عومران میكائیل

رۆژا ئەردی بتنێ بیرهاتنەكا سالانە نینە؛ پەیمانەكا نێڤدەولەتی یە بۆ پاراستنا ئەو مالا مەزن یا كو مە هەمیان د ئێك ژیان دا كۆم دكەت ئەڤ رۆژە دەرفەتەكە بۆ نیشادانا وێ راستیێ كو ساخلەمیا مرۆڤایەتیێ ب ساخلەمیا ژینگەهێ ڤە گرێدایە و ل سەرانسەری جیهانێ بزاڤەكا گەردوونی بۆ قورتالكرنا هەسارێ. ل ئاستێ جیهانی دایە ٢٢ نیسانێ وەك بلندترین دەنگێ ژینگێ دهێتە هەژمارتن زێدەتر ژ ١٩٠ دەولەتان پشكداریێ د ڤێ رۆژێ دا دكەن و ئارمانجێن سەرەكی ئەڤەنە ژ ڤێ پشكداریێ. كێمكرنا پیسبوونا پلاستیكی: جیهان ئەڤرۆ ب جەنگەكێ دژی پلاستیكێ د لایەكێ دا دەرباز دبیت كو سالانە ب ملیۆنان تەن دچنە د ناڤ دەریا و زەریایان دا.
بەرهنگاربوونا گوهۆرینا سەقای: چالاكیێن جیهانی جەختێ ل سەر كێمكرنا غازێن ژەهراوی و پەنابرنە بەر ب وزەیا پۆخت (وەك وزەیا رۆژێ و بای) دكەن.
چاندنا داران: هەوا «كێمكرنا بیابانبوونێ» ل پتریا وەلاتێن پێشكەفتی دهێتە ئەنجامدان بۆ پاقژكرنا هەوای.
هشیاركرنا نفشێ نوو: قوتابخانە و زانكۆ ل جیهانێ ب رێكا سمیناران فێری قوتابیان دكەن كا چاوا پاشەرۆژا هەسارا مە بپارێزن.
ل كوردستانێ: سروشتێ مە ناسنامەیا مەیە ل هەرێما كوردستانێ ئەڤێ رۆژێ رامانەكا تایبەت یا هەی كوردستان، خۆدان سروشتەكێ دەولەمەند و چیایێن بلندە بەلێ د هەمان دەم دا روو ب رووێ مەترسیێن ژینگەیی دبیت ل ڤێ رۆژێ دا چەندین چالاكیێن گرنگ دهێنە ئەنجامدان وەك
١. هەلمەتێن پاقژكرنا جهێن گەشتوگوزاری، ژبەر كو كوردستان خۆدان هاڤینگەهێن جوانە رێكخراوێن ژینگەهی و گەنجێن خۆبەخش دهێنە سەر جاددە و ناڤ گەل و چیا بۆ پاقژكرنا شوونوارێن پاشمایێن گەشتیاران ب تایبەت پلاستیكان.
٢. كەسكرنا چیایێن كوردستانێ:
هەلمەتێن چاندنا داران ل باژێران و ل بناران و چیایان دبنە ئارمانجا سەرەكی، ئەڤە نەبتنێ بۆ جوانیێیە، بەلكو بۆ پاراستنا ئاخێ ژ راهێزان و زێدەكرنا رێژەیا ئۆكسجینێ د هەوایێ مە دایە
٣. پاراستنا ژینگەها ئاڤێ:
كوردستان خۆدان زێ و رووبارێن مەزنە، د ڤێ رۆژێ دا جەخت ل سەر وێ ئێكێ دهێتەكرن كو پاشمایێن كارگەهان و زێدەگاڤیێن سەر رویباران بهێنە راوستاندن دا كو ئاڤا مە یا پاقژ بمینیت بۆ نەوەیێن داهاتی
٤. رۆلێ كولتوور و پەروەردێ:
كورد ب كولتوورێ خوە ڤە گرێدایی ئاخ و چیا نە د رۆژا ئەردی دا مامۆستا و میدیاكار هەول ددەن ڤێ پەیامێ بگەهینن كو پاراستنا ژینگێ پاراستنا نیشتیمانی یە.
دەرەنجام ئەركێ مە چییە؟
ئەرد پێدڤی ب رۆژەكێ بتنێ نینە بەلكو پێدڤی ب شێوازەكێ ژیانێ یە هەر ئێك ژ مە دشێیت ببیتە پارێزەرێ ڤی ئەردی ب رێكا:
١-كێمكرنا بكارئینانا نایلۆن و پلاستیكێ.
٢-پاراستنا پاقژیا جهێن گشتی.
٣-بكارئینانا دروست یا ئاڤێ.
بلا ٢٢ نیسانێ ببیتە دەسپێكا گوهۆرینەكا راستەقینە د دل و مێشكێن مە دا دا كو كوردستان و جیهان هەمی ب كەسكی و جوانی بمینن.

عومران میكائیل

گەنجینی قووناغا زێڕینە یا ژیانا مرۆڤی، ئەو دەمە یێ كو تێدا هێزا داهێنان و هیڤی د لۆتكێ دانە، بەلێ تشتێ كو پاشەڕۆژا گەنجی دیار دكەت نە بتنێ خەونێن مەزنن بەلكو ئەو كریار و تیتالێن بچویك یێن رۆژانەنە كو گەنج هەر رۆژ ئەنجام ددەت و ب بەردەوامی كار ل سەر دكەت بۆ گەشەكرنا خۆ د گەنجاتیا خۆ دا.
دێ ئاماژە ب هندەك پینگاڤێن گرنگ دەم بۆ هندێ مفا ژێ بهێتە وەرگرتن د گەنجاتیا هەر تاكەكی دا یێ كو دڤێت كار ل سەر خۆ بكەت و گەنجەكێ ب بەرهەم و خۆدان خزمەت بیت؛ ئەڤە ژی چەند رێكەكن:
١. تیتالێن ئەرێنی: كلیلا سەركەفتنێ
هەبوونا سیستەمەكێ رێكخستی د ژیانا رۆژانە دا دشێت گۆڕانكاریێن مەزن دروست بكەت، بۆ نموونە وەرزش و ساخلەمی، چونكو چالاكیا جەستەیی ل رۆژانە، نە بتنێ لاشی ئاڤا دكەت، بەلكو هێزا مێشكی و دەروونی ژی بلند دكەت، نموونەكا دی ئەوژی خواندن و فێربوون، تەرخانكرنا بتنێ ٣٠ خۆلەكان بۆ خواندنا پرتووكەكێ یان فێربوونا لێهاتیەكا نوی د ماوەیەكێ كورت دا گەنجی ژ هەڤالێن وی پێشتر دئێخیت، هەروەسا رێكخستنا دەمی تیتالەكا ئەرێنی یە چونكو ئەو گەنجێن خۆدان پلان بن كێمتر تووشی دلتەنگی و فشارا دەروونی دبن.

٢. تیتالێن نەرێنی
سستبوون و ساربوونا كەسی د تیتالێن وی یێن ئەرێنی دا، هندەك تیتال هەنە كو ب سادەیی دیار دبن بەلێ ب گۆژێن دەم و وزەیێ نە، بۆ نموونە بكارئینانا زێدە یا سۆشیاڵ میدیایێ كو دبیتە ئەگەرێ بەراوردكرنا ژیانا خۆ ب یا كەسێن دی و كێمبوونا باوەریێ ب خۆ، هەروەسا بێخەوی یان كێم خەوی، چونكو تێكچوونا سیستەمێ خەوێ كاریگەریەكا راستەوخۆ ل سەر مێشك و ئاستێ داهێنانا گەنجان هەیە.

٣. تیتالەكا بچووك و گوهۆڕینەكا مەزن
گرنگە گەنج بزانن كو ژیان نە ب گوهۆڕینێن ژ نیشكەكێ ڤە ئاڤا دبیت بەلكو ب وان كارێن بچووك یێن كو ئەم هەر رۆژ دوبارە دكەین وەك دهێتە گۆتن: تو تیتالێن خۆ دروست دكەی و ل دویڤ دا تیتالێن تە ژیانا تە دروست دكەن.

ل دوماهیێ دێ بێژم دا كو گەنجەكێ سەركەفتی بی پێدڤی ناكەت هەمی تشتان ب جارەكێ بگوهۆڕی، پێدڤی ناكەت پلانەكا ئاڵۆز و مەزن دابنی، بتنێ پێگیریێ ب دو یان سێ خالان ژ یێن ئەرێنی بكە، دێ بینی پشتی دو حەفتیان ژیانا تە بەر ب ب ئاراستەیەكێ گەلەك باشتر ڤە دچیت و دەست ب كرنا تیتالەكا بچویك یا ئەرێنی بكە و رۆژانە ئەنجامبدە، چونكی ئەڤرۆ یا تە ب كرنا بچویكترین تیتال ڤە گرێدایە و دبیتە ئەگەرێ ئاڤاكرنا پاشەڕۆژا تە.

عومران میكائیل

بۆ بیرئینانا رۆژا جیهانی یا هوشیاریا ئۆتیزمێ؛ ئەڤ رۆژە نە بتنێ رۆژەكا سالنامەیێ یە بەلكو بانگەوازەكا مرۆڤایەتی یە بۆ تێگەهشتنەكا كویرتر و ئاڤاكرنا جڤاكەكێ‌ كو جهێ هەمیان تێدا هەبیت و دیمەنێن جیهانی بەر ب قەبوولكرنێ ڤەنە، نەكو بتنێ هوشیاریێ ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی ل سالێن دوماهیێ ژ هوشیاریێ گۆهۆڕی ل سەر قەبوولكرن و جیهان دگەهیتە وێ باوەریێ كو ئۆتیزم نە نەخۆشیەكا پێدڤی ب چارەسەریێ یە بەلكو جیاوازیەكا نۆیرۆلۆژییە ئانكو خورستیە د ناڤخویا مرۆڤایەتیێ پەیدا دبیت بیێ حەزا مرۆڤی، هەروەسا د تەكنەلۆژیا یێ و داهێنانێ دا ل وەلاتێن پێشكەفتی خۆدانێن ئۆتیزمێ وەك كەسێن خۆدان شیانێن تایبەت د وارێن ماتماتیك و تەكنەلۆژیا و هونەری دا دهێنە دیتن و رێكخراوێن نێڤدەولەتی كار دكەن بۆ دابینكرنا ژینگەهەكا كار و خواندنێ كو گونجای بیت ل گەل هەستیاریێن وان یێن جەستەیی و دەروونی و ئارمانج ئەوە كو كەسێ ئۆتیزم نەبیتە خۆدانێ ژمارەكێ د پەراوێزێن جڤاكی دا، بەلكو ببیتە پشكەكا كاڕا ژ ئابوور و كولتۆرێ جیهانێ هەروەسا پێنگاڤێن بەر ب گوهۆڕینێ ل هەرێما كوردستانێ هاڤێژتینە ئەڤ رۆژە هەلگرێ پەیامەكا تایبەتە جڤاكا مە د قووناغەكا گوهۆڕینێ دا دبووریت ژ قووناغا نەنیاسینێ بەر ب قووناغا پشتەڤانیێ و هوشیاریا خێزانی، هەروەسا د سالێن دوماهیێ دا خێزانێن كورد زێدەتر ئاشنا بووینە ل گەل نیشانێن دەسپێكێ یێن ئۆتیزمێ، ئەڤە پێنگاڤەكا مەزنە چونكی دەستنیشانكرنا زوو، كلیلا سەركەفتنا هەر كارەكییە، د ڤی بابەتی دا رۆلێ سەنتەران ل باژێرێن كوردستانێ ر‌ولەكێ بەرچاڤ بوویە سەنتەرێن حكوكی و كەرتێن تایبەت هەولددەن خزمەتگوزاریێن راهێنانێ و گۆتارێ پێشكێش بكەن، هەر چەندە هێشتا پێدڤی ب گەشەپێدانەكا زێدەتر هەیە د وارێ بسپۆریێ دا، بەلێ ئاستەنگێن جڤكی هەنە ل بەرانبە ڤی كاری، مەزنترین ئاستەنگ ل كوردستانێ هێشتا تێڕوانینا جڤاكی یە؛ پێدڤییە ئەم وەك جڤاك تێبگەهین كو زارۆكەكێ ئۆتیزم پێدڤی ب نازداریكرنێ نینە بەلكو پێدڤی ب دەرفەتەكێ و تێگەهشتنێ هەیە.
ئەم دڤێت هەمی پێكڤە ببینە پشتەڤان د ڤێ چەندێ دا بۆ ئەڤێ رۆژێ بلا هەر ئێك ژ مە پەیامەكا كریاری هەبیت و تێبگەهی بەری تو حوكمی ل سەر رەفتارا زارۆكەكێ بدەی ل جهێن گشتی بزانە كو رەنگە ئەو جیهانێ ب رەنگەكێ جیاوازتر ببینیت ژ هەر دیتنەكا دی و پشتەڤان بە پشتەڤانیێ ل وان دایبابان بكە یێن كو شەڤ و رۆژان خەباتێ دكەن بۆ پاشەڕۆژا زارۆكێن خوە یێن ئۆتیزم گرتی. پێدڤییە ژینگەكا ئارام د مال و قوتابخانە و جهێن كاری دا هەبیت ژینگەهەكێ ئاڤا بكە كو فشارێ ل سەر كەسێن ئۆتیزم دروست نەكەت.
ل دوماهیێ دێ بێژم ئۆتیزم نە جیهانەكا گرتییە، بەلكو جیهانەكا جیاوازە د ڤێ رۆژێ دا بلا پەیمانێ نوو بكەین كو دەرگەهێن دل و جڤاكێ خوە ل سەر ڤێ جیهانێ ڤەكەین بلا رەنگێ شین یێ ڤێ رۆژێ ببیتە نیشانا ئارامی و قەبوولكرنا هەمی جیاوازیان هەمی رۆژەكا جیهانی یا ئۆتیزمێ ئەم بەر ب جڤاكەكێ تێگەهشتیتر و میهرەبانتر پێنگاڤان بهاڤێژین..

