هونەرێ نیشادانێ د كورتەچیڕۆكا (خانەنشینەكا ڤاژی!) دا
عەبدولرەحمان بامەرنی
كۆڤارا پەیڤ كو ژلایێ ئێكەتیا نڤیسەرێن كورد تایێ دهۆكێ دەردكەڤیت، د هەر ژمارەیەكێ دا چەندین كورتە چیڕۆكان بەلاڤ دكەت و ل گەل ژمارە (103) ژ كۆڤارێ، كورتەچیڕۆكەك ب ناڤێ (خانەنشینەكا ڤاژی!) هاتیە بەلاڤكرن، كو ژ لایێ چیڕۆكنڤیس (شێرزاد نایف) ڤە هاتیە نڤیسین. چیڕۆك بەحسا سالێن نۆتان و دروست باژێرێ دهۆكێ دكەت. د سالێن نۆتان ژی دا، هەر تشت یێ جودا بوو، سەرهلدان دروست ببوو و حوكمەتا ئیراقێ ژ باژێرێن كوردان هاتبوو ڤەكێشان و بۆ ئیراقەكا كەفتییە بن ئابلۆقا ئابووری یا ئەمریكا و هەڤپەیمانێن وێ، باژێرێن كوردان ژی دگەلدا بوون و ئەڤە ژبلی ئابلۆقەكا دی كو ئیراقێ ب خوە دروست كربوو، كارەب نەبوو، سۆتەمەنی نەبوو، ئیراقێ دامودەزگەهێن خوە ڤەكێشابوون و هەر تشت نەبوو، هەر تشت یێ گران بوو و ئەڤێن من گۆتین، نموونەیا هووردەكاریێن وان د ڤێ كورتەچیڕۆكێ دا بەرچاڤ دبن، بەرچاڤكرنەك خوە دێ هزركەی چیڕۆكنڤیسی سەنگا خوە یا دایە سەر هندەك هووردەكاریان و یێن رێزكرین، دا بشێت دیمەنەكی ژ ڤان سالان و ڤان نەخۆشیان بەرچاڤ بكەت، تایبەت بۆ نفشێ نوی ئەڤێن ئەو سال نەدیتین و نەزانن كانێ هەرێما كوردستانێ یا نوكە ئەم تێدا، د چ قووناغێن سەخت دا دەرباز بوویە، هەتا ئەڤ چارچۆڤە ب خوە ڤەگرتی.
ڤەگێرانا نیشادانێ
نیشادان ل ڤێرە ب مەبەستا نمایشكرنێ من ئینایە، دەما كەسەك بهێت و متایێ خوە بەرچاڤ دكەت و ئەڤێ دهێتە پێش بزانیت كانێ د ناڤ وی متاییدا چ هەیە و چ تشتێ بالكێش هەیە و ئەڤ متایێ ئەز بەحس دكەم مەرج نینە هەردەم تشتەك بیت سەنگا خوە هەبیت وەك كێش، دبیت نمایشەكێ شانۆگەریەكێ بیت، دبیت پیشانگەهەكا شێوەكاری بیت و دبیت كورتەچیڕۆكەك ژی بیت وەك ئەڤا نوكە ئەز ل سەر راوەستاییم. بۆچی من گۆت پیشاندان و ئەرێ ئەڤ كورتەچیڕۆكە هەمان ساخلەتی د هەلگریت؟.
ئها ئەڤە دێ ئەو بابەت بیت، كو من دڤێت سەرنجا خواندەڤای ژ ڤێ چیڕۆكێ بۆ ڕاكێشم. ئەڤ سالێن چیڕۆكنڤیسی د وان بارودۆخان دا بەحسكرین، سالێن سەخت بوون، لێ بۆ كێ و بۆ كیژ تەخێ؟ دێ هەولدەین هندەك دیمەنان ژ چیڕۆكێ پەركێش بكەین و بزانین ل وان سالان چ هەبوو و چ رووی ددا.
چیڕۆكنڤیس دبێژیت: جارەكێ سێ هەڤالێن وی ئەوێن پیچەكێ د خۆ دگەهشتن، گۆتن دا بچینە دەڤ خوارنگەها (دونیا) و ژ وی لایی ڤە دەرباز ببینە جادێ و ژ قەستا زلكا بكەینە د بەر ددانێن خۆ ڕا، داكو خەلك هزر كەن یێن ژ خوارنگەهێ دهێن و د زەنگینن”..
