هەر ل سـالا 1961 هەتا 1975ێ پێنج جـاران گوندێ مە هاتیە وێرانكرن
هەڤدیتن: رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ
3-4
هەر ل بهارا سالا 1981ی ئەم ل دەڤەرا حەفتەنینێ ل ئەوی گرێ ل هنداڤی بارەگایێ لیژنا ناوچا زاخۆ د ئەركی دا بوین، ل دەمەكێ مە بەرێ خوە دایێ حكومەتا ئیراقێ ب چەكێ توپێن دویرهاڤێژ ئەو دەڤەر تەپبارانكر. د ئەوێ توپبارنكرنێ دا توپەك ل نێزیكی خالا مە یا نوبەداریێ كەفت و د ئەگەرێ دا ساچمەیەكێ گولە توپێ ل ئەڤێ تەنشتا من كەفت و ئەز برینداركرم. من گازێ هەڤالێ خوە موستەفا برایێ محەمەد میرزا كر و گوتێ: كاك موستەفا ئەز برنداربیم. ل ئەوی دەمی مە چ پێداوسیتیێن نوشداری نەبین. من بەرێ خوەدایێ هەڤالێ مەكاك موستەفا میرزا شویشەیەكا گولاڤێ ژ بەركا خوە ئیناتەدەر و ب ئەوێ گولاڤێ من برینا لەشێ خوە دەرمانكر و هەر وەسا ئەو پارچا ساچمەیی ژی ژ برینێ دەرخست، هەر ل وێرێ من برینا لاشێ خوە دەرمانكر، ژبەركو مە نیەتەكا سافی یا هەستا كوردینیێ هەبی برینا لاشێ من ب ئەوێ گولاڤێ ساخبی و هەر من هەست ب برینداریێ نەدكر. پێشمەرگەیی دەست ب جەولا كر و خەلكەك زور قەستا ناڤ ڕێزێن پێشمەگەیی كرن و بەرە بەرە ڕێكخراوێن پێشمەرگەیی ل سنورێ لیژنا ناوچا زاخۆ بەرفرەهبوون.
ل مەها ئەیلولا سالا 1980ی ئەم وەك پێشمەرگەیێن ڕێكخراوا شەهید محەمەد سالح ب سەرپەرشتیا فەرماندە محەمەد خالد بوسەلی بۆ دەڤەرێ هاتین و ئێكەم چالاكییا لەشكری كو تێدا پشكداربویم ئەوژی بۆ لێدانا ڕەبیەكا لەشكرێ ئیراقێ ل تەنشتا گوندێ بێرسڤی بو. دەمێ ئەڤ ڕەبیە هاتی ڕاكرن و چەند جورێن چەكی بونە دەستكەفتیێن پێشمەرگەیی ئەوژی توپەكا شێست ملیم و چەكەك بیكەیسی و دگەل تو چەكێن ژ جورێ كلاشینكوف بوون. ل ئەوی دەمی ئاگر بەریو خیڤەتا ڕەبیێ و توپەكا شێست ملیم دبن خیڤەتێ ڤەبوو. پێشمەرگەیێ قەهرەمان و چاڤ نەترس عەبدوللا بوسەلی یێ ناسیار ب چەرو ب لەز دەستا بن ئەوێ خیڤەتێ كر و ئەو توپا شێست ملیم دەستێ خوە ئاڤێتێ و ئیناتەدەرێ. لویلیا ئەوێ توپێ گەلەك یا شارهایی بی و دەمێ عەبدوللایێ دەستێ خوە ئاڤیتێ لەیلیا ئەوێ توپێ هەر پێنج تبلێن وی و دگەل كەفا دەستێ وی سۆتن و دەستێ وی مانە ب لویلیا ئەوێ توپێ ڤە. هەر دجهدا شوین دەست و تبلێن عەبدوللایێ ل سەر لویلیا توپێ ڤە مان و بونە نیشان و هندی ئەو توپە مایی دگەل مە نیشانا دەستێ عەبدوللایی ل سەر لویلیا ئەوێ توپێ مابوو. هینگێ ئەم بۆ دەڤەرێ هاتین ل سەرێ هەیڤا یادزە گوندێ سەركو هاتین و پێشمەرگە ل ناڤ گوندێ بەلاڤبوین و هەر مالەكێ دوو پێشمەرگە لێ بونە مێهڤان پشتی مە شیڤخواری و هەر مالەكا پێشمەرگە لێ بویی مێهڤان نانێ تێشتێ و فراڤینێ دناڤ جانتێن پێشمەرگەیی دا بەرهەڤ دكر، و پاشی ئەم ل مالا موختارێ گوندی كۆمبوین و ل ئەوێ شەڤێ نڤستین و ل دەمێ سپێدێ ژ ناڤ گوندێ سەركو دەركەتین و مە قەستا ئەوێ نهالا دناڤبەرا گوندێ سەركو و گوندێ كەبەروكێ دا ل بەر ئاڤا ڕویبارێ دیڤڕویی مە خوەدا هەشارێ و ل وێرێ ماین. دگەل ڕۆژهەلاتنێ مە دەست ب ئاگر هەلكرنێ كر و چا بۆخوە چایێ بەرهەڤ كین و خوارنا تێشتێ خوین. ل ئەوی دوو پێشمەرگەیێن مە ب ناڤێ سەعید و جەمیل بوسەلی ل سەرێ ئەوی گرێ ل هنداڤی مە زێرەڤان بون. مە هند دیت گارزی مە كرن و گوتن ب لەز خوە ئامادە بكەن ئەڤ هێرشا لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ دەور و بەرێن مە گرتن. هەر ل ئەوی دەمی فەرماندە محەمەد خالد بوسەلی بڕیاردا و گوت: هەر پێشمەرگەیەك سینگ و سینگ ئەم دێ هێرشی لەشكری كەین و ب تنێ یامە دەستهەلاندە و دەستا بۆ دوژمنی شوڕناكەین. دەمێ پێشمەرگەیی هێرشی لەشكری كری، و پشتی شەڕەكی دژوار لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ پاشدا شكەست و پاشدا ب سەرشوڕی زڤرین، و گەلەك زیان گەهشتن لەشكرێ ئیراقێ و چەند جورێن چەكی بونە دەستكەفتیێن پێشمەرگەیی. د ئەڤی شەڕی دا كادرێ ڕێكخراوا مە ب ناڤێ سالح ئەحمەد هات برینداركرن. فەرماندە محەمەد خالد بوسەلی گوتە من شێخ ئەڤی برینداری ڕاكەن و بۆ گوندێ سەركو ببەن و ژ ناڤ ئەڤی شەڕی دویر بكەن. ل ئەوی دەمی ئەز گەلەك ب هێز بون و من ئەو كادرێ بریندار دا پشتا خوە و هەر ل جهێ شەڕی ل ئەوێ نهالا دویڤڕیی و بێ ڕاوەستان ئەز دگەل ئەوی برینداری هەلباسكی ئەوێ بەتەنێ بوم هەتا من بریندار بێ ڕاوەستان چووم هەتا من بۆ ناڤ زیارەتێ گوندێ سەركویی گەهاندی. پاشی مە ئەو بریندار ل تەرەكتورا هاولاتیەكێ سیار كر، و گەهاندە گوندێ چەمكێ دەلا و ئەوبی ب هاریكاریا خەلكێ گوندی ئەو بریندار مە ل دەوارەكا هێستر سیاركر و ل ڕویبارێ ئاڤا خابیری دەربازكر، و مە گەهاند بۆ گوندێ زوراڤا و ل مالا خودێ ژێ ڕازی قاسمێ مەستێ مە ئەو برندار ل مالا وان هێلا و ل وێرێ ژلایێ نوشدارێن شۆڕشێ ڤە چارەسەریا ئەوی هات كرن. ئەوبو پشتی شەڕ ب دوماهیك هاتی پێشمەرگە بۆ بەرئاڤا ڕویبارێ خاربیی هاتن و ل ئەوێ شەڤێ مە قەستا گوندێ پیرەكا كر، و ل ئەوێ شەڤێ ل وێرێ ماین. هەر ل ئەوێ جەولا ئەم دگەل ڕێكخراوا شەهید محەمەد سالح ل دەڤەرێ مە چالاكیەك ژ دژی لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ ل دەڤەرا گوندێ بێزهێ ئەنجامدا .
ل دەستپێكا سالا 1983ی ئەز بۆ سنورێ لیژنا ناوچا شێخان هاتم ڤەگوهاستن و ئەركێ مە پێ پێشمەرگایەتیێ كەتە دگەل ڕیكخراوا شەهیدێن ڕكاڤا كو ل ئەوی دەمی فەرماندە محەمەد میرزا میرزا بەرپرسێ ڕێكخراوێ بوو. بۆ دەمێ سالەكێ ئەز ل سنورێ لیژنا ناوچا شێخان مام و ل ئەوی ماوەیی مە پشككداری د چەند چالاكیێن لەشكری دا كر ئەوژی بۆ لێدانا ڕەبیەكا لەشكرێ ئیراقێ ل پشتا گوندێ بانیێ و لێدانا ڕەبیەكا لەشكری ل هنداڤی گوندێ ئیمینكێ.