عومران میكائیل

ئەڤرۆ ئەم ل بەرانبەر بیرەوەریەكا پیرۆز ڕاوەستیاینە؛ بیرەوەریەكا كو بهارا مە ژ وەرزەكێ ئاسایی گوهۆڕی بۆ وەرزێ گەشبین و ڕابوونێ پێنجی ئادارێ نە بتنێ رۆژەك بوو د سالنامێ دا، بەلكو پەقینا وێ كین و مانا ل سەر ئێكا بێدەنگیا كوردان یا كۆمبووی بوو كو ب سالان د سینگێ دایكێن شەهیدان و زیندانیێن سیاسی و پێشمەرگێن خۆڕاگر دا مابوو؛ ل ڤێ رۆژێ گەلێ مە ب چەكێ باوەریێ سنوورێن مەحال بەزاندن.
ل سالا ١٩٩١ دەمێ دوژمنی هزر دكر كو ب ئەنفال و كیمیابارانێ دەنگێ كوردان بنبڕكریە ل باژارێ ڕانیە یێ دەروازەیێ سەرهلدانێ‌ و زەنگا ئێكێ هاتە لێدان ئەو دەنگێ ژدلێ كوردان دەركەفتی بوو دربەكێ‌ ب هێز كو ل سلێمانیێ ب تۆفان هاتیە ناڤكرن ل هەولێرێ ب رەشەبا و ل دهۆكا رەنگین و كەركووكا دلێ كوردستانێ ب بومەلەرزە ل بن پێیێن داگیركەران.
وەكی شاعیرێ مەزن شێركۆ بێكەس دبێژیت:
ئەو سالە بهار گەنی بوو
بەلام ڕاپەڕین بوو ب باران و
هەموو خاكەكەی شوشتەوە لە پیسی.»
مانا ڕاستەقینەیا ڕاپەرینێ
ڕاپەرین بۆ مە چەندین وەرەقێن نوی یێن دیرۆكی ڤەكرن
سەلماندنا شەڕعیەتێ: گەلێ مە نیشا هەمی جیهانێ دا كو ئەو نەیێ تێشكەستی یە و هێشتا دشێت بڕیارێ ل سەر چارەنڤیسێ خۆ بدەت.
هەروەسا هەلوەشاندنا ئەفسانەیا توندوتیژیێ: مەزنترین دەزگەهێن هەوالگەری و سەربازی یێن رژێما بەعس ل هەنبەر بەرێن دەستێ زارۆكێن مە و كلاشینكۆفێن پێشمەرگێن مە چۆك دانان.
پێكڤەژیان و لێبۆرین: ئێك ژ جوانترین دیمەنێن رسەرهلدانێ لێبۆرینا گشتی بوو كوردان نیشادا كو ئەوان دڤێت دیموكراسیێ و مرۆڤایەتیێ ئاڤا بكەن، نەكو تۆلڤەكرنێ بەرپرسیاریا مە یا ئەڤرۆ.
ئەڤرۆ كو ئەم د بن سێبەرا ئالایێ كوردستانێ دا د ئازادین؛ ئەڤە بەرهەمێ وێ بهارا سالا ٩١ یە، بەلێ سەرهلدان ب تنێ دەرخستنا دوژمنی نینە، بەلكو راپەرینا راستەقینە ل ڤێرە دەستپێدكەت.
١-ڕاپەرین دژی گەندەلیێ و نەدادپەروەریێ.
٢-ڕاپەرین بۆ ئاڤاكرنا مرۆڤەكێ زانستخواز و نیشتیمانپەروەر.
٣-پاراستنا وێ ئێكەتیا كو ل پێنجی ئادارێ مە هەبووی، چونكی ب تنێ ئێكگرتن گرەنتیا مان و بەردەوامیا مەیە.
ئەی پێشمەرگێن قەهرەمان؛ ئەی كەسوكارێن سەربلندێن شەهیدان
ئەم سۆزێ نوی دكەین كو وێ ڕێبازا هەوە ل پێنجی ئادارێ كێشای دێ پارێزین چ جاران رێكێ نادەین ئەو چرایا تۆفانێ ب خوینێ هاتیە هەلكرن بهێتە ڤەمراندن هەمی رۆژێن وە هەر بهار و سەرهلدان بن سەركەفتن بۆ ئیرادەیا گەلێ كوردستانێ.

عومران میكائیل

ئەرێ كاراكتەرێ نێڤدەولەتی چییە؟
د زانستێ سیاسی دا نوونەرێ نەدەولەتی ئەو لایەن یان كەسایەتییە كو خۆدان سەروەرییا دەولەتی یا نێڤدەولەتی نینە (واتە ئەندامێ UN نینە وەك دەولەت) بەلێ خۆدان هێزا نەرم (Soft Power) و كارتێكرنەكا سیاسی و سەربازی یان ئابووری یا ب هێزە د سەدەیێ بیست و ئێكێ دا تێگەهێ پەیوەندیێن ناڤدەولەتی ژ چارچووڤەیێ تەنگێ «دەولەت نەتەوە» دەركەفتیە كاراكتەرێن نەدەولەتی چ رێكخراو بن یان سەركردەیێن نەتەوەیی بووینە ئەندازیارێن گوهۆرینێن مەزن د ڤی چارچووڤەی دا؛ سەرۆك مەسعود بارزانی وەك كاراكتەرەكێ سیاسی یێ كاریگەر شیایە رۆلێ كاراكتەرەكێ نەدەولەتی یێ سەركەفتی بگێریت كو كێشەیا مللەتەكێ بێ دەولەت بگەهینیتە ناڤەندێن بڕیارێ ل جیهانێ.
سەرۆك بارزانی ژ شۆڕشگێڕی بۆ دیپلۆماسییەتێ
رۆلێ جەنابێ سەرۆك بارزانی وەك كاڕاكتەرەكێ كاریگەر د چەند قۆناغێن جودا دا رەنگ ڤەدایە نوونەراتیكرنا ناسنامەیا نەتەوەیی بارزانی شیایە ناسنامەیا كوردی وەك پێكهاتەكێ سەرەكی د رۆژهەلاتا ناڤین دا بچەسپینیت ئەو نە بتنێ وەك سەرۆكێ حزبەكێ بەلكو وەك سیمبۆلەكێ نەتەوەیی دهێتە نیاسین كو سەركردەیێن جیهانێ وەك نوونەرێ مللەتەكێ خۆدان ماف پێشوازیێ لێ دكەن كو دیپلۆماسییەتا لۆتكە ی بكارئینایە؛ سەرڕای هندێ كو كوردستان نە دەولەتەكا سەربەخۆ بوویە، بەلێ سەرۆك بارزانی ل كۆچكا سپی ئەلیزێ و كرێملین ب رێزگرتنەكا دەولەتی دهاتە پێشوازیكرن، ئەڤە نیشانەیا وێ ئێكێ یە كو كێشەیا كورد ب رێكا وی بوو پارچەیەك ژ ئەجێندایا ناڤدەولەتی.
هەروەسا شەڕێ دژی تیرۆرێ (داعش) وەك وەرچەرخان و مەزنترین رۆلێ بارزانی وەك ئەكتەرەكێ كاریگەر د پاراستنا ئاسایشا جیهانی دا د شەڕێ ل دژی داعشێ دا دیار بوویە و پێشمەرگە ب سەرپەرشتیا ڕاستەوخۆ یا وی بوو یە هێزا هەرە باوەرپێكری یا هەڤپەیمانێن نیڤدەولەتی.
بارزانی شیا هەڤسەنگییەكێ د ناڤبەرا هێزێن جیهانی (ئەمریكا و رۆسیا) و هێزێن هەرێمی دا دروست بكەت كو ئەڤە ژی لۆتكەیا كارامەییا سیاسی یا ئەكتەرەكێ نەدەولەتییە هەروەسا ریفراندۆم كو پەیاما سەروەریێ بوویە.
پڕۆسەیا ریفراندۆمێ ل سالا ٢٠١٧ێ بڕیارەكا بوێرانە بوو كو بارزانی وەك كاراكتەرەكێ نەتەوەیی نیشا جیهانێ دا كو ئیرادەیا گەلەكێ ژ سنوورێن رێككەفتنێن سیاسی یێن نیڤدەولەتی مەزنترە ئەڤ پێنگاڤە هەرچەندە ب ئاستەنگێن مەزن دا دەرباز بوویە بەلێ كێشەیا كورد ژ كێشەیەكا ناڤخۆیی یا ئیراقێ كرە كێشەیەكا یاسایی و سیاسی یا جیهانی. د دەرئەنجامدا دبێژین سەرۆك مەسعود بارزانی سەلماند كو بوویە یاریزانەكێ سەرەكی د گۆڕەپانا نیڤدەولەتی دا ب رێكا شەرعییەتا مێژوویی و هێزا پێشمەرگەی و پێگەیێ جوگرافی وی شییا رۆلێ كاراكتەرەكێ نەدەولەتی یێ ئەرێنی بگێریت كو پاراستنا سەقامگیریا دەڤەرێ و مافێن گەلێ كورد بكەتە بنەمایەك بۆ پەیوەندیێن جیهانی.

