پێتڕانكییا سیاسـەتـێ
ئيحسان ئــامێدی
سیاسەت زانست و هونەرێ بكارئینانا شیانان و بكارئینانا دەستهەلاتێ و رێڤەبرنا كاروبارێن دەولەتێ و جڤاكی و گرۆپێن سیاسی و هێزانە بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن دەستنیشانكری و سەرەدەریێ ل گەل پرسێن جوگرافیێ و جڤاكی و ئاسایشێ و ئابووری و پەیوەندیێن نێڤدەولەتی و رێكخراوان دكەت و پشتبەستە ب گفتوگۆ و دانوستاندنان.
بەلێ سیاسەتێ گەلەك پیناسە رویێن دی ژی هەنە، هەر ئێك و لایەنەك گۆڕەی دید و بۆچوون و بەرژەوەندیێن خۆ پێناسە و ڕاڤە دكەت و كاری پێ دكەت، نەمازە دەمێ پتر ژ لایەنەكێ هەڤدژ و هەڤڕك هەبن.
پێناسەیا من یا بژاردە بۆ سیاسەتێ، (ئەو بزاڤا مرۆڤییە یا پێناڤی بەڕژەوەندیا گشتی دهێتە بكارئینان)، یا بەرژروەندا گشت مرۆڤان، بجوداهیێن خۆیێن ڕەگەزی و ئەتنی و هزری و چینایەتی، ژتاكان و پیكهاتان و مللەتان و دەولەتان بجهدئینیت.
گفتوگو و دانوستاندن رێبازەكا دیبلوماسییە و ستوینەكا بنەكییا سیاسەتێ یە، ئارمانج ژێ پیكهاتنە و رازیكرنا یێ بەرامبەرە، هەروەكو ژێكڤەكرنا ناكۆكی و ئالۆزیانە ب لیكتێگەهشتن و رێكەفتنان و گەهشتنە ب ئەنجامێن بەرژەوەندیێن ژێكجودا بجهبینیت.
دیبلوماسیەت كو دشێت چارەسەریا قەیرانان و بهەڤچووونان بكەت د شێت لێكتیگەهشتنێ پێكبینیت و ب رێكێن ئاشتیانە كێشەیان چارەسەركەت، و هندەك جاران گەفێن بكارئینانا هێزێ و شەركرن ژی دبنە توخمێن گفتوگویەكا دیتر كو دبێژنێ دیبلوماسیەتا توند بۆ چارەسەركرنا كێشەیان.
دەمێ خۆراگری بەرخۆدان هەبیت، ریبازا دیبلۆماسیەتێ دهێتە پێش و گفتوگو دەست پێدكەن و دەستپێشخەریێن چارەسەریێ جهێ خۆ دكەن و دانوستاندن دهێنەكرن.
باوەری و نیازپاكی و بكارئینانا نەرماتیێ، و پەیڤ و زاراڤێن رێخۆشكەر پرۆسەیا دانوستاندنان سەردئێخیت.
ئەڤا سەری خۆشخۆشكێن سیاسەتێنە، بەلێ د ژیوارێ كریاری دا وەسا نینە، هێز و گەف و ركاتی و درەو و پاشگەزبوون و لبەرزڤرین رۆلێ خۆ دگێرن!.
پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێ گەلەك دباشێن لێ رەفتارێن سیاسەتێ پێچەوانەی پرانسیبانە، وەكو یاسای دارستانێ یە یێ بهێز یێ لاواز دخۆت!، و یێ بالادەست یێ دی نەچاردكەت و دەستبەرداردكەت و سیاسەت كریە ترانەپێكرن.
پێترانكیا سیاسی ئەوە دەمێ بكارئینانا سیاسەتێ ببیتە دیمەنێن پویچ و یاری ب پرانسیبێن سیاسەتێ و بەهایێن مرۆڤی و بەرژروەندیێن گشتی دهێتەكرن و سیمایی نەرەوایێ و گەندەلیێ تێدا زال بیت و تاگیریا كوراتی هەبیت و بەرژەوەندیێن نیشتیمانی بهێنە لێدان و ئیرادەیا مللەتی بهێتە بنپێكرن و شێوازێن نەرەوا بهێنە بكارئینان.
كورد مللەتەكێ ئاشتیخوازن و هەردەم دگەل ئارامیێنە و بۆ دۆزا خۆ ل چارەسەریێن ئاشتیانە دگەرن، ئارمانج و درووشمێن كوردان هەردەم د گونجای بوونە، ئەو بوون یێن د شیانان دا بهێنە بجهئینان، ئەڤجا ژی نەدهاتنە پەژراندن، سەر هندێ را كوردان هەردەم سیاسەتەكا نەرم هاژۆتیە بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن خۆ و ب نەچاری ڤە وەكو كارڤەدان ل سەر سیاسەتا سەركوتكرنێ پەنا بریە بەر بكارئینانا توندوتیژیێ ل دژی ستەمێ.
گفتوگۆیێن كوردان ل گەل حوكمەتێن ژێكجودا تنێ كوردان نیازپاكی بۆ دانوستاندنان هەبوویە و یا دوژمنان پیلان بوونە و هندەك جاران شاندێن دانوستاندنان گرتینە یان ژەهرداینە یان هەولێن لێدانێ كرینە و ژناڤبرینە، ئارامیەكا دەمكی كریە داكو خۆ بەرهەڤ كەن بۆ پێكدادانەكا دیتر، ئانكو باوەری ب دانوستاندنێ و مافێن كوردان و بەهایێن مرۆڤی نەبوویە، لەوان ب ئەنجامێن جێگیر نەگەهشتینە و جارەكا دیتر شەڕی دەستپێكریە ڤە دێ بێژی ترانەپێكرن بوو!، ئێدی وەلێ هاتیە كوردان باوەری ب سیاسەتێن وان و دانوستاندنان نەمایە، و ب.مخابنی ڤە چ جاران كورد هند بهێز ژی نەبووینە بشێن ئارمانجێن خۆ بجهبینن و داخوازین خۆ بسەپینن.
