خوارنێن كوردەواری گەشتیارێن بیانی بۆ باژێڕێ دهۆكێ دئینن
هەرهین محەمەد
تێشتخانێن كەڤنار و خوارنگەهێن فلكلۆری ل باژێرێ دهۆكێ، نە ب تنێ جهێن خوارنێ نە، بەلكو پشكەكا گرنگن ژ ناسنامەیا كولتووری و گەشتیاریا دەڤەرا بەهدینان، ئێك ژ خالێن بهێز یێن ڤان تێشتخانان ئەوە كو بهایێ وان گەلەك د گونجاینە (بۆ نموونە، تێشتەكا تەمام بۆ هەر كەسەكێ ل دۆورێن 5 هزار دینارانە). ئەڤ ئەرزانی و كواڵێتییا بلند دبنە ئەگەر گەشتیارێن ناڤخۆ و بیانی بێی دوودلی سەرەدانا ڤان جها بكەن.
عادل عەلی، خودانێ تێشتخانا تێشتا گوندی یە بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ دبێژیت: ڤەكرنا ڤێ تێشتخانێ ل سەر بنەمایێ پێدڤی یا بازاری و حەزا من یا تایبەت بوو بۆ پێشكێشكرنا خزمەتگوزاریەكا جودا و تامەكا رەسەن بۆ خەلكێ دەڤەرێ و مێهڤانان و گۆت: هەر تێشتخانەیەكا دی بگەهیتە مە، پتر هێز و پاڵدەری ددەتە مە كو ئەم كوالیتا خوارن و خزمەتگوزاریێن خۆ بپارێزین و پێشبێخین و كڕیارا مە یا وەفادار تام و پاقژیێ د نیاسیت، لەورا دێ د بەردەوامبین.
زێدەتر گۆت: بێگومان، تێشتخانە ئێك ژ ژێدەرێن سەرەكی یێن كەرتێ گەشتوگوزارێ نە. دەمێ گەشتیار دهێتە دهۆكێ، ل جهەكێ دگەڕیت تێشتەكا پاقژ و ب تام و ب بهایەكێ گونجای لێ بخۆت. هەبوونا ڤان جهان ناڤودەنگیەكا باش ددەتە باژێڕی و سەرنجا گەشتیاران پتر رادكێشیت، بەلێ هەتا رادەیەكێ چاڤلێكرن د بازاڕێ مە دا هەیە. دەمێ پرۆژەیەكێ سەركەفتنێ دئینیت هندەك كەس هزر دكەن دێ ب هەمان شێوە سەركەفتنێ ئینن، بەلێ د راستی دا، ب تنێ ئەو جهـ دێ مینن یێن كوالیت، پاقژی و سەرەدەریەكا سەرنجڕاكێش دگەل بكڕا دەكەن، نەكو ب تنێ چاڤلێكرنا هندەكێن دی.
ئەو چەندە ژی گۆت: ئەم جۆرێن جیاواز و دەوڵەمەند یێن گوندان تێشتێ پێشكێش دكەین چونكو تێشتخانا مە ب ناڤێ تێشتا گوندایە كو تێدا (پەنیر هێك، قەلی ، مێلاك، ماست، هنگڤین، تەحین و دۆشاڤ ، باجانیك و دگەل گەلەك پێكهاتێن دی یێن كلتوری و نوودەم) هەنە، هەروەسا دەربارەی بهایێ هەر نەفەرەكی، بهایێ مە گەلەك یێ گونجایە و ب تنێ بۆ هەر نەفەرەكی پێبچ هزار دینارن و د نوكەدا تێشتخانە بەرب زێدەبوونێ نە و ب دەهان تێشتخانە و چایخانێن مودێرن و كلتوری ل ناڤەندا دهۆكێ و قەزایێن وێ هەنە.
خۆدانێ تێشتا گوندا زێدەتر گۆت: ئەم پێشوازیێ ل هەموو تەخ و چینان دكەین، بەلێ د رۆژێن بێهنڤەدان دا (ئەینی و شەمبی) پتر خێزان سەرەدانا مە دكەن بۆ دەربازكرنا دەمەكێ خۆش.
هەروەسا گۆت: پەیوەندیا مە دگەل لژنەیێن ساخلەمی و چاڤدێریا بازرگانی گەلەك یا باشە و د رێزگرتنێ دایە؛ ئەو كارێ خۆ دكەن بۆ پاراستنا سلامەتیا گشتی و ئەم ژی پابەندی رێنمایانە. خەلكێ مە یێ رێزدارە و گازندە یان تێبینیێن وان ژی دبنە ئەگەرێ باشتربوونا كارێ مە. ل دووماهیێ دخوازم بێژم، پێدڤی یە پشتەڤانیا كەرتی تایبەت و پرۆژێن گەنجان پتر ل دهۆكێ بهێتە كرن. هیڤیدارم لایەنێن پەیوەندیدار پتر ئاسانكاریان د پێدانا مۆڵەتان و دابینكرنا خزمەتگوزاریان دا بۆ تێشتخانە و جهان بكەن، چونكی ئەڤ جهان دبنە سیمایەكێ جوان بۆ باژێڕێ مە و دەلیڤێن كاری بۆ گەنجان دابین دكەن.