عومران میكائیل

گوهۆرینا سەقای بوویە هۆكارێ تێكچوونا هەڤسەنگیا ژینگەهێ بەلێ چارەسەریێن گشتگیر و كاریگەر پێدڤینە بۆ رزگاركرنا داهاتووی د ەڤەرێ دا ئەڤ گوهۆرینە وەك مەزنترین مەترسی دهێتە دانان بۆ سەر ئاسایشا ئاڤێ و خوراكی هەروەسا ژیانا هەڤوەلاتیان د دەڤەرێدا كو ژ كاریگەرێن هشكە سالیێ دیاردبن كێمبوونا سەرچاوەیێ ئاڤێ وەكو رویبارێ دیجلە ۆ فورات ژ هۆكارێن ناڤخۆیی و دەرڤە یێن بەنداڤێن وەلاتێن جیران، هەروەسا هشكبوونا ئاڤێن بن ئەرد وەكو بیران كۆ كاریگەریەكا مەزن ل سەر كەرتێ چاندنێ هەیە ب ب تایبەتی زەڤیێن دەڤەرێن دەشتا نەینەوا و هەڤلێرێ كو كێم ئاڤیێ كاریگەریەكا مەزن ل سەر هەبوویە بوویە جهێ هندێ نرخێ خۆراكی زێدە ببیت ۆ هەرەشە ل سەر نەبوونا خۆراكی ۆ خۆبرێڤە برنێ، هەروەسا مەترسی هەبوویە ل سەر گیانەوەرێن كیڤی زێدەبوونا رەقبوونا ئەردی و بەرپابوونا لافاوان یێن دەملدەست ل ماوەیێ باران بارینەكا كێم ژی ئەڤە ژی هۆكارن بۆ پیسبوونا ژینگەهێ زێدەبوونا رێژەییا تۆزبارینێ ژ هۆكارێ هشكبوونێ، هەروەسا كاریگەریا غازێن كێلگەهێن نەفتێ ژ لایەكێ دیڤە ۆ هاڤێتنا پاشماوەیێن پیشەسازیێن مالان بوو د ناڤا رویبار و جۆكان دا بكارئینانا ماددەییێن كیمیایی د چاندنێ دا و تێكچوونا پێكهاتەیێن ئاخێ و نابوونا سیستەمێ (Recycling) یێ پێشكەفتی
د شیاندایە هندەك ژ چارەسەریان ل سەر ڤێ كێشێ پێشكێش بكەم یاكو د نوكە دا بەرچاڤ بوویە:
.برێڤەبرنا ئاڤێ بكارئینانا تەكنولوجیا نوی د كەرتێن چاندنێ دا و ئاڤدانا چاندنێ دا وەك دلۆپاندن د چاندنێ دا.
.زەنگینكرنا ئاڤێ نووكرن و دروستكرنا بەنداڤ و گۆمێن ئاڤێ.
.دوبارە بكارئینانا ئاڤێ پرۆژەیێ پاقژكرنا ئاڤێن پیس بۆ هندێ دوبارە بهێنە بكارئینان.
.پالپشتیكرنا جۆتیاران بۆ چاندنا ئەوان بەروبۆمێن كێمتر پێدڤی ب ئاڤێ هەیین .
.پرۆژەیێن كەسكرنێ وەك چاندنا داران بۆ كێمكرنا تۆزبارینێ، هەروەسا رێگیریكرن د پیسبوونا كەشوهەوایی دا و پەیداكرنا ئۆكسجینەكا گونجایی و پاقژ
توندكرنا یاسایێن ژینگەهێ ۆ دانا سزایێن توند بۆ لایەنێن ژینگەهێ پیس دكەن.
.پێدانا زانیاریان و هشیاركرنا هەڤوەلاتیان ل سەر زێدە مەزاختنا ئاڤێ هەروەسا پاراستنا ژینگەها ئاڤێ.
هەماهەنگێن نیڤدەولەتی دەست ب گفتوگۆێن كاریگەر د گەل وەلاتێن جیران (توركیا- ئیران) سەبارەت ب دابەشكرنا ئاڤێ و رێژەكا زۆر ژ بەردانا وێ بۆ دەڤەرێن دبن كاریگەرێن كێمبوونا ئاڤێ دا، ب دیتنا من پێدڤیە ئەڤ چارەسەریێن پێشنیاركری ژلایێ من بە ببنە كارەكێ دەستپێكی بۆ حوكمەتێ چونكو پرسەیا پاراستنا ژینگەهێ و دابینكرنا ئاڤا پێدڤی پرسەكا نشتیمانیە و پێدڤیە گرنگی پێ بهێتە دان، ژ هەمی لایەكی ڤە و هەلێن جدی بۆ بهێنەدان داكو خۆشگوزەرانی پەیدا بیت بۆ ژینگەهەكا رێكوپێك و ب سلامەت داخواز دكەم كو بانگەوازی بۆ پێنگاڤێن بلەز بهێتەكرن، بەری ئەڤ بارودۆخە بگەهیتە قۆناغەكا بێ چارەسەری و زور مەترسیدار.

