ل سەر دەمێ شۆڕشا ئیلۆنێ و گولانێ سێزدە جاران مـە خانی ئاڤاكرن
هەڤدیتن: رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ
1-5
سروشتێ گوندان ل سەر ڕویێ ئەڤێ ئاخێ خەملەكا كوك و جوان دایە دەڤەرێ، ژبەركو هەر گوندەك ل جهەكێ سەرنجراكێش هاتیە ئاڤاكرن و ژیان ل هاتیە بوراندن. دەمێ چاڤێن مرۆڤی ب دیمەنێن كوردستانێ ل جهێن وەكی دەشت و چیا و نهال و پەسار و گەلییان دا جهێ گوندی جهەكی دلڤەكەرە و نەخشە بۆ هاتیە دیزاینكرن و ئاڤاهی لێ هاتیەن دروستكرن.
هەر وەسا خەلكێ ئەڤان گوندان دەست ب كەد و كەسپا كوردەواری كرینە و ژیان لێ بوراندینە، گوندێ دەركارێ ئێك ژ گوندێن دەڤەرا سندیا یێن مالا ئویجاخا عەجەمێ نە و ئەڤ گوندە دگەڤیتە باكورێ ڕۆژهەلاتا ئیدارا سەربەخوەیا زاخۆ دناڤبەرا كومەلگەها بێرسڤی و گوندێ مێرگێ دا.
ل سالا 1975ی سەنتەرێ ناحیا دەركارێ ژ گوندێ شەرانشێ بۆ دەركارێ هات ڤەگوهاستن و ناڤێ ناحیێ بو ڕێڤەبەریا ناحیا دەركار عەجەم. هەر وەسا ل سالا 1980ی لیژنەیەكا تایبەت ژ ڕێڤبەریا ئەمنا گشتی ژ بەغدا بۆ ناحیا دەركارێ هات و پرسیارا ناڤێ دەركا عەجەم كرن، كو ئەڤ ناڤە ژ كیڤە هاتیە هەكەر خەلكێ ئەڤی گوندێ ژ ئیرانێ ڤە هاتبیت دێ ئەڤ بابكێن مالا عەجەمێ ژ كوردستانێ ڤەگوهێزن و بۆ ئیرانێ ڕەوانەكەن. بەلێ پشتی پرسیار ژ خەلكێ دەڤەرێ هاتی كرن و ڕاستیا بابەتی هاتی زانین كو عەجەم كەسەكێ خەلكێ ئەڤی گوندی یە ناڤێ وی عەجەم بویە، حكومەتا ئیراقێ خەلكێ ئەڤی گوندێ ل سەر گوندی هێلان و بڕیاردان ناڤێ عەجەم بێت لادان ب تنێ ناڤێ دەركار ل سەر ڕێڤەبەریا ناحیێ بمینت. وەك ڕۆژنامەیا ئەڤرۆ مە سەرەدانا ڕێڤەبەریا ناحیا دەركارێ كر و ل مالا خانم هەوێ بوین مێهڤان و پشتی ب خێرهاتنێ مە چەند پرسیار ژ ئەڤێ خانما قەهرەمان كر، كو ئەڤە هەمێ ژیێ خوە ل دەربەردەریێ و ل ناڤ زوم و شكەفتان و ل ناڤا گەلیاندا ژیایی و ل مل ب ملێ هەڤژینێ خوە خزمەتا شوڕەشێ كریە.
ئەڤێ خانمێ ب ئەڤی ئاوایی خوە بۆ خواندەڤانێن ڕۆژنامەیا ئەڤرو دا نیاسین و گوت: ناڤێ من هەوێ جانگیر شاهین ل سالا 1954ی ل گوندێ دەركارێ ژ دایكبویمە و گوت: مالا بابێ من كارێ جوتیاری و ڕێنجبەری و خودان تەرش و تریش بوون. ل وەرزێ بهارێ خەلكێ گوندێ دەركاری مالێن خوە بۆ زوزانا دچون و ل وارگەهێن خوە ل پشتا گوندێ منینێ جهەكێ گوتنێ ئافڕوكی ئاكنجی دبون ول دەمێ پایزێ و دگەل دەستپێكرنا وەرزێ سەرمایێ دا مالێن خوە باركن و داكەڤن بۆ گوندی و دا دەست بكار و بارێن وەرزێ زڤستانێ كەن.