مەتین دۆسكی خودانێ چایخانە و تێشتخانا شەهیدان دبێژیت: چایخانا شەهیدان ل سالا ٢٠١٦ێ هاتیە ڤەكرن و ژ دەستپێكێ وەرە هەر ب ڤی ناڤی هاتیە نیاسین و ئەز ئێكەم كەس بووم د ناڤ باژێڕێ دهۆكێ دا كو كارێ چایچیاتیێ و دانانا تێشتێ ب ڤی شێواز و ستایلێ كەلتوریێ كوردەواری دەستپێكری. جهێ چایخانێ نوكە بوویە جهەكێ گەلەك دیار و ناسیار و ئەڤ چایخانە بووینە ئەگەرەكێ سەرەكی كو گەشتیار پتر روو ل بازارێ دهۆكێ بكەن وەكو گوهۆڕینا كەلتورێ جڤاكی و پێشوازیكرنا خێزانان و ئێك ژ گوهۆڕینێن هەرە دیار یێن جڤاكی ئەوە كو ئەڤرۆكە چایخانا شەهیدان بوویە جهێ حەوانەوەیا خێزانان ژی.
مەتین دۆسكی خۆدانێ چایخانە و تێشتخانەیا شەهیدان دبێژیت: بەری نوكە نە چێدبوو خێزان بچنە چایخانێ، بەلێ نوكە كەلتورێ مە یێ هاتیە گوهۆڕین و چوونە ژۆرا خێزانان بۆ چایخانێ بوویە تشتەكێ ئاسایی و نۆرمال و نێزیكی 30 هەتا 40 چایخانە و تێشتخانەیان ل سەرانسەری باژێڕی ب ستایلێن جودا جودا هەنە.
زێدەتر ژی گۆت: چایخانا شەهیدان پتر ژ چایخانەكا ئاسایی، نوكە وەك مۆزەخانەكێ لێ هاتیە. ئەڤ جهە سەرنجا گەشتیارێن بیانی و ئەجنەبی راكێشایە، ب رادەیەكێ كو چ جهـ هندی ڤێ چایخانێ مێهڤانێن بیانی و ئەجنەبی وەرناگرن.
ئەڤە ژی ژبەر تایبەتمەندیا كەلتورێ كوردەواری و ناڤ و مێژووا شەهیدانە و هەروەسا، ئەڤ چایخانە خودان مێژووەكا سیاسی و فەرمی یا دەوڵەمەندە؛ ئەڤە ئێكەم چایخانەیە ل سەرانسەری كوردستانێ كو سەرۆك مەسعود بارزانی سەرەدانا وێ كریە، و دیسان ئێكەم چایخانەیە كو ژ لایێ پەرلەمانێ كوردستانێ ڤە هاتبیتە خەلاتكرن.
مەتینی ئەو چەندە ژی گۆت: سێنیا تێشتێ پێكدهێت ژ نێزیكی چاردە هەتا پازدە تشتان تێدا هەنە و بهایێ هەر سینیەكێ بۆ هەر نەفەرەكی ب تنێ پێنچ هزار دینارە یان كێمتر. دوپات كر ژی كو پاقژی یا كارێ مە مەرجێ سەرەكیە، و لژنەیێن چاڤدێریێ بەردەوام سەرەدانا مە دكەن و رێنمایێن ساخلەمیێ ب تەمامی دهێنە جێبەجێكرن.
مامۆستا ڕێوار جەمال ئامێدی بسپور و شارەزا د بوارێ گەشت و گوزارێ دا گۆت: تێشتخانێن فلكلۆری ل دهۆكێ ستوونەكا سەرەكی یا گەشتیاریا كولتووری نە و گەشتیار دەمێ سەرەدانا باژێری دكەتن بتنێ ل جهێن مودێرن ناگەڕیێت، بەلكو دڤێت تشتەكێ ڕەسەن تاقی بكەت. ڤان جها شیایە داب و نەریتێن خوارنێ یێن كوردی بپارێزن و ببنە سیمایەكێ گەش یێ گەشتیاری و بێگومان خوارنێن وەك (قەیماد، پەنێرێ كوردی، هێك و ڕۆن ب دۆشاڤ و تەحین و قەلی و ژاژی یان مرەبا بهان) ژ پێكهاتێن سەرەكی نە. ئەڤ خوارنە ژبەر كو ژ كەرەستێن سروشتی یێن گوندێن دەڤەرێ دهێنە بەرهەڤكرن، تامەكا جودا ددەنە تێشتێ كو چ جهێن دی یێن مودێرن نەشێن وێ تامێ پێشكێش بكەن.
زێدەتر گۆت ژی: ئێك ژ خالێن بهێز یێن ڤان تێشتخانان ئەوە كو بهایێ وان گەلەك د گونجاینە (بۆ نموونە، تێشتەكا تەمام بۆ هەر كەسەكێ ل دۆورێن ٥ هزار دینارانە). ئەڤ ئەرزانی و كواڵێتییا بلند دبنە ئەگەر كو گەشتیارێن ناڤخۆ و بیانی بێی دوودلی سەرەدانا ڤان جها بكەن گۆت: پێشنیارا من ئەوە كو ل پاڵ پاراستنا تاما خوارنێ، گرنگیەكا مەزن ب دیزاینێ ناڤخۆ یێ فلكلۆری بدەن (وەك بەرهەڤكرنا كەلوپەلێن كەڤن، ڕاخستنا فەرشێن كوردی). هەروەسا، پێشكێشكرنا خزمەتگوزاریێ ب جلوبەرگێن كوردی دێ ئەزموونا گەشتیاری دەوڵەمندتر لێ كەت.
رێواری ئەو چەندە گۆت: پێدڤی یە ڕێبەرێن گەشتیاری یێن پارێزگەهێ ڤان جها بێخنە د ناڤ نەخشێ گەشتیاری دا. ڕۆلێ میدیایێ ژی گەلەك یێ گرنگە بۆ نیشاندانا ڤان جها ب ڕێكا ڕاپۆرت و دیكیۆمێنتاریان، دا كو پتر خەڵك ل دەرڤەی هەرێمێ بنیاسیت.
