ل سەر دەمێ شۆڕشا ئیلۆنێ و گولانێ سێزدە جاران مـە خانی ئاڤاكرن
هەڤدیتن: رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ
3-5
هوین دێ من خەندقینن و ڤێجا دسەر ئەڤی حالی ڕا كەنیا مە پێ دهات. دەمێ ژنماما هەوێ دەربازی ئاڤێ كرین و چەهڤێن ئەوێ ڤەكرین و ڤێجا وەكی بیها دناڤ ئاڤێ دا دڕەجفی و هەوێ گوتە محەمەد میرزایێ دایێ: هەر وەكی تە ئەز دەربازكرم و محەمەد میرزایی گوتی: بەلێ دایێ من تو ب سلامەتی دەربازی ئەڤێ ئاڤا ڕیبارێ كری ، ڤێجا مە بەرێ خوە دایێ چا و شەكر و ئازوقێ مە هەمی یێ شل بووی و ئەوێ شەڤێ ئەم ل وارێ زێرێ ماین و مە كەل و پەل و ئازوقێ خوە بەر هەوا كر هەتا سحارێ ئەو ئازوقە زوها بوو و دگەل ڕۆژهەلاتنێ جارەكادیتر مە دەست ب باركرنێ كر و ئەم چووین. دەمێ ئەم گەهشتین بۆ ڕاستا گوندێ پیروسێ و خەلكێ گوندێ هاتن بەرمەڤە و دەوارێن هێستر بومە ئینان و ئەم ل دەوارا سیاربین وئەم دگەل خوە برن و ئەم بۆ ملا دەریێ زێڕ چوین و ڤێجا خەلكێ ئەوێ دەڤەرێ نان و ماست و خیار بومە ئینان و مە ل ملا دەریێ زێڕ بێهنا خوە ڤەدا و ڕوینشتن خوار. ل ڤێرێ زاروكان گوتن: ئەم بریسینە. ئەز هینگێ بێ زاڕۆك بوم و ئەز گەلەكا سرت و زیروك بیم. دەمێ زاڕۆكا گوتی ئەم برسینە. ئەز و شەهید سادق عەمەر و هەڤژینێ خوە ئەمین جەهوەر بۆ ئەوان بەتەنا چوین و مە هندەك قوپكێن كەرەنگا خرڤەكرن و ئینان و مە كوچك چێكر و ئاگر و هەلكر و دەست ب ئامادەكرنا خوارنەكا سڤك بۆ خوە بەرهەڤكر و مە پێكڤە ئەو خوارن خوار.
پشتی نیڤرو مامێ عەمەر گوت: خوە بەرهەڤ بكەن و دێ دەست ب باركرنێ بكەین و مە خوە لێكدا و ئەم بۆ سەرێ ئەوی چیایی چوون و دەمێ ئەم گەهشتن سەرێ چیایی و مە ل وێرێ بێهنا خوە ڤەدا. مامێ عەمەر گوت گەلی مروڤان كا ل خوە ب زڤڕن و هوین هەتا كیرێ دبینن و مە ژی گوتە مام عەمەری ئەم چ جها نابینن و ل بەراهیكا مە هەمی چیانە. مام عەمەر گوت: ئەو چیایێ هەنێ هوین دبینن ئەو سنورێ ئیراقێ و توركیایە و ئەڤە ئەم دێ چین و نزانین دێ بەرێ مە بۆ كیڤە كەڤت؟، چێدبیت و ئەم ئێدێ نەزڤڕن و چێدبیت ژی ئەم دەهـ ڕۆژێن دیتر ب زڤڕنە بۆ مەملەكێ خوە، بەس ژ ڤێرێ و پێڤە جهـ و مەملەكەتێ مە بلا ل بیرا مە نەبیت.
