ئیران ژ سوننەیێ بۆ شیعەگەریا ١٢ ئیمامی
نزار زهێر شەفیق
ئیران ئێك ژ وەلاتێن سوننەنشین بوویە، هەر ژ سەردەمێ خەلیفە عومەرێ كورێ خەتابی د سەدسالیا 7 زایینی دا، بۆ ماوێ چەرخێن درێژ ل سەر مەزهەبێ سوننی «شافعی وحەنفی» بوویە، چەندین مالباتا حوكم ل ئیرانێ كریە، وەكی: «سەلجۆقی وغەزنەوی وتەیموری.
دیرۆكنڤیس دبێژن: بەری سالا 1501زاینی رێژەییا سوننەیان ل ئیرانێ سەر 90% دابوو، بتنێ هندەك شیعە ل باژێرێن «قم وكاشان و تەبەرستان وخوڕاسان». هەبوون. زێدەباری هندەك رێكێن سۆفیگەری هەبوون، كارتێكرنا هزرا شیعەتگەری هەتا ڕادەیەكێ ل سەر هەبوو، ژ وان رێكا سۆفیگەریا سەفەوی.
هەر چەندە؛ دامەزرێنەرێ رێیا سۆفیگەریا سەفەوی شێخ سەفیەدین ئەردەبیلی ل سەدسالیا 14زاینی زۆر داخباری هزرا شیعەتگەریێ ببوو، بەلێ نەببوو شیعەكێ تەمام. كەواتە؛ د ماوێ 200 سالان دا ئەڤ رێگا سۆفیگەری ژ بزاڤەكا ئایینی بانگخوازی بۆ بزاڤەكا سیاسی و لەشكری ل سەر مەزهەبێ 12 ئیمامی، نەخاسمە ل سەر دەمێ نەڤیێ وی «شێخ جونەید» مەزهەبێ نوی ب تەمامی پەسەندكر، هەروەسا داخوازنامە بۆ مەزنە زانایێن شیعی ل لبنان و باشورێ ئیراقێ و بەحرەینێ هنارتن، وەكو «عەلی كركی» ژبۆ: رێكخستنا بابەتێن شەرعی و فقهی ودروستكرنا حەوزێن زانستی.
پرسیار ئەوە؛ بۆچی شێخ جونەید كۆڕێ شێخ حەیدەر سەفەوی، مەزهەبێ 12 ئیمامی وەكو رێبازەكا سیاسی پەسەندكر، ژبەركو زۆر داحباری هزرا ئیمامی بوو، دەستهەلاتا دینی و دنیەوی؛ ئانكو روحی و سیاسی هەبوو، هزر دكر ب ئەڤێ رێكێ و سەركردایەتیێ دێ شێت ئیرانێ هەمیێ كونترۆل كەت، هەروەسا دڤیا ئایدولۆژیەكا سیاسی یا جودا ل گەل دەولەتا ئوسمانی ل رۆژئاڤای و دەولەتا ئۆزبەگی ل رۆژهەلاتێ هەبیت.
ل سەر دەمێ؛ شاه ئیسماعیل سەفەوی 1501 زایینی ئیمپراتۆریا سەفەوی ڕاگەهاند، مەزهەبێ 12 ئیمامی ب فەرمی پەسەندكر، سەفەوی د ماوەیێ دەستهەلاتا خۆ دا هەتا 1736 زاینیی دەستهەلات ل ئیرانێ كر، شیان هەڤكێشەیا پێكهاتەیا مەزهەبی ل ئیرانێ، بەروڤاژی لێ بكەن، سوننە بوونە كێمینە و شیعە بوونە زۆرینە سەر 90% دا، بكارئینانا دو رێیان:
– ب رێكا توندوتیژیێ و سزادان و دویرئێخستنا زانایێن سوننی، هەروەسا سەپاندنا درووشم و رێورەسمێن مەزهەبێ شیعی، فەرمانا فەرمی بۆ گوهۆرینا مەزهەبی ژ سوننەتیێ بۆ شیعەتگەریێ.
– ب رێیا بكارئینانا هەست و سۆزان و ڤیانا مالباتا پێغەمبەری «س.خ» و شەهیدكرنا ئیمام عەلی و حوسێن «س.خ» وستەملێكریا وان.
ب شێوەیەكێ گشتی بێژین، ئیرانێ ل سەردەمێ كەڤن، هەتا سەردەمێ ناڤین و نوی و هەڤچەرج د نها دا، ڤیایە ب رێكێن جودا و ب رێكا ئاین و هزرێن مەزهەبی و نەتەوەی ئیرانێ كۆم ڤە بكەت ل ژێر ئێك ئالایێ سیاسی، كەواتە؛ ئیران ببیتە ناڤەندەك یان پرەك د ناڤبەرا رۆژهەلات و رۆژئاڤایی دا و كونترۆلا بازرگانی و رێكێن هاتن وچوونێ بكەت.
