بۆچـی پێدڤییە پـەرلـەمـانتارێـن ئـێزدی بازنەیا پەیوەندیێن خۆ بەرفرەهـ بكەن؟
سەباح سەمیر
د ناڤ كۆلانێن كارێ پەرلەمانی و دیمەنێ سیاسی یێ ئالۆز دا، گەلەك جاران راستی د ناڤبەرا «ڤەكرنا سیاسی» و «هەڤپەیمانیا سیاسی» دا وندا دبن. ئەڤ تێكەلكرنا چەمكان نیشانا خویندنەكا كێم و سادەیە بۆ سروشتێ كارێ پەرلەمانی. پەرلەمانتارێ سەركەفتی ب وێ چەندێ ناهێتە پیڤان كا ئەو چەند یێ نێزیك یان دوورە ژ لایەنەكێ دیاركری، بەلكو ب وێ چەندێ دهێتە ناسین كا هەتا چ رادە یێ خۆدان شیانە پەیوەندیێن خۆ ب ژیری بۆ خزمەتا دۆزا خۆ بكاربینیت و دەستكەفتێن راستەقینە بۆ جڤاكا خۆ فەراهەم بكەت. سیاسەت د ناڤەرۆكا خۆ دا «هونەرێ گونجاندنێ» یە و گۆرەپانا بڕێڤەبرنا بەرژەوەندیان و ئاڤاكرنا هەڤسەنگیانە؛ ل وێرێ ئەولەویەت ل گۆرەی پێشهاتان دهێنە گوهۆڕین و ئەنجام ب وان دەستكەفتان دهێنە پیڤان یێن ل سەر ئەردی دهێنە دیاركرن، نە ب هەلوەستێن رەق و مكۆم.
هەولدان بۆ زیندانیكرنا پەرلەمانتارێ ئێزدی د ناڤ بازنەیەكا تەنگ دا، یان پالدانا وی بەر ب گۆشەگیریێ، چ خزمەتا دۆزا ئێزدیان ناكەت، بەلكو پێگەهێ وی لاواز دكەت و دەلیڤەیێن كارتێكرنێ د ناڤەندێن بڕیارێ دا كێم دكەت. ژ ڤێ دیدگەهێ، پێدڤییە تێگەهشتن بۆ سەرەدانێن مەیدانی یێن پەرلەمانتاران بهێتە راستكرن؛ سەرەدانا پەرلەمانتارەكی بۆ بەرپرسەكێ حوكمی یان رێڤەبەری ـ مینا پارێزگارەكێ یان وەزیرەكێ ـ نە «پاشكۆیەتییە» و نە ژی «گوهۆڕینا ئاراستەیێ سیاسی یە»، بەلكو ئامرازەكێ سروشتی یێ كارێ گشتییە و پرەكا پێدڤییە بۆ ڤەكرنا دەرگەهێن دیالۆگێ و رێیەكا پێدڤییە بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیێن ئیداری یێن ل دەڤەرێن مە هەی، و مەرەم ژێ نە ئەوە كو رێككەفتنێن ل پشت پەردێ یان خۆبەردانا د ناڤ ئەجەندەیێن لایەنێن دی دا هەبت.
د ڤێ قووناغێ دا، پتر ژ هەر دەمەكێ پێدڤی ب وێ چەندێ هەیە كو نوونەرێن ئێزدیان ل بەغدا رێبازەكا نەرم و ڤەكری بەرانبەر هەمی لایەنان بێ جوداهی بگرنە بەر. دۆزێن چارەنڤیسساز ـ ژ ئاڤاكرنا شنگالێ و چارەسەركرنا كێشەیا ئیدارەیا شنگالێ و پەیداكرنا ئاتامیا دەڤەرێ هەتا دۆسیا ئاوارەیان و مافێن قوربانیان و خزمەتكرنا خەلكێ دڤەرا شنگالێ ـ ب گۆشەگیری و بڕینا پەیوەندیان چارەسەر نابن، بەلكو ب رێیا ئاڤاكرنا تۆڕەكا بەرفرەه ژ پەیوەندیان دهێنە چارەسەركرن كو بشێت پشتەڤانیێ ژ لایەنێن جودا یێن كاڕا كۆم بكەت. بەرپرسیارەتیا دیرۆكی یا ل سەر ملێن پەرلەمانتاران دخوازیت كو د ناڤ لایەنێن جودا دا بجۆلێن، ژبەركو سیاسەتا سەركەفتی ئەوە یا دەرگەهێن دەلیڤەیان ڤەدكەت، نە ئەو یا ب بڕیارێن بەرتەنگ دەستێن خۆ دبەستیت و دەرگەهێن چارەسەریێ دگریت. گرەوا راستەقینە ئەڤرۆ نە ل سەر لێكدانا نیەتا و كریارانە، بەلكو دڤێت ل سەر هەلسەنگاندنا ئەنجامان بیت. پیڤەرا سەرەكی بۆ هەر كارەكێ سیاسی ئەو دەستكەفتنە یێن دبنە ئەگەرێ ب دوماهیئینانا ئێش و ئازارێن خەلكی و پاراستنا مافێن وان، نە ئەو گەنگەشەیێن د ناڤ بازنەیێن تەنگ دا دهێنە كرن. سیاسەتا حەكیمانە د دوماهیێ دا ئەوە یا بشێت دیالۆگێ بكەتە دەستكەفت و ڤەكرنا سیاسی بكەتە هێزەك بۆ خزمەتكرنا هەمی جڤاكێ، دوور ژ هەمی وان لێكدانێن كو چ مفا بۆ خەلكی نەبن.