مە بەرێ خۆەدایێ خانم هەوێ بەردا گری و ڕۆندك ژ چاڤان هاتن خوار و ب كزگریوكی ڤە گوت: من بەرێ خوە دایێ مام عەمەر و محەمەد میرزا و عەڤدلێ محو و سادق و ئەمین ڕوینشتن خوار و گرین. ل ئەوی دەمێ گریا مە ژنا ژی هات و ڤێجا ئەم بۆ حالێ خوە و زەلامێن خوە گرین. ب ڕاستی ئەو دیمەن چ جاران ژ پێشچاڤێن من ناچن كو بۆ ئەوی دیمەنی ل سەرێ ئەوی چیایێ من ب چاڤێن خوە دیتی. پشتی بێهنڤەدانەكێ ئەم ماین و گوتن: خوە بەرهەڤ كەن و دا ژ ڤێرێ بچین. مە خوە لێكدا و ئەم بۆ گوندێ شاهویان چوین. ل ئەوی دەمی مالا مامێ قاسم حامد ل گوندی بوو و دەمێ ئەم بۆ ناڤ گوندی گەهشتین ل مالا مامێ قاسم بوین مێهڤان و ل ئەوێ شەڤێ ل وێرێ ماین. ل دەمێ سپێدێ ل ناڤ گوندی بی دەنگ و گوتن: دێ لەشكرێ دەولەتا دێ بۆ ناڤ گوندی هێت. مام عەمەر گوت: ب لەز خوە بەرهەڤ بكەن و دێ باركەین و ژ ناڤ گوندی دەركەڤین. مام قاسم گوت عەمەر پسمام: هەوە خوارنا تێشتێ نەخوار. مام عەمەر گوت: ئەم دێ ژناڤ گوندی دەركەڤین بەری لەشكر ب گەهیت بۆ ناڤ گوندی و دا چ زیان نەگەهنە مە و گوند ژی یێ پاراستی بیت. ڤێجا دەمێ ئەم ل دەوارا سیاربین و مە دا ڕێكێ مە گوهـ ل دەنگێ فروكویێن دەولەتا توركیا بوین و وەكی كاروانی كوچەراتی بین ڕێز و بۆ ماوێ دوو دەمژمێران ئەم ب ڕێكێ چوین و ڤێجا ب ڕێكێ ڤە زەلاما گوتە مامێ عەمەر ئەڤە ئەم دێ بۆ كیڤە چین؟ مامێ عەمەر گوت: ل ئەڤی گوندی كەسەك هەبوو ناڤێ ئەوی تاهر بوو و گەلەگ جاران ل دەمێ ئەم ل گوندێ دەركارێ ئەو زەلام دهاتە گوندێ مە و ل مالا مە دبی مێهڤان و مە ئێك و دوو ناس دكر و ئەم دێ قەستا ئەوی دەستەبرایێ خوە كەین. دەمێ ئەم گەهشتن بۆ گوندێ محەمدێ عەلو كو كوچەرێن گەودا ل ئەوی گوندی بین و ئەڤ گوندی سەر ب قەزا پێشەبابێ ڤەبی. دەمێ ئەم گەهشتن بنێ گوندێ مە بەرێ خوەدایێ زەلامەك ل بەر مەڤە هات و مامێ عەمەر گوت: ئها ئەڤە دەستەبرایێ من تاهرە ئەوێ مە بەحسا ئەوی كری. ڤێجا ئەوی زەلامێ ناڤێ وی تاهر هەما خوە د مامێ عەمەر وەركر و هەر ماچیكر ڤێجا ژ كەیفاندا ڕۆندك ژ چاڤێن مە هاتن خوار.
ئەم بۆ ناڤ گوندی چوین و زەلامێن گوندێ محەمەدێ عەلو هاتن جەلەبا دەوارێن مە گرتن و ئەم ل ناڤ مالێن گوندێ بەلاڤ كرین. ب ڕاستی مرۆڤ بۆ خودێ بێژیت: خەلكێ ئەڤی گوندی گەلەك قەدر و قیمەتێ مە گرتن و ڕەفتارەكا گەلەك جوان بۆمە گرتن. ئەم بۆ ماوێ پارزدە ڕۆژان ل گوندێ محەمەدێ عەلو ماین. بێ ڕۆژا شازدێ گوتن: ئەم دێ ژ ئەڤی گوندی ژی باركەین و ئەو دەمێ ئەم ل گوندێ محەمەدێ عەلو دونیا ل مە ببوو هاڤین بی و مە باركر بۆ وارێ تەڕی چوین و ڤێجا نهالەكا گەلەك كویربوو و ب تنێ مە عەسمان ددیت. ل ئەوی وارێ تەڕێ بۆمە كوین ڤەدان و ئەم ل وێرێ ئاكنجی بووین. ڤێجا ڕۆژانە ئەم ژنك دا ب ئەوی ئاقاری كەڤین و مە داركێن گوینیا خڕڤە دكرن و دئینان و مە خوارن ل سەر ئەوی ئاگرێ دارێن گوینیا بەرهەڤ دكر، و مە نانێ سێهلێ دپەحت و ڤێجا ل وێرێ تل و لەپێن مە هەمی بین دەڤرو شەق شەق بین و كول بین و كێم و عەدابێ جهێ برینێن دەستێ من پەیدابین. ب هەر حالێ هەیی ل ئەوان چەند ڕۆژا مە ل وارێ تەڕێ ل ئەوێ نهالا كویردا بوراندن. ل دەمەكێ مام عەمەر گوتە دەستەبرایێ خوە تاهری: ئەڤ جهە وارگەهێن هاڤینێ نە و ل وەرزێ سەرما و زڤستانێ كەسەك نەشێت ل ئەڤی جهی ب قەتینیت. تاهری گوتە مام عەمەری: مە گوندەك دیتر ل خوارێ هەیە بەلێ دڤێت بو هەر مالەكێ یان خێزانەكێ پێنج گوینیكێن ئاری و پێنج تەنەكێن ڕوینی و پێنج گوینیكێن برنجی ئانكو قویتێ پێنج هەیڤان بەرهەڤ بكەن ژبەركو ل ئەڤی گوندی گەلەك بەفر دباریت و ڕێ و ڕیبار دهێنە گرتن و ژیانا ئەڤێ دەڤەرێ ب ئەڤی شێوەیی دبورینن و هزرا خوە و یا زڤستانا درێژ بكەن. مام عەمەر گوت: ئەم چەند مال دگەل ئێكن و ب ڕاستی مە هند پارە نینن كو بۆ ماوێ پێنج هەیڤان ئازوقەیی ل سەر ئێك ب كڕین.