عومران میكائیل

ئالایێ كوردستانێ (ئالایێ رەنگین) وەك هێمایەكێ نەتەوەیی و سەروەریا نەتەوەیی كورد زۆر بەری دەستووری و فەرمیبوونا هەرێمێ دەركەفتیە ب درێژاهیا مێژوویی؛ وەك راگەهاندنەكا نەنڤیسایی بۆ هەبوونا نەتەوەیی و خواستا سەروەریێ دهاتە بكارئینان؛ ژبەری كو ببیتە هێمایەكێ دەستووری ل هەرێما كوردستانێ كو مێژوویەكا دێرین هەبوویە و رابردۆیا ئالایی ڤەدگەریت بۆ سەردەمێ كۆمارا ئارارات ل سالا ١٩٢٧ شێوازێ ئالایێ ئەڤرۆ (سۆر – سپی-كەسك و رۆژا ناڤەندی)؛ د هامان دەمی دا هەرسێ رەنگێن ئالایی واتا و هێمایێن خۆ یێن تایبەت یێن نەتەوەیی هەنە كو رەنگێ سۆر هێمایەكە بۆ خوینا شەهیدان و قوربانیێن كوردان دا یین د خەباتا بەردەوام ل پێناڤی ئازادی و سەربلندیێ، رەنگێ سپی ل ناڤەراستا ئالایی هێمایە بۆ ئاشتی و یەكسانیێ و هیڤیا گەلێ كورد بوو كو ژیانەكا ئارام و پڕ دادپەروەری، رەنگێ كەسك هێمایەك بوویە بۆ سروشتێ جوانیێ و كەسكاتیا كوردستانێ، هەروەسا سیمبۆلا ژیانێ و گەشەكرنێ یە، هێمایێ ناڤەندی رۆژا زێڕین هیمایەكێ كەڤنارە بۆ ژێدەرێ ژیانێ و رۆناهیێ و نیشانا هەلاتنا رۆژەكا نوی و گەشە ل ٢١ ی ئادارا ژدایكبوونا نەتەوەیا كورد كو ب ٢١ تیشكان هاتیە خەملاندن؛ رۆژا دەستپێكا سالا نوی (نەورۆزا) گەلێ كوردان و كولتوورێ كوردی كو هێمایەكێ پیرۆزە د بیرەوەریا گەلێ كوردان دا كو ئەڤ ئالایە ب هەمان رەنگ لسەر دەمێ سەرهلدانا كۆمارا (ئاراراتێ) هاتیە بلندكرن. هەروەسا لسەردەمێ كۆمارا كوردستان ل مەهابادێ‌ ل سالا ١٩٤٦ كو گرنگترین قووناغە ب فەرمی ل ٢٢ كانوونا دوویێ یا سالا ١٩٤٦ وەك ئالایەكێ فەرمی یێ كۆمارێ هاتیە قەبوولكرن، رامان ژ هندێ راگەهاندنەكا نەنڤیسایی بۆ سەروەریێ، ئەوە كو ل ڤان سەردەمێن زۆر بەری دەستوورێ نویی ئالایێ رەنگین ئاماژەیا خەباتێ بوو ب ئێكبوونێ د ناڤا پارچە و بزاڤێن جودا یێن كوردان, هەروەسا رامانەك بوو ژبۆ خەباتا دەولەتبوونێ بلندكرنا ئالای ل كۆمارا مهاباد یان هەر بزاڤەكا دی یا نەتەوەی؛ راستەوخۆ نیشانا خواست و مافێ رەوایێ گەلێ كورد بوو ب دەولەتبوون و سەروەریێ بوو د سەردەمەكی دا كو چ دەستوورەكێ فەرمی وەك پێكهاتەكێ دەولەتێ قەبوول نەكربوو، هەروەسا قوربانیدان و ناسنامەیا گەل و نەتەوەیی كو نیشانەك بوویە ژ رێزگرتنێ بۆ خوینا شەهیدان، ئەو ژی هێمایێ‌ رەنگێ (سۆر) بوویە، بیێ كو چ یاسایەك ب فەرمی ئەو مافە دابیتێ ل داویێ فەرمیبوونا دەستووری؛ هاتە دیاركرن؛ پشتی چەندین سالان ژ بكارئینانا نەتەوەیی و شۆرەشگێری پەرلەمانێ كوردستانێ ئەڤ ئالایە ب فەرمی كرە ئالایێ هەرێمێ و رۆژەكا تایبەت بۆ دەستنیشانكر كو پەرلەمانێ كوردستانێ ب بڕیارا (یاسا ژمارە ٤ یا سالا ١٩٩٩ و بریارا ژمارە ٤٨ یاسالا ٢٠٠٩) ل رۆژا ١٧ كانوونا ئێكێ وەك رۆژا ئالایێ كوردستانێ دەستنیشانكر و شێواز و پیڤانەیێن ئالایی ب یاسایی رێكخستن ب ڤی شێوازی رۆژا ئالایی وەك ساخكرنا ڤێ مێژوویا پڕ ژ خەبات و قوربانیدانێ یە؛ كو ئالایەك بوویە ل سەردەمێ كۆمارا مهابادێ بوویە ئێكەم راگەهاندنا فەرمی و ئاشكرایا سەروەری و سەرخۆبوونا كوردان، چونكو گەلێ كورد ب گشتی ئالایێ كوردستانێ وەك نیشانەك بوو ئێكرێزی و ئێكگرتنا نەتەوەیی دبینن، سەرەرایی وێ دابەشبوونا سیاسی و جوگرافی یا كو ب سەر كوردستانێ دا هاتی؛ هەر چەندە د نوكەدا ئالایەكێ هەرێمەكا فیدرالیە، بەلێ هێمایەكێ مێژووی و نەتەوەیی یە و نوونەراتیا هیڤیا دوماهیێ بۆ سەربەخۆیێ تمام دكەت، هەروەسا د دەمێ نوكە دا، بلند راگرتنا ئالایێ كوردستانێ‌ ل گەل ئالایێ ئیراقێ كارەكە دهێتە ئەنجامدان و ل وەلاتێن بیانی ئاماژەیە بۆ پێگەكێ دیپلۆماسی یێ بلند و دانپێدانا نێڤدەولەتی ب قەوارەیێ فیدرالیێ هەرێمێ، هەی و بەردەوام ژلایێ هندەك لایەنێن ئیراقی ڤە گفتوگو ل سەر دهێنە ئەنجامدان، ل دوماهیێ ئەم دبینن كو ئالایێ هەردەم بلند راگرتی یێ هەرێما كوردستانێ هەر ژ كەڤندا رەمزێ خەبات و تێكۆشانێ بوویە بۆ نەتەوەیێ كورد ل هەر جهەكێ هەی و مێژوو، شاهدی ڤێ چەندێی یە كو چەندین خۆین لسەر هاتیە رێشتن، ژپێخەمەت بلندراگرتنا وی هەتا ڤی دەمی و نیشانەیەك بوویە ژبۆ خۆڕاگریا هەر كوردەكی ل بەر ڤێ چەندێ هەر تاكەكێ كورد دڤێت ب ڤێ رۆژا پیرۆز یا ئالایێ كوردستانی، دلخۆش ببیت و ب شانازی بزانیت بۆ خۆ وەك كوردەكێ سەربلند ب نەتەوەیێ خۆیێ خۆڕاگر و خۆدان تێكۆشەر.