د مێژوویا سیاسیا ئیراقێ دا حوكمەتێن ئیراقێ یێن ئێك ل دویڤ ئێك ب دەهان جاران گفتوگۆ ل گەل سەركردایەتیا كوردستانێ كرینە و رێككەفتنێن دەمكی هاتینەكرن؛ جارەكا دی هەلوەشیاینەڤە، چونكی لایەنێ حكومەتێ ب هێز بووینە و نیازپاكیا چارەسەریێ نەبوویە و پیلانگێر بوونە.
كوردان باوەری نەمایە لەوا لدویڤ سەربۆرا خۆ پێناسەیێن تایبەت داینە سیاسەتێ، وەكو دبێژن سیاسەت بەحرە مەبەست ژی كوورە و بەرفرەهە و دەربازبوون لێ ب زەحمەیە! ئان دبێژن سیاسەت درەوە، هندی هند درەو و نەوەیی دهێنە گۆتن راستی د ناڤ دا بەرزەبوویە، یان دبێژن سیاسەت بێ دای و بابە، مەبەست ژێ ئەخلاق تێدا نینە كەسێ نانیاسیت شەرم ناكەت، تنێ بەرژەوەندیێن هێزێ بجهدئینیت، ئەڤە هەمان گۆتنا میكافیللی یە ئەوا دبێژیت ئارمانج بەهانەیا بكارئینانا شێوازی یە!.
ئەڤا نوكە دەستهەلاتدارێن رۆژهەلاتا ناڤین و داگیركەرێن كوردستانێ دكەن ل دژی هەمی بنەما و بەهایێن مرۆڤی و پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێنە و تێكدانا ئاسایشێ و سەقامگیریێ یە، د هەمان دەم دا ئەوا ئەمریكا، ئسرائیل و ئیران ل رۆژهەلاتا ناڤین دهاژۆن پێترانكیا سیاسەتێ یە، چ پرانسیب تێدا نینن، ئیرانا نە رۆژهەلاتی و نەرۆژئاڤایی و مرنێ بۆ هەمیێن دی دخوازیت مایتێكرنەكا نەرەوا و گەفان دكەت!، ئەمریكا و ئسرائیل مایتێكرنێ دكەن و دبێژن دێ گوهۆرینێ ل رۆژهەلاتا ناڤین كەین و گەفێن ژناڤبرنێ دكەن دوماهیێ گفتوگۆیا بۆ كێمتریێ دكەن وەكو وێ گۆتنا دبێژیت مرنێ نیشابدە دا ب تایێ رازی ببت!.
ئەڤە چەندین سالە ململانا ئەمریكا و ئیرانێ وەكو شەڕێ كێتك و مشكانە، جار دێ لێ نێریت و جار دویڤرا بەزیت، جار دێ گریت، جار دێ بەردەت!،هەروەكو نەڤێت ڤێ پرسێ ئێكلاكەت ژ بەر هندەك مەبەستێن نهێنی!. گۆتنێن سەرانێن پەیوەندیدار ب ڤان پیكداداناڤە بارودۆخ شێلیتركر و سەرێن رێكان ل بەر خەلكی بەرزەكرن و هەمی پرانسیبێن سیاسەتێ تێكدان و راستگۆیی ژدەستدا و پێناسەیێن كوردان بۆ سیاسەتێ پەسەندكرن، ب راستی ئەڤە پێترانكییە.دیارە بنەمایێن سیاسەتێ و یاریێ و رویبریبوونێ هاتینە گوهۆرین، ئێدی بێ شەرم هەر لایەكێ چ پێ چێدبیت دكەت، گرنگ بەرژەوەندیا وێ یە!. ئەمریكا یا دگۆت دێ رۆژهەلاتا ناڤین كەینە دیموكراتی، نهۆ دبێژیت دەستهەلاتدارەكێ ستەمكار بەرژەوەندیێن مە بجهبینیت بۆ مە باشترە!، ئیسرائیلا دگۆت دێ نەخشێ رۆژهەلاتا ناڤین گوهۆرین؛ دبێژیت یا گرنگ بۆ مە دابینكرنا ئاسایشا ئیسرائیلی یە!، كورد ژی ب گۆتنێن وان باوەربوون خەونێن خۆ پێ ئاڤادكرن!، د هەمان دەمدا سیاسەتێن دەولەتێن دەڤەرێ و داگیركەرێن كوردستانێ هەر د سەركوتكەرن!.
ب راستی ڤێ ترانەپیكرنێ هەمی پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێ لێدان و كرێتكرن و پێدڤییە سەر ژنوی بهێنە پێناسەكرن، و پیڤەر بۆ بهێنە دانان و كار پێ بهێتەكرن، ئەگەر دێ جیهان هەمی كەڤیتە د بەرللایێ دا و د ئاگرێ وێ دا سۆژیت.
هیڤینە بریاربدەستێن جیهانێ خەمێ ژ مرۆڤی و مافێن وی بخۆن و خزمەتا مرۆڤاتیێ بكەن و ئارامیێ و خوشگوزەرانیێ بجهبینن، ژبۆ ئاسایش و سەقامگیریا جیهانێ.