ل دەستپێكا سالا 1985ی ڕێكخراوا مە ئەوا ب ناڤێ شەهیدێن ڕكاڤا بۆ سنورێ لیژنا ناوچا دهوكێ هات ڤەگوهاستن. ل سالا 1985ی ئەم پشكداری ڕزگاركرنا ناحیا مانگێشكێ دا بوین. هەر دیسان ئەم پشكداربووین دگەل دگەل پێشمەرگەیێن لیژنا ناوچا زاخۆ ب توپا هەشتێ دوو ملیم و توپا شێست ملیم یا فەوجا گوندێ مەعەرەبێ ل سەر ڕیكا زاخۆ و باتیفا توپبارانكرن و بۆ دەمێ چەند رۆژكا جادا سەرەكێ هات گرتن.
هەر ل هاڤینا سالا 1985ی ئەم پشكداربوین بۆ لێدا فەوجا گوندێ مەلا عەرەب دا بوین و ل سالا 1985ی دەمێ لێدانا سێ ڕەبیێن لەشكری ل پشتا بانیا گوندێ دێركێ ل دەڤەرا مانگێشكێ ڤە بەلێ ب مخابنیڤە پێشمەرگەیی قەهرەمان و چاڤنەترس سەید محەمەد ئاڤهی هات شەهیدكرن. هەر وەسا خەما ژ هەمیێ مزنتر ئەوبۆ هەڤالێ مە یێ دیتر ب ناڤێ محەمەد بەندی ئەوژی هات شەهیدكرن ئەوبی مە ل شەڤا دوو ل ئەوان ڕەبیان دا و كو ژڤان بو ل رۆژا پێنج شەمبی ببتە زاڤا و داوەتا ئەوی بێت كرن. ڤێجا بەری شەهید ببیت گەلەك یێ كەیف خوەشبوو و گوتبی مە پشتی ئەڤێ داستانێ خوین داخوازكرینە بێن داوەتا من هوین داوەتێ ژی بكەن. بەلێ ب مخابنیڤە نەگەهشت ببت زاڤا هات شەهیدكرن و ب زاڤاتیا خوە شاد نەبوو. پشتی بورینا چەند ماوەیەكی دیتر هەژمارەكا پێشمەرگەیێن لیژنا ناوچا دهوكێ ژبۆ ئەنجامدانا چالاكیەكێ ئەم بۆ ناڤ سەنتەرێ باژێڕێ دهوكێ چوین. ب شەڤێ ئەم بۆ تاخێ (حەیی لعەسكەری) هاتین ب مەرەما دەستەسەركرنا ئەو كەسێن ڕەفیق و ئیستخبارات دەستەسەر بكەین، بەلێ ئەوبی تەقە هاتكرن و ب مە حەسیان و ڕەڤین و خوە ژ ناڤ دەستێن مەدا قورتال كرن، و پشتی تەقەیەكا بیست خولەكێ پێشمەرگە شیا ب سلامەتی ژناڤ باژێڕێ دهوكی ب دەركەڤین و خوە بۆ بارەگایێ لیژنا ناوچا دهوكی ب گەهینن. بیرهاتنەكا دیتر دێ بۆ مێژیێ بێژم ل هاڤینا سالا 1983ی هونەرمەند سەعید گاباری بۆ دەڤەرێ هاتبوو و ل ئەوان گوندان سترانێن شوڕەشگێڕی بۆ خەلكێ ئەوان گوندێن دەڤەرێ دگوتن. ل شەڤا 10/7/1983ی سەعید گاباری ل گوندێ شاوریكێ بو و سپێدێ دگەل ڕۆژهەلاتنێ هێرشەكا مەزن یا لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ بۆ گوندێ شاوریكێ ڤەهات ل دەستپێكا ئەڤی شەڕی خودێ ژێ ڕازی محەمەد ڕەشید برایێ حەسەن عەلی خەنجەر و دگەل هەژمارەكا چەكدارێن هێزا بەرگیری مللی یا گوندێ شاوریكێ بەرسینگا ئەڤێ هێرشا لەشكرێ حكومەتا ئێراقێ گرتن، و شەڕی هەری دژوار كەفتە بانیا گوندێ شاوریكێ و حكومەتێ گوندێ شاوریكێ توپبارانكر، هەروەسان هەر ئێكسەر پێشمەرگەیێن ڕێكخراوا شەهید ئەحمەد حاجی حسێن ب سەرپەرشتیا فەرماندە سادق گەلناسكی ژ نهالا گوندێ بروحەجەرا قەستا جهێ شەڕی كرن، وگەهشتن ناڤ گوندی و بەرسینگا لەشكرێ گرتن نەهێلان ب گەهیت ناڤ گوندی ژبەركو نیازا لەشكری ئەوبو گوندێ شاوریكێ ب سوژن. هەر وەسا ل ئەوی دەمی ئەز دگەل كاك محەمەد شەفیق ل گوندێ دەرگەلێ ل بێهنڤەدانێ بوین و ئەمژی ل هانا ئەڤی شەڕی چوین.