عومران میكائیل تاها

پرۆگرامێ گەشەپێدانا بەردەوام (Sustainable Development Goals – SDGs) كۆمەكا 17 ئارمانجانە كو ژ لایێ نەتەویێن ئێكگرتی ڤە هاتینە دانان، كو هەتا سالا 2030 ل سەرانسەری جیهانێ بگەهنە ئارمانجێ.
مەرەما سەرەكی یا وان چارەسەركرنا ئاریشەیێن جیهانی یە وەك هەژاری، پاراستنا ژینگەهێ، و مسۆگەرییا ئاشتی و خۆشگوزەرانیێ بوو هەمیان.
هندەك ژ ئارمانجێن سەرەكی ئەڤێن ل خوارێنە:
١- ژناڤبرنا هەژاریێ: نەهێلانا هەژاریێ ب هەمی شێوەیان ل هەمی جیهانێ.
٢- نەهێلانا برسیاتیێ: مسۆگەرییا ئاساییشا خوارنێ و باشتركرنا خوارنێ.
٣- ساخلەمی و خۆشگوزەرانییا باش: مسۆگەرییا ژیانا ساخلەم و باشتركرنا خۆشگوزەرانیێ بوو هەمی تەمەنان.
٤- پەروەردە و كوالیتی: مسۆگەرییا پەروەردەیەیێ و كوالیتیا باش بوو هەمیان.
٥- ئاڤا پاقژ و زێرەڤانی: مسۆگەرییا گەهشتنا ب ئاڤا پاقژ و زێرەڤانیێ.
٦- وزەیا پاك: مسۆگەرییا گەهشتنا ب ووزەیا نوی.
٧- ئابووریێ باش و كارێ بەرچاڤ: پەرەپێدانا ئابووریێ بەردەوام و كاری ب كوالیتی.
٨- كاركرن د ژێرخانان دا: ئاڤاكرنا ژێرخانا ل و پەرەپێدانا وێ.
ئارمانجێن كو ژلایێ كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێمێ (KRG) ڤە هاتینە جێبەجێكرن
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ (كابینەیا نەهێ) د پرۆگرامێ خۆ یێ كاری دا گرنگیەكا مەزن دایە ڤان ئارمانجێن گەشەپێدانا بەردەوام. هندەك ژ وان ئارمانجان كو كار ل سەر هاتیەكرن:
• دیجیتالیزەكرنا خزمەتگوزارییان: هاتینە جێبەجێكرن بۆ كێمكرنا رۆتینێ و شەفافیەتێ وەك پرۆژەیا «گۆڤەند» بۆ كارئانینا ئونلاین و دیجیتاڵ بۆ خزمەتگوزاریێن حكومی.
• ب هێزكرنا ژێرخانێ:گرنگیدان ب رێك و پرا و ئاڤاكرنا پڕۆژەیێن ستراتیژی.
• چاكسازی د دارایی و حوكمرانیێ دا: كار ل سەر شەفافیەت و رێكخستنا باج و داهاتان.
• پشتەڤانیا كەرتێ تایبەت و ڤەگوهاستنا گەنجان: هەوڵێن بێكاركرنا و ب دەستگەهشتنا كارێ نوو ب تایبەت بۆ دەستپێكەرێن كاری.
• سەقامگیری و پێكڤەژیان: پاراستنا مافێن كێمایەتیان و پێكڤەژیانا ئایینی و نەتەوەیی.
• ژینگەهـ و سامانێ سروشتی: كار ل سەر پاقژكرنا ژینگەهێ و كێمكرنا پیساتیێ وەك رێگریا ڤەكرنا جهێن پیسكرنا ژینگەهێ.
ئارمانجێن پێشبینی دكەم ل پاشەرۆژێ بهێنە جێبەجێكرن:
پێدڤیە حوكمەتا هەرێمێ و لایەنێن پەیوەندیدار ل پاشەرۆژێ زێدەتر كار ل سەر هندەك بوارێن گرنگ بكەن، بۆ نموونە وەكو:
وەبەرهێنانێ مەزن د وارێن وزەیا رۆژێ دا
(Solar and Wind Energy) دا، ب مەرەما كێمكرنا پشتەڤانیێ ل سەر سۆتەمەنیێن فۆسیلی دانانا پلانێن درێژخایەن بۆ پاراستنا سەرچاوەیێن ئاڤێ و چارەسەركرنا كێمئاڤیێ ژلایێ تەكنۆلۆژی ڤە. وەبەرهێنانێ مەزن د كەرتی ساخلەمیێ دا نە بتنێ بۆ چارەسەركرنا نەخۆشیان بەلكو بۆ خۆپاراستنێ ژی.
گرێدانا پڕۆگرامێن خواندنێ ب بازارێ كاری ڤە و پەرەپێدانا لایەنێ پراكتیكی، جێبەجێكرنا یاسایێن تۆكمەتر و دانا شیانێن زێدەتر بۆ دەستەیا دەستپاكیا هەرێمێ.