چیڕۆكنڤیس یێ دیمەنەكی بەرچاڤ دكەت، كو د وان سالان دا ژبلی برسێ و قەیرانێن ئابووری، كو خەلك هەمی تێكەفتبوو، لێ هەژاری و زەنگینیەكا زیق هەبوو و زەنگینیێ بەهایێ خوە هەبوو، رەنگڤەدانا ڤی بەهایی ل سەر كەساتیا خەلكی دیاردكر و ژبەر هندێ ژی، ڤان هەرسێ كەسان ڤیایە نمایشەكێ بكەن و زلكێن ددانا بكەنە د بەرددانێن خوەڕا دا ڤی بەهایی بدەنە خوە. هەر ل دوور هەژاری و نموونەیێن برسێ ل سەر وی دەمی.
ئەگەر هندەك دیمەنێن دی یێن وان سالان بینین، دبێژیت: “خەلكەك هند زەنگین ببوو، كو بۆ جارا ئێكێ بوو زەنگینیا بێ سنوور ل باژارەكێ وەكو دهۆكێ پەیدا ببیت، ژ لایەكێ دی ژی ڤە خەلكەكی ئار نەبوو بكەنە نان، برنج ب دەست كەسێ نەدكەفت، هەژاریەكا وەسابوو چو جاران ناهێتە ژبیركرن.”.
دبیت خواندەڤایەكێ ڤێ نموونەیێ ببینیت و هزربكەت ئەڤە بۆ جوانكرنا چیڕۆكێ یە لێ ئەڤە راستیێن وان سالان بوون، هەژاری گەهشتبوو وی ئاستی، خەلك دچوونە ناڤ پرێزێن گەنمی و گولیێن گەنمی ژ بەر مایكێ دەراسان ڤێكددان و دبرن دهێران و دكرنە ئار.
دیسا چیڕۆكنڤیس بەحسا بێ پارەیێ دكەت و هۆسا دبێژیت: “رێكێن هندەكان د دویر بوون ربعەكا ئوتۆبیسێ (ریم) نەبوون ب پییان دچوون، رێك ژی هەمی چۆل بوو، گەلەك شەرم دكرن وەختێ ترومبێل ب رەخ ڤە دچوون، نەكو هزر كەن ئەڤە د مفلسن دەرهەمەك نینە”.
دەما ئەم بەحسا نمایشكرنێ دكەین، دڤێت بابەت بتنێ ڤەگێڕان نەبیت و ئەڤ نمایشا هەنێ ژ ڤەگێڕانا كەسەكێ ئاسایی یا جودا بیت، كو د وان سالان دا ژیایی.
چیڕۆكنڤیس د چەند دیمەنێن جودا دا، هەم نمایشەك بۆ كەرەستێن وی سەرددەمی چ جۆرێن تڕومبێلان بن یان خوارن یان ژی جلوبەرگ كرینە و دگەلدا ژی هەڤبەركرنا تەخا هەژار و زەنگینان پێڤە گرێدایە و ئەگەر هندەك وان دیمەنان پەركێش بكەین: “جۆرێن تڕومبێلێن گرانبها یێن هینگی ژ سۆپەر و هاڕتۆپ و ئۆلدزمۆبیل، مالیبۆ، كورۆنا “. یان “كڕینا پەرۆكێن ژنكا ژ كەسێ نەدهاتن، وەكی دچوونە دهەوات و شەهیانان، ب تنێ جڕجێت و كەشمیر و كۆدەری و یێن بێ سەروبەر بۆ ژنێن هەژار بوون، بەلێ جۆرێ حەریر، سەتەن، پیلەك، قەستوور ئەو دگران بوون، یێن ژنێن زەنگین بوون و یێن مەسئولا بوون، دگۆتنە هندەكا سمبێلێن زاڤای، نەینۆكێن بویكێ… هتد”.
یان “هەكە ئێكی بۆ وان چایەك یان كۆكەك، ترابیەك، سینالكۆ، كریبا ئەو مەلك بوون، ب تنێ ئەوێن كۆڕێن حەفك ستویران دهاتن قەمیسێن خۆ یێن حەریری وەكو پەراشۆتان نەمایش دكرن، پەنتەلۆن ژی وەكو شەلوالان بوون. یان”.
