێکا وی یا راست و دروست.