كـی گـەندەلـە؟
دانا محەمەد عەبدوللا
دەمێ ئەم كەسەكێ دبینین یێ واستەكی بۆ كارەكێ دگریت، ئەم ئێكسەر دبێژین: ئەڤ مرۆڤە گەندەلە، ڤێجا دێ ئاخفتنێن كرێت بێژینێ و نەعلەتان لێ بارینین، بەلێ دەمێ واستە بۆ مە بیت هەڤكێشە ب تەمامی بەروڤاژی دبیت، دێ ب هەمی مەژی و وژدانا خۆ بێژین: هەمیان خار مالاتە خۆ ژ من خەلەت نینە، یان ژی دێ بێژین دیارە بۆ وان هەمی گەندەلان بەحرە و بۆ مە ژەهرە؟ ئانكو هێجەت بدویڤ هێجەتێ ڤە و ڤێجا ژبلی پنێكرنا وێنەیێ كرێت یێ گەندەلیێ، ئەڤە ب وێ رامانێ دهێت كو ئەم بتنێ ل دژی گەندەلیێ نە دەمێ د بەرژەوەندیا مە دا نەبیت، ئەرێ ما هەر جڤاكێن گەندەل نینن دبنە ئەگەرێ ژدایكبوونا گەندەلیێ د ناڤ هەمی تەخ و چینان دا؟ گەلەك جاران ئەم دبێژین ئەڤ گەندەلییە ستەم و زۆڕداریەكە ل مە دهێتەكرن و د راستیێ دا ژی ستەم و زۆڕداریە، بەلێ مە ژی سەرێ خۆ یێ چەماندی هەنبەر ڤێ گەندەلیێ، چونكی بێدەنگبوونا مە ل سەر گەندەلیێن بچویك یا بوویە ئەگەرێ هندێ كو ئەڤرۆكە گەندەلێن بهێز دروست ببن، ئەڤجا ئەم ب خۆ ژی گەلەك جاران ژ نە هشیاریا خۆ بۆ گەندەلیێ دبینە رێكخۆشكەر. هەروەسا هەبوون و زۆربوونا گەندەلیێ نیشانا هندێیە كو ئەم د بێ هەلوەستین و نزانین رەفتارێ بەرانبەر ڤێ دیاردەیێ بكەین و دهشیار نینین و بۆ نەهێلانا ڤێ دیاردەیێ دڤێت سێ خالان ل بەرچاڤ وەرگرین و كار پێ بكەین:
خالا ئێكێ: دڤێت دەستێن مە ژ ڤێ گەندەڵیێ د پیس نەبن و د دەستێن گەندەلان دا نەبن چونكی ناكەفتە بەرئێك پشكدارێ د گەندەلیێ دا گلەیێ و گازندا ژ گەندەلا بكەت و داخوازا مافێ خۆ ژێ بكەت. خالا دووێ: دەمێ هەست ب گەندەلیێ و ستەم و زۆڕداریێ و خوارنا مافێ خۆ دكەین، دڤێت ئەم وەك جڤاك ئێكسەر بەرانبەر رابوەستین، نابیت مرۆڤ ل سەر رەفتارێن گەندەلان یێ بێهنفرەه بیت و رێكێ بدەتێ مافێ مە د ڕویباری دا بەردەن ل پێش چاڤێن مە، ڤێجا هندەك كاودان یێن هەین پێدڤیە مرۆڤ تێدا یێ بێ هەدار و تووڕە بیت ژ زۆڕداریێ و خودان هەلوەستەكێ بلەز و بەز بیت. خالا سیێ: یا گرنگ نینە ل بەرانبەر مە كی گەندەل بیت چ دەستهەلاتدار بیت یان وەلاتی جیاوازی نینە یا گرنگ ئەوە ئەم دەستان بۆ مافەكێ بتنێ ژی دانەهێلین. كا چاوا ترس مرۆڤی ژ مەتڕسیەكێ ئاگەهدار دكەت وەسا توڕەبوون مرۆڤی ژ ستەم و زۆڕداریەكێ ئاگەهدار دكەت، ڤێجا نەترسن بەلكو توڕەببن ل سەر خوارنا مافێن خۆ.
