ناسیۆنـالیزما کـوردی و بنیاتـا دەولـەتـا نـاڤخۆیی
عومران میکائیل
ڕێفراندۆم یان دەنگدانا گشتی ئامرازەکێ سەرەکی یێ دیموکراسییا ڕاستەوخۆیە کو تێدا ڕاستەوخۆ دەسەڵاتێ ددەتە دەست جەماوەری دا بڕیارێ ل سەر پرسێن چارەنڤیسساز و بنەڕەتی یێن سیاسی و دەستووری یان سەروەری بدەن، ئەڤ پرۆسەیە هێمایەکێ مەزنە بۆ دەرکرنا ئیرادەیا نیشتمانی و وەرگرتنا شەرعییەتا جەماوەری چەمک و بنەمایێن ئەکادیمی یێن ڕێفراندۆمێ ژ لایێ زانستێ سیاسی و قانوونا دەستووری ڤە، ڕێفراندۆم پرۆسەیەکا یاساییە بۆ ڤەگەڕاندنا مافێ بڕیاردانێ بۆ جەماوەری ئارمانجێن سەرەکی یێن ڕێفراندۆمێ پیێكهاتیە ژ دەستەبەرکرنا شەرعییەتێ بڕیارێن کو ب دەنگێ ئاشکرا یێ جەماوەری دهێنەدان بلندیا شەرعییەتا قانوونی و سیاسی د کاروباران وەردگرن، هەروەسا پەنابرن بۆ مەرجەعێ سەرەکی ل دەمێ جوداهی یان بەربەست د ناڤبەرا دامەزراوەیێن سیاسییان دا دروست دبن جەماوەر وەک مەرجەعێ دوماهیێ بڕیارێ ددەت و پیادەکرنا مافێ خۆ یێ چارنیڤیسێ بنەمایەکی قانوونی نیڤدەولەتی یە کو ڕێکێ ب گەل ددەت شێوازێ قەوارەیێ سیاسی و سوبەهیا خۆ هەلبژێرن و ئەزموونا ڕێفراندۆما هەرێما کوردستانێ (25 ئیلۆنا 2017) ل سەر ئاستێ هەرێما کوردستانێ ڕێفراندۆم وەک ڕوودانەکا مێژوویی و وەرچەرخانەکا سیاسی یا گرنگ تێبینیکرن کو ل وی ماوەیی حوكمەتا هەرێما کوردستانێ ب هەماهەنگی بڕیارا پەرلەمانی و ئۆپۆزسیۆنێ ڕێفراندۆمەکا سەراسەری بۆ سەربەخۆیا کوردستانێ ل پارێزگەهێن هەرێمێ و ناڤچەیێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ ئەنجامدا، ژ ئەنجامێن لێکەفتنا ئەڤێ ڕێفراندۆمێ ڕێژەیا پشكداریێ گەهشتە یا ب دەنگێ، بەلێ نێزیکی 92.73% ژ دەنگدەران ب بەلێ دەنگ بۆ سەربەخۆیا کوردستانێ دا، ئەڤ ئەنجامە ڕێژەیەکا ئێكجار بەرز و دەربڕینەکا ئاشکرا بوو ژ خواست و ئیرادەیا گەلێ کورد بۆ بڕیاردان ل سەر چارەنڤیسێ خۆ، وەک مافەکێ سروشتی و ڕەوا یێ هەر گەل و نەتەوەیەکی و ژبۆ ڕەهەندێن دیپلۆماسی و ئەنجامێن سیاسی ژ لایێ ئەکادیمی و شیکارییا سیاسی ڤە، ئەزموونا ڕێفراندۆما هەرێما کوردستانێ چەندین وانە و ڕەهەند نیشا دان کو دێکیۆمێنتکرنا ئیرادەیا گەل ئەنجامێ ڕێفراندۆمێ بوویە، ب بەلگەنامەیەکا مێژوویی و نەتەوەیی کو ئیرادەیا گەلێ کوردستانێ بۆ سەربەخۆیێ تێدا ب فەرمی تۆمار کر و دهاتنە سەرخەتا ناڤچەیی و نڤدەوەلەتی ئەنجامدانا ڕێفراندۆمێ ڕوی ب ڕوی فشار و کاردانەڤەیا توندیا حوكمەتا ناڤەندی یا ئیراقێ و وەلاتێن هەڤسوی، وەک تورکیا و ئیران و جڤاكا نیڤدەوەتی بوو، چونکو هەڤکێشەیا جیوپۆلیتیکی یا دەڤەرێ د سەردەم دا بەرهەڤیا ڕەزامەندیێ نەبوویە ل پشتی ڕێفراندۆمێ ئاڵۆزییێن سەربازی و ئابووری وەک ڕوودانێن 16 ئۆکتۆبەرێ هاتنە د رێکێ دا کو نیشا دا پەیوەندی و هێز و ژینگەها نیڤدەولەتی ڕۆڵەكی ئێکلاکەر دگێڕن ل جێبەجێکرنا ئەنجامێن ڕێفراندۆمێ دا. د بنەڕەت دا بەرزترین فۆرما دیموکراسییەتێ، ئەڤ پرۆسەیە ل ئەزموونا هەرێما کوردستانێ دا، ڕێفراندۆما 2017 سەلماند کو مافێ چارەنڤیسێ خۆ داخوازییەکا ڕەوا و جەماوەرییە، بەلێ ل هەماندەمی، ئاشکرابوو کو بۆ سەركەفتێ کریارێن بڕیارا چارەنڤیسسازان پێدڤیە هەڤسەنگی د ناڤبەرا ئیرادەیا جەماوەری و هەڤکێشەیا جیوپۆلیتیکی و قانوونا نیڤدەولەتی دا هەبیت.