بۆ ڤێ كورتەچیڕۆكێ، ئەڤ دیمەنێن مە هەلبژارتین بەسن كو ئەم بێژین ئەڤ جۆرێ ڤەگێڕانا نمایشێ یە و چیڕۆكنڤیسی چەند بابەتێن دی پێكڤە گرێداینە، هندەك ژێ ب مەبەستن، هندەك ژێ بتنێ نمایشن و هندەك ژێ بۆ راكێشانا بالكێشا خواندەڤانینە و د ڤی سەروبەری دا، ئەم نەشێین بێژن دڤیابا چیڕۆكنڤیسی خوە ل چ بابەت دابایە و خوە ژ چ بابەت دویر ئێخستبایە، ژبەركو چیڕۆك ب رێكا ڤێ ڤەگێڕانێ یێ بابەتەكی دئازرینیت، ئەو ژی گەلەك كەس هاتنە پێش و ئەو بخوە چنە، ئەو هاتنە پێشا هەنێ ژی ل سەر حسابا خەلكەكێ دی و خۆشگوزەرانیا یێن دی بوویە و نموونەیا كەسەكی دئینیت ب ناڤێ (سمكۆ) كو یێ خانەنشین بووی و یێ پارەكی ژ گەنجینا دەولەتێ وەردگریت و یێ بوویە بارگرانی، لێ ب هووردەكاری، بارودۆخ یێن ڤەگێڕاین و یێن نمایشكرن و بتنێ بۆ نموونە دێ هندەكێ ژ چیڕۆكا وی ڤەگێڕین، كانێ چاوان ژیانا وی هاتیە پیشاندان.
ل رێزا ئێكێ یا چیڕۆكێ دبێژیت: “هەمیان حەز دكرن پتر هەڤالینیا سمكۆی بكەن، هەر ل وی و بابێ وی یێ پتر پەیوەندیێن خۆ ل گەل وی خۆش كربانە، مانێ جامێری یێ حالخۆش بوو، بنەمالەكا پێچێبووی بوو” و ل جهەكی دی هۆسان بەحسا سمكۆی دكەت: “هینگی 400 دینار راتبێ مامۆستایی بوو، ل دەمەكی كو رۆژەكا سمكۆی 1000 دیناربوون!.”.
یان ڤی دیمەنی: “ درێژ ناكەم سال هاتن و سال چوون، ئەو هەڤال هەمی دەرچوون، بوونە خودان مووچە و خانی و تڕومبێل و ژێكڤەقەتییان و تەڕاوبەڕا بوون…… سمكۆ ب كارێن خراب ڤە مابوو… خەلكەك بۆ كڕینا خرابیێ و فاحشیێ دچوونە وێرێ، سمكۆ و هندەك هەڤالێن دیتر ژی دچوون و تەخسیری نە دكر، هەتا كو هەمی پارەیێ خۆ ل هندێ دای”.
چیڕۆكنڤیسی ب ئەندازەی و ب نمایش دیمەنەكی بۆ مە ژ سالێن نۆتان بەرچاڤ دكەت، كو هندەك د شەڤ و رۆژاندا زەنگین دبوون و زەنگین د شەڤ و رۆژان دا هەژار دبوون و هندەك بوونە هەمی تشت، كو دڤیابا نە ببانە هیچ تشت وەك نموونا سمكۆی و ئاخر د گرێیا چیڕۆكێ ژی دا، دگەل ڤێ نمایشا هەنێ و بەرچاڤكرن و پێكڤەگرێدانا ڤان هەمی دیمەنان، دڤێت چیڕۆكنڤیسی ژی پەیامەك بۆ خواندەڤایێ خوە ڤێ هەبیت و پێشكێش بكەت و ب دیتنا من هەلبژارتنا چیڕۆكنڤیسی بۆ كەسەكی ب ناڤێ (سمكۆ)ی، كو ڤێ نیشادانێ بكەت، تێدا شیایە گەلەك راستییان بەرچاڤ بكەت.
ژێدەر:
خانەنشینا ڤاژی، كورتەچیڕۆك، شێرزاد نایف، كۆڤارا پەیڤ ژمارە 103ێ 2026.
