بهریا مێردینێ و چێكرنا لازمیێن مالێ
كۆنێ ڕهش
ژ فراخ، لازمی و ئالاڤێن مالێ یێن كو خهلكێ گوندێن بهریا مێردینێ بكاردئانین، بێیی وان نكاریبوون ژیانا خوه یا ڕۆژانه دهرباز بكن و ئهز گیهام سهر گهلهكان ژ وان وهك: مهشك، ههبان، هیزێ ڕوون، كۆنێ ئاڤێ، دهن، كووز، جهر، شهربك، كهوار، تهنوور، تفك.. خوهش تێ بیرا من دهما كو گوندیان ئهڤ فراخ و لازمیێن مالێ د مالا خوه ده چێدكرن.
ههچی مهشكا دهوكلانێ، ههبان، هیزێ ڕوون، كۆنێ ئاڤێ ئان جهودكێ ئاڤێ بوون ژ پۆستێ (ئهیارێ) سهوالان چێدكرن.
مهشكا دهوكلانێ: دڤیبوو كو ژ پۆستێ بزنان به. پشتی گوراندنا بزنێ پۆستێ وێ پفددان، موویێن پۆست كور دكرن و ب جفتا كو ژ قالكێن بهروویان، هناران و خوێ پێكدهات دهبخ دكرن. پشتی دهبخدانێ ب چهند ڕۆژان ئاماده دبوو ژ دهوكلانێ ڕه.
هیزێ ڕوون: ژ بۆ پاراستنا ڕوون بوو. دڤیبوو كو ژ پۆستێ مها به. پشتی گوراندنا مهێ پۆستێ وێ پف ددان و تهڤ هریا پۆست د پهرتاندن، هوندرێ پۆست ب دمسا مهویژا دهبخ دكرن..
كۆنێ ئاڤێ: ژ بۆ ئاڤا مالێ بوو. دڤیبوو كو ژ پۆستێ نێریان به. پشتی گوراندنا نێری پۆستێ وی پف ددان، موویێن پۆست كور دكرن و ب پهلوولا ژ ئاریا قرشووقالان، بێتر ئاریا دارێن كهساخێن مێوان و خوێ دهبخ دكرن..
ههبان: ژ بۆ پاراستنا لهزمیێن مالێ یێن سڤك بوو، وهك خوارنان و جلوبهرگان. دڤیبوو ههبان ژ پۆستێ مها و بهرخا به. پشتی گوراندنێ ئهو پۆست پف ددان، تهڤ هری دپهرپتاندن، باش باش دفركاندن و چهند ڕۆژهكی د ناڤ ئاڤێ ده دهشتن، پشتی كو زوا دبوو، نهرم دما.. هنگی لازمیێن مالێ یێن خوارنێ وهك ساڤار، مهویژ، نۆك تێده دپاراستن.
سهبارهتی چێكرنا دهنێ ئاڤێ ئان جهودكێ ئاڤێ، كووز، جهر، شهربك، كهوارێن مالێ، كهوارێن مێشێن هنگڤ، تهنوور، تفك ژ ئاخا سۆر چێدكرن. ئهو ئاخا خام یا كو هێژ پێ نههاتبوو لستن. ئهو ئاخ د ناڤ خاكا دهردۆری گوندان ده پهیدا دبوو و ناڤ لێ دكرن (ئاخسۆركێ ئان ئاخكۆلكێ). ههم ژی ب وێ ئاخێ فراخێن خوه ژ دهڤێ سههان ههلال دكرن.. و ژ بل بۆرایێ ڤه دخستن ناڤ لنگێن زارۆكێن خوه یێن د پێچهكێ ده..
ئهو ئاخا سۆر تانین، ژ زخوران دنهقاندن، باش هوور دكرن، ل سهراد، بێژنگ و مۆخلێ دخستن، پاشێ هن خوێ، كایا هوور (ئوور)، موویێن كاركا ل ناڤ دخستن و دگهل هن ئاڤ باش باش دستران. پشتی كو ئهو جهبلا ههریێ ژ وێ ئاخا سۆر باش ههڤ دگرت و دخهمری ژ نوو یهكێ ئان یهكی هۆسته ب چێكرنا تهنوورێ ڕادبوو. بێتر یێن كو تهنوور، دهن، كووز، جهر و شهربك چێدكرن ژن بوون و بێتر مرۆڤهكی هۆسته بچێكرنا كهواران ڕادبوو.. دو جهلهبێن كهواران ههبوون؛ كهوارێن ژ بۆ خوهدیكرنا مێشێن هنگڤ و كهوارێن ژ بۆ پاراستنا (قووتێ) مالێ وهك ساڤار، مهویژ، نانێ مالێ.. پشتی كو ب داوی دهاتن، باش ل بهر تاڤا ڕۆكێ زوا دكرن و پاشێ د تهنوورێ ده دسنجراندن تا كو سۆر دبوون…
بهلێ لازمیا كهواران؛ چ كهوارێن مالێ و چ كهوارێن مێشێن هنگڤ ب سنجراندن و سۆركرنا د تهنوورێ ده نهبوو.
ههچی تهنوور بوو، پشتی كو ل بهر ڕۆكێ زوا دبوو، ئهو د جهێ پێدڤی ده دهات دانین، دۆرا وێ ب كهڤر، خوهلی و كهلپیچان سهڕاست دكرن و ئاگرهكی خورت د هوندرێ وێ ده داددان تا كو د سنجری و سۆر دبوو.. پاش كو سار دبوو، تهنوور ژ ئاریێ پاك و پاقژ دكرن و ژ نوو ئاماده دبوو ژ نانپێڤهدانێ ڕه..
د گهل كو ژنێن بهریا مێردینێ ژ هریا مهان و موویێ بزنان بهر، تهژك، مهرش، فهرد، خورجك، كۆن، وهریس، توور، گۆره، لهپك، قوتكێن لخوهكرنێ چێدكرن..
تا ب سالێن1920 ئی ژی، ئهڤ ڕهوش ل تهڤایی گوندێن بهریا مێردینێ بهلاڤ بوو، لێ پشتی كو تهكنهلۆژیا نوو بهلاڤ بوو، هن ب هن چێكرنا ڤان فراخ و لازمیان قهلس و لاواز بوو..
