«جەژنا سەرێ سالێ یا ئێزدیان»
دلگەش باعەدری
ئێزدیان هژمارەكا جەژن و هەلكەفتان هەنە، د ناڤ جڤاك و پەرستگەها لالش دا رێورەسمێن وان دهێنە گێران. جەژنا سەرێ سالا ئێزدیان ئێك ژ وان جەژنایە، ل پەرستگەها لالش و د ناڤ جڤاكێ دا رێورەسمێن وێ دهێنە گێران. كەڤنترین جەژنا ئێزدیانە. د فەلسەفەیا ئۆلا ئێزدیان دا د ڤێ رۆژێ دا كنیات (جیهان) دروست بوویە.
جەژنا سەرێ سالێ دكەڤیتە چارشەمبوویا ئێكێ ژ مەها نیسانێ ب گۆر سالنامەیا رۆژهەلاتی. د ڤێ جەژنێ دا هژمارەكا رێورەسمێن ئۆلی هەنە ل پەرستگەها لالش، د ناڤ جڤاكێ دا دهێنە گێران.
بەری جەژنێ ب چەند رۆژان؛ هەر مالەكا ئێزدیان ب چەند رۆژان هیكان كۆم دكەن. ئێڤارا جەژنێ كابانیا مالێ سەوكا دروست دكەت، هێكا رەنگورەنگ دكەن.
ل گەل چەند شریناهیان ل سەر ئێكودو دا بەلاڤ دكەن. خورت بەر ب دەشتێ ڤە دچن كولیلكێن نیسانێ ل گەل هندەك گیایێ گارەیێ (بێناڤ) دئین، لێ ژبەر تیژاتیا كاریێ وێ رۆژێ دبێژنێ «بێناڤ» هێڤارا جەژنێ ب ئامادەبوونا بابێ شێخ 365 چرایان ڤێدئێخن.
رۆژا جەژنێ كابانیا مالی كولیكێن نیسانێ، «بێناڤێ» ل گەل قالكێن هیكێن رەنگاورەنگ، هەڤیر ب خانیێن مالێ ڤە دكەن. جەژنا ئێكودو پیرۆز دكەن، زەلامێن گوند ل بەر مەزارگەهێ گوند كۆم دبن، قەول و بەیت دهێنە گۆتن. هەر كەسەكێ دلمانەك یان ئاریشەك هەی ژ بەر پیرۆزیا جەژنێ لێك دبۆرن.زارۆك یاریێن هیكانێ دكەن. رۆژا پشتی جەژنی بێری دچنە پێشییا شڤانی و خەلاتێ وی ل گەل خۆ دبەت. گوپالێ شڤانی ژێ وەردگرن و دشكێنن هەر ئێك پرتەكێ ل گەل خۆ دبەتە مال و ب مەشكا خۆ ڤە دكەن ژبۆ خێر و بەركەتێ. ل ڤێ جەژنێ نابیت ئێزدی بووكی بینن، ژبەر جوانی و پیرۆزیا نیسانێ، ئێزدی دبێژن: نیسان ب خۆ بووكە.
شێوەیێ هێكێ وەك یێ ئەردێ یە، رامانا كەلاندنا هیكێ ئانگو جەبراندنا (كنیات) دونیایێ بوو، دەمێ هێكان رەنگا و رەنگ دكەن؛ ئانكو (كنیات) جیهان، رەنگا و رەنگ بوو. هەلگرنا چرای ئانكو رۆناهی گەهشتە ئەردێ.
ئایینێ ئێزدی ب درێژاهیا دیرۆكی تووشی گەلەك فەرمان و كارەساتان هاتیە، وان فەرمانان نكاریە كە ئێزدی دەست ژ رێورەسمێن خۆ بەردەن. بەلكو زێدەتر ئایین و رێورەسمێن خۆ یێن ئۆلی پاراستینە.