عومران میكائیل

سیاسەتا دیجیتالی (Digital policy) بنەمایەكێ گەلەك گرنگە بۆ گەشەپێدان و داهاتویێ هەرێما كوردستانێ، هەروەسا حوكمەتا هەرێمێ پێنگاڤێن گرنگ هاڤێژتینە بۆ گورانكاریێن دیجیتالی (digital transformation) كو ئەڤە وەكو پرەكێ یە بۆ گەهاندنا كوردستانێ ب ئاستێ پێشكەفتنا جیهانێ.
ستراتیجیا گوهۆرینا دیجیتالی یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ لسەر سێ بنەمایێن سەرەكی هاتینە دامەزراندن كو د راستی دا ئەڤ سێ بنەمایە وەكو پرەكێ نە بۆ گەهشتنا وان ئارمانجێن دهێنە دانان:
١-بكارئینانا بنەمایان: ئانكو خزمەتگوزاری ب شێوەكی دهێنە دیزاینكرن كو یا گونجایی بیت بۆ هەڤوەلاتی و فەرمانبەران ئارمانج، لێ ئەوە كو هەڤوەلاتی ل هەر جهەكی لێ بن یان هەردەمەك بیت بشێت ب رێكا ئامیرەیێن جیاواز وەكو (مۆبایل-كۆمپیۆتەر) مامەلەیێن حكومی ئەنجامبدەن.
٢-هەڤپشكی: دروستكرنا ژێرخانەیێن دیجیتالی یێن هەڤپشك د ناڤبەرا وەزارەتان ژبۆ كێمكرنا خەرجیان و رێكخستنا داتایان و ئێكخستنا خزمەتگوزاریان بۆ هندێ دا كو خزمەتگوزاری ب شێوازەكێ ئێكگرتی و ب ساناهی ب دەستێ هەڤوەلاتییان بكەڤن.
٣-ئاسایش و تایبەتی: باوەری هاتن ب وێ چەندێ كو هەمی داتایێن هەڤوەلاتیان و ژێرخانەیا دیجیتالی ب تمامی د پاراستینە و ب سلامەتن ژ مەترسیێن دیجیتالی.
ئەڤ سیاسەتا دیجیتالی د چەند بیاڤەكان دا كاریگەریەكا مەزن دبینیت
– حوكمەتا ئەلكترۆنی (E.government) كو دروستكرنا ئێك پۆرتالێ سەرەكی یێ حكومییە بۆ گەهشتنا ب هەمی خزمەتگوزاری و زانیاریان ل ئێك جه.
– سیستەمێن تۆماركرنا ئەلكترۆنی وەك مولك و كۆمپانی و سیستەمێن تۆماركرنێن بازرگانی.
– كێمكرنا رۆتینی و زێدەكرنا شەفافیەتێ د مامەلێن حوكمەتێ دا.
– ئابوورا دیجیتالی (digital economy): پرۆژەیێ هژماری من بوو مودرێنكرنا سیستەمێ مووچەیی و ڤەگوهاستن و بكارئینانا كارتا بانك و خزمەتگوزاریێن دیجیتالی كو ئەڤ چەندە ژی شەفافیەت كارامایا دارایی زێدە دكەت و ئاسانكاری بۆ وەبەرهێنەران و خودانكاران ب رێكا تۆماركرنا ئونلاین بۆ كومپانیان و وەرگرتنا مولەتان.
ئارمانجێن ستراتیجی بۆ پاشەرۆژێ سیاسەتا دیجیتالی وەك پرەكێ یە، ئارمانجا وێ ئەوە: زێدەكرنا شەفافیەتێ و نەهێلانا گەندەلیێ ب رێكا دیجیتالكرنا مامەلێن دارایی و ئیداری و بهێزكرنا خزمەتگوزاریێن گشتی كو خزمەتگوزاریێن ب لەزتر و باشتر بەردەست ببن بۆ هەڤوەلاتیان، گرنگیدانا داهێنانا پشتگیریكرنا ستارت ئەپ و كۆمپانیێن تەكنولۆژی بۆ هندێ كو هەرێم ببیتە ناڤەندەكا داهێنانا دیجیتالی د دەڤەرێ دا، هەروەوسا كوردستانەكا گرێدایی ب جیهانێ ڤە پشكداری د یالۆگ و فۆرمێن جیهانیڤە یێن حوكمرانیا دیجیتالی وەك (IGF) ب جێگیركرنا پێگەهێ هەرێمێ د گۆرەپانا دیجیتالیا جیهانێ دا، هەروەسا كاریگەریا میدیایێن دەر دكەڤیت لسەر ڤێ چەندێ نیشادانا پەیڤ و وێنێن كولتووری، هەروەسا جلك و خوارنێن كولتووری، جهێن دیرۆكی و سروشتێ جوانێ هەرێمێ، دەنگ و مۆزیك، بەلاڤكرنا ستران و مۆزیك و فولكلۆرێ كوردی ل سەر پلاتفۆرمێن وەكو یۆتیۆب و سپۆتفیایی، هەروەسا پەیوەندێن ئالوگۆڕیێ وەكی دانوستاندن د كوڕ و پانێلێن زیندی دا ل سەر ئینستگرامی و فەیسبۆك بۆ ناساندنا بابەتێن كولتووری، هەروەسا ناساندنا كەسایەتیان و دانانا پۆستێن تایبەت بۆ ناساندنا نڤیسەر و هۆزانڤان و هونەرمەندان.
ئەركێ مە د ڤێ چەندێ دا چیە وەك هەڤوەلاتی؟
پێدڤییە ئەم وەك تاك و گرۆپ لسەر تۆرێن جڤاكی باشترین و جوانترین پەیڤ و وێنە بەلاڤ بكەین، دویربین ژ بابەتێن نەراست یان كێشە و ئالۆزیان، ب زمانەكێ گشتگیر و دۆستانە پەیڤێن خۆ بگەهینە هەمی جیهانێ، چونكو تۆڕێن جڤاكی ئامرازەكێ دولایەنە د شیاندایە باشترین یان خرابترین بكاربینین و بكارئینانا وان ب شێوەكێ دروست دێ خزمەتا كولتوورێ مەكەت، هەروەسا تۆڕێن جڤاكی میدیا بووینە ئامرازێن گەلەك كاریگەر بۆ بەلاڤكرنا زانیاریان و كارلێكرنێ ل سەر رویدانێن جیهانی و د شیانا ڤێ ئامرازێ دایە ب لەزترین شێوە هەوال و رویدانان بگەهینتە هەر قولاچكەكا جیهانێ و كاریگەرێن زۆر د بیرورایا گشتی و بزاڤێن جڤاكی دا هەبن، هەروەسا ژبەر كو رێك ب میدیاێن تاكە كەسی ژی دهێنەدان دەنگوباس بهێنە بەلاڤكرن ب رێیا میدیاێن وان ژبەر ڤێ چەندێ دبیت، زانیاری یێن هەلە بهێنە بەلاڤكرن و نەباوەرپێكری، هەروەسا میدیا و تۆڕێن جڤاكی شیان هەنە كو گەلەك ب لەز بیرۆر و هەستێن خەلكی ل سەر روویدانەكێ بگوهۆرن بۆ نموونە ل سەر پرۆژەكێ وەكو پرۆژەیێ كارەبا رۆناكی ل هەرێما كوردستانێ كو كاریگەری لسەر تۆڕا میدیا جڤاكی هەبوویە وەكو هوشیار كرنا خەلكی و بەلاڤكرنا زانیاریێن فەرمی، خەلك دشێن رەخنە و پێشنیارێن خۆ لسەر ئاستێ جێبەجێكرن و كوالێتیێ ب رێكا كومینت و پوستان بگەهینە دەزگەهێن پەیوەندیدار و ئەڤە دكاریت ببیتە فشارەكا ئەرێنی لسەر حوكمەتێ كۆ پرۆژەیی ب شێوەكێ دروست جێبەجێبكەت و خزمەتگوزاریێن باشتر دابین بكەت.
ب كورتی تورێن جڤاكی بووینە شورەشەك دگوهارتنا رێكێن بەلاڤكرنا زانیاریان دا و كاریگەریا روویدانان لسەر جیهانێ هەردەم دبیت ئەرێنی و نەرینی یێن خو هەبووینە ب بەلاڤكرنا زانیاریان یێن نە دروست و زێدەكرنا كێشەیێن جڤاكی لگەل خو ئیناینە. ب دیتنا من، ئەڤ گورانكاریێن دیجیتالی بتنێ پرۆژەیەكێ تەكنیكی نینە، بەلكو رێكەكا هەرە خۆش و سەركەفتیە بۆ داهاتویەكێ ب هێزتر و كنترولكرنا گەلەك مامەلێن نەیاسایی ئەوێن دهێنە ئەنجامدان، و نەهێلانا لاوازیان د سیستەمێ هەرێمێ دا، و گەشكرن و پەیداكرنا دادپەروەریێ ل هەرێما كوردستانێ دا.

عومران میكائیل

ئێكگرتنا نەتەوەیی و ئێكرێزیا كوردان، دیتنا نەتەوەی، دیاركرنا چارەنڤیسی، ستراتیژیەتا هەڤپشك و لێكتێگەهشتن، ئەڤ بابەتانە وەكو تەوەرەكێ سەرەكی بوون د چارچووڤێ كوربەندێ ئاشتی و ئاسایشا رۆژهەلاتا ناڤەراست (middle east peace and security forum) كو ب كورتكریا MEPS یا بەرنیاسە كو ژلایێ زانكۆیا ئەمریكی ڤە ل باژێرێ دهوكێ برێڤە چوویە كو ئەڤ خالێن سەرەكی بەحس لسەر هاتیە كرن:
– ئێكگرتن و ئێكرێزیا كوردان: هەردو بنەمایێن سەرەكی و ئارمانجێن گشتی یێن گفتوگویا كۆڕبەندی بووینە.
– دیتنانەتەوەیی: تێروانینەك و رێكەكا هەڤپشك بۆ داهاتویا نەتەوەیی و پرسا كوردی كا ئایە ئەڤ پرسە بەرەف كیڤەیە.
– دیاركرنا چارە نڤیسی: چاوانیا پێدانا بریارێ لسەر مافێ چارەنڤیسێ كوردان.
– ستراتیژیەتا هەڤپشك: دانانا ئێك پلان و نەخشە ژلایێ سیاسی و ئابووری و ئەمنی د ناڤبەرا لایەنان دا.
– لێكتێگەهشتن: دروستكرنا زەمینەیێ دیالوگێ و چارەسەركرنا ناكۆكیێن ناڤخۆیی.
– دانپێدانا ناڤدەولەتی: كا ئایە چەندا گرنگە بدەستڤەئینانا پشتەڤانیێ و نیاسینا نیڤدەولەتی بۆ هیڤیێن نەتەوەیی.
– ئاستەنگ: تیشك ئێخستە لسەر كێشەیان و نە لێك تێگەهشتنێن ناڤخویی و دەرڤە لبەرام بەر ئێك رێزیێ.
– قۆناغا نۆی: ئاماژە هاتە دان ب قۆناغا نها و هەروەسا لسەر هندێ راوەستیان كو پێدڤیە كار بهێتەكرن بۆ گورانكاریان كو ژ خالێن گرنگن هاتینە دەستنیشانكرن و بەحس لێ هاتیە كرن ژبۆ داهاتوی و چارەنڤیسەكێ نۆی بۆ نەتەوەیێ كوردان.
هەروەسا د ڤی كوربەندیدا سەرۆك و رێبەرێ كوردان «مەسعود بارزانی» وەك ئێك ژ گۆتاربێژێن سەرەكی، ئاماژە ب چەندین خالێن هەرە گرنگ كریە ژ وان ژی ئاماژە ب هندێ كریە كو پێدڤیە هەمی لایەن كار بۆ هندێ بكەن دەولەت ببیتە دەولەتەكا دامەزراو و رەت كریە دەولەت دناڤا دەولەتێ دا هەبیت چونكی ئەڤە كێشە و ئاستەنگێن مەزن دروست دكەت، و ئاماژە ب سەروەریا یاسایێ كر كو پێدڤیە یاسا سەروەر بیت و لسەری هەمی تشتان بیت داكو هەر هەولاتیەك ماف و ئەركێن خۆ بزانیت.
هەروەسا د كۆمبوونێ دا سەرۆك وەزیرانێ عیراقێ و سەركردەیێن دیتر ئاماژە ب پابەند بوون ب دەستوورێ ئیراقێ كر و دیالۆگا پاراستنا سەقامگیریا ئیراقێ كریە لسەر ئاستێ نەتەوەیی.
سەرۆك بارزانی دەربارەیی پرۆسەیا ئاشتیێ ل توركیا خۆشحالیا خۆ دەربریە و پشتەڤانیا وێ چەندێ كر كو هیڤیێن هندێ بۆ خواستینە بگەهیتە ئارمانجا خۆ و مفای بۆ هەمی لایەكی دروست كەت هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ كریە كو دەرفەتەكا زێرین بۆ سووریا هاتیە و هیڤی خواستن بو هەمی پێكهاتەیان ب تایبەت كورد و گرۆپێن دی كو ب شێوەكێ ئاشتیانە و ب دیموكراتیانە ل گەل حوكمەتا ڤی سەردەمی بگەهنە رێككەفتنێ بۆ هندێ هەمی پێكڤە بژین ئانكو ئاماژە ب قۆناغا كا نۆی هاتە دان د داهاتوی دا ل رۆژهەلاتا ناڤەراست.
ب شێوەكێ گشتی لێدوانێن د ناڤا ڤی كۆڕبەندی دا ئاماژە ب چارەسەركرنا كێشەیێن ناڤخۆیی یێن ئیراقێ كر و هەرێمێ ب رێكا دەستووری و دامەزراوان و پشتەڤانیا پرۆسەیا دیالۆگ و چارەسەریا ئاشتیانە بۆ پرسا كوردان د دەڤەرا (توركیا و سووریا) كر، هەروەسا جەنابێ مەسعود بارزانی ب تایبەتی تیشك ئێخستە لسەر خالا ئێكگرتن و ئێكرێزیێ و دیار كرنا چارەنڤیسی و دوپات كر كو ئێدی دەمێ هندێ یە كورد د ناڤخۆیا خۆ دا دویر كەڤیت ژ ناكۆكی و ململانێ و كاری بۆ ئێكرێزیێ بكەت چونكە لاوازیا ناڤخۆیی مەترسیەكا مەزنە و دیسا بۆ دروستكرنا ئێكرێزیێ دەرفەتێن مەزن دێ هێنە پێش و كورد دشێن ب ئێك دەنگ دگەل ناڤەند و جڤاكێن ناڤدەولەتی دانوستاندنێ بكەن دەربارەی پەیوەندیان د ناڤبەرا هەرێم و بەغدا داخوازا چارەسەریا ریشەیی كر د چارچووڤێ دەستووری دا و پرەنسیپێن فیدرالی ب تایبەت د بابەتێ بودجەیی و پەترۆلێ دا، هەروەسا لسەر پرسا چارەنڤیس و دانپێدانا ناڤدەولەتی ئاماژە كر كو مافێن گەلێ كوردستانێ بۆ دیاركرنا چارەنڤیسی مافەكێ رەوا و سروشتیە و گەلێ كوردی چ جاران دەستبەرداری نابیت و پێنگاڤ بۆ پێنگاڤ لدویڤ ئارمانجان دچین بۆ جێبەجێكرنا وان.