خانم هەوێ ل سالا 1961ی بیرا من دئێت گوت: دەمێ شۆڕشا ئیلونێ دەستپێكری ئەز و دگەل خویشكا خوە یا ژمن مەزنتر دگەل بابێ خوە ل سەر بێدەرا دەخلی بین و مە بەرێ خوەدایێ دوو فروكەیێن جەنگی یێن ئیراقێ بۆ دەڤەرێ هاتن و ل دور بێدەرا مە یا دەخلی زڤڕین و ئەمژی گەلەك ترسیان و گرین. بابێ من ئەز خویشكا خوە یا ژ من مەزنتر ناڤێ وێ بەسنا بی هەلگرتن و بۆ ئەوێ شكەفتا ل بنێ بێدەرا برن و ئەوان فڕۆكەیان ڕەمی ل بێدەرا مە كرن، و دەوارێن مە ڕەڤین و ئاگربەربی بێدەرا مە یا دەخلی و سوت. بیرا من دهێت زەلامێن گوندێ ل هاوارێ هاتن و ئاگر ژ بێدەرێ ڤەمراندن. هەر وەسا بیرا من دهێت مامێ من شەهبازێ سالحی هات و گوتە بابێ من شاهین دلێ خوە نەهێلە دێ هەر تێرا قویتێ مالاتە دەخل و دان دێ مینت و هەكەر دەخلی تێرا تە نەكر ئەم وەك گوندێ دێ بوتە بێش كەین و هەما بێژە سەپاس بۆ خودایێ مەزن تە شیا گیانێ زاڕۆكێن خوە قورتال بكەی. ئەو بوو خەلكێ گوندێ ژبەر ڕەمیا فروكەیان گوند بەردان و مالا مە چوو بۆ لێهفانێ ل پشتا گوندێ بوسەرێ ئاكنجی بین. ل سەرێ وەرزێ زڤستانێ بابێ من هات ئاڤاهیەك ل نهالا دەشت هەژیركێ بۆمە ئاڤاكر و ل ئەوێ زڤستانێ مە دەمێ خوە ل نهالا دەشت هەژیركێ بوراندن.
ل بهارا سالا 1962ی جارەكادیتر ئەم زڤڕین بۆ سەر گوندی و بابێ من دەست كارێ ڕینجبەری و جوتكاریێ دكر، ئەو بوو ل هاڤینا سالا 1963ی دەمێ هێرشا لەشكرێ ئیراقێ هێرش بۆ ناحیا باتیفا بری و شەڕی هەژی مەزن و دژوار كەتی دەشتكا چیێ ل ئەوی دەمێ لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ هێرش بۆ گوندێ دەركارێ ئینا و گوند سۆت و خەلكێ گوندی دەربەدەربون. ل ئەوی دەمی مە مالا خوە بۆ گوندێ شەرانشێ بر و ل وێرێ ئاكنجی بین. پاشی خەلكێ گوندێ دەركارێ جارەكادیتر گوند ئاڤاكرن و لێ ئاكنجی بین.
هەتا دەمێ بەیانا یازدەیی ئادارا سالا 1970 مە مالێن خوە سێ جاران ژ گوندێ دەركارێ باركرن و ل ئەوان گەلی و نهالاندا ئاكنجی دبین و مە خوە ژبەر ڕەمیا توپ و فروكەیێن حكومەتا ئیراقێ دپاراست. د ئەوان چوار سالێن پێكهاتنێ دا خەلكێ دەڤەرێ ل سەر جهـ و وارێن خوە ب ئارامی و تەناهی ژیانەكا كەیف خوەشی بوراندن. بیرا من دهێت دەمێ چەند زەلام ژ گوندێ دەركارێ بوینە پاسەوانێن سنوری و بارەگایێ ئەڤێ فەوجا پاسەوانا دنافبەرا گوندێ تلكەبەرێ و باژێڕێ زاخۆ دا بی. ل ئەوی دەمێ مامێ من عەمەر سالح ئەوژی دگەل پاسەوانێن سنوری بی و دگوتنێ زابت عاشا و خزمەتا مللەتی دكرن. ل سالا 1973ی من هەڤژینی دگەل پسمامێ خوە ئەمین جەهوەر سالح پێكئینا و هەر ئەم ل گوندێ دەركارێ ژیاین. دەمێ حكومەتا ئیراقێ ژ بەندێن ڕێكەفتنا یازدەیی ئادارێ دنافبەرا سەركردایەتیا شوڕەشا ئەیلولا مەزن وحكومەتا ئیراقێ دا تێكچویی و شوڕەشێ دەستپێكریەڤە، ژبەر فروكەیێن حكومەتا ئیراقێ مە مالا خوە ژ كوندێ دەركارێ بۆ گوندێ منینێ ڤەگوهاست و ل وێرێ ئاكنجی بوین. ل ئەوی دەمی هەڤژینێ من دگەل هێزا زاخۆ بۆ پێشمەرگە و ئەركێ وی ل دەڤەرا چیایێ سپێ بوو. ل دەمەكێ دونیا ئێڤاربی مە دیت خەلكێ گوندێ تێك هاتن و تێك چوون و گوتن یێ دبێژن: نەكسە ب شۆڕشێ كەفت و كورد فاشل بوون، ژنك گرین و بێ شینی و بەهی و زەلام ل بەر دیوارا ڕوینشتن خوار و هزرێن خوە كرن. پشتی بورینا دوو ڕۆژان هەڤژینێ من ئەمین هات مال و گوت: ئەم نوزانین دێ چ كەین و حكومەت یا بۆ گوندێن دەڤەرێ دهێت و یێ دبێژن: دێ خەلكێ دەستەسەركەن و یانژی دێ بۆ ژێریا ئیراقێ ڤەگوهێزن. خەلكێ گوندێ منینی لێك ڤەجەمیان و گوتن دێ چكەن و دڤێت بۆخوە لێكەكێ ب هەلبژێرن.
