ڕۆلێ نوخبەیا ڕەوشەنبیران د پشتەڤانیكرنا گـۆتـارا تـەبـایی و ئێكرێزیێ دا
دلۆڤان ئاكرەیی
دەما دەوڵەت یان هەرێمەك ئێكرێزیا بڕیارا سەروەریا خۆ ژ دەست ددەت، ڤالاهیا هێزێ (Power Vacuum) دروست دبیت، كو ئەو بخۆ دەستێوەردانێن دەرەكی ڕادكێشیت. هێزێن هەرێمی و نێڤدەوڵەتی چ جاران دوودل نابن د ڤەگوهاستنا درزێن ناڤخۆیی دا بۆ سەپاندنا ئەجێندایێن خۆ یێن جیۆپۆلۆتیكی.
ئەگەر ئەم هەرێما كوردستانێ بكەینە میناك بۆ گۆتارا خۆ، دێ بینین كو هەرێم د ڤێ قۆناغێ دا ل سەر هەمان هێڵ و د هەمان ڕەوش دایە، دووركەفتن ژ ئێكرێزی و تەباییێ بوویە ئەگەر كو پێگەهێ دانوستاندكارێ هەرێمێ دگەل بەغدا لاواز ببیت، و شكۆ و سەقامگیریا وێ تا ڕادەیەكی بكەڤیتە د بن سێبەرا مەترسیێ دا، كو د بۆری دا هەردەم وەك میناكەكا بێ وێنە ل دەڤەرێ دهاتە دیتن.
ئەڤ دیمەنە فەلسەفا دیرۆكا كوردی، كاروانێ دوورودرێژ یێ دۆزا مە و ململانێیێن دیرۆكی یێن چەندین دەهەیێن بۆری دهینیتە بیرا مە، كو هەردەم ڕاستیەكا ئەزەلی و نەگۆڕ دسەلمینن و هێزا كوردی هەردەم د ئێكرێزیا وێ دا بوویە، و پەرتبوون و ژێكڤەبوونێ ژی، تەنیا ئالۆزی و ژدەستدانا دەلیڤەیێن زێڕین د ڕێ دا هێلاینە.
د ناڤ ڤی كەشوهەوایێ پڕ ژ گرژی دا، كو دبیتە مەترسی بۆ دابەشبوونا ناڤماڵا كوردی، ڕۆڵێ سەرۆك مەسعود بارزانی دەردكەڤیت و چەمكێ سەركردایەتیا كاریزمایی و دیرۆكی كو ماكس ڤێبەرێ كۆمەڵناس باسی لێ دكەت بەرجەستە دبیت، سەركردایەتیەك كو شەرعیەتا خۆ ژ ناڤ جەرگێ دیرۆكا خەباتێ و باوەریا جەماوەری یا سەرووی قەیرانێن حزبی بدەستڤە ئینایە.
سەرۆك بارزانی وەك لایەنەكێ ململانێ ڕەفتارێ ناكەت، بەلكو وەك مەرجەعەكێ نیشتمانی و نەتەوەیی یێ بلند كو جهێ ڕێزگرتنا گشتییە گاڤان دهاڤێژیت. سەرۆك ب خواندنا خۆ یا فەلسەفیانە بۆ دیرۆكێ دزانیت كو كیانێن سیاسی ب دروشمێن دەمكی ناهێنە پاراستن، بەلكو ب تەبایی و ئێكرێزیا ناڤخۆیی دشێن خۆ و نیشتمانێ خۆ بپارێزن.
سەرۆك بارزانی ژ دیدەگەها ڤێ بەرپرسیاریەتیا دیرۆكی و بۆ شكاندنا ڤێ چەقبەستووییا سیاسی، چەندین دەستپێشخەریێن وێرەك ل بەردەم دانا و ئەو ژی ب پشتبەستن ب ڕوحا دیمۆكراسییا تەوافقی كو دبێژیت، بڕێڤەبرنا جڤاكێن فرەجۆر پێدڤی ب دیالۆكەكا بەرپرسیارانە یا نوخبەیان هەیە، دا كو هەڤسەنگی د ناڤبەرا دوو بەران دا هەبیت و ڕێزگرتن ل شایستەیا دیمۆكراسی و ئەنجامێن سندوقێن دەنگدانێ، و هەڤدەم، پەڕوێزنەخستنا هەڤپشكێن دی یێن ل سەر ئەرزی.
بانگەشەیا بەردەوام یا سەرۆك بارزانی بۆ كۆمكرنا لایەنان ل سەر مێزەكا گڕۆڤر، ژ حیكمەتەكا كۆرا سیاسی ژێدەر دگریت، كو دوپات دكەت پاراستنا كیانێ دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ و بەرژەوەندیێن گەلێ وێ، بلندترین ئارمانجە كو دڤێت هەموو دەستكەفتێن دەمكی یێن حزبی و پۆستێن دەمكی د پێخەمەت وێ دا بهێنە دویرخستن.
ل ڤێرێ، ڕۆڵێ مە وەك نوخبەیا ڕۆشنبیر و سیاسی د سنوورێ چاڤدێریكرن و شیكاركرنێ دا ناوەستیت، بەلكو ئەڤ وەرچەرخانا هەستیار مە دئێخیتە بەردەم بەرپرسیاریەتەكا دیرۆكی و ئەخلاقی یا مەزن، كو پێدڤی دكەت وەك پڕەكا پەیوەندیێ و ئامرازەكێ فشارا ئەریینی بۆ پشتەڤانیكرنا ڤێ دەستپێشخەریا نیشتمانی بلڤین و ڕۆلێ مە ئەڤڕۆ د هندێ دایە كو گۆتارێن گرژ، پۆپۆلیستی و توندڕەو هەلوەشینین و حیكمەت و دەستپێشخەریێن سەرۆك بارزانی بكەینە هوشیاریەكا گشتی و كولتوورەكێ سیاسی كو دابەشبوونێ ڕەت بكەت و وەك رەوشەنبیر و سیاسی، ئەركێ سەركردایەتیكرنا ڕایا گشتی ل سەر ملێن مەیە، دا كو بەر ب قەبوولكرنا سازشێن هەڤپشك گاڤ بهێنە هاڤێتن، چونكی ئەڤ چەندە ئاماژەیە بۆ پێگەهشتنا سیاسی نەك شكان و هەروەسا پێدڤییە بنكەیێن حزبی و جەماوەری هان بدەین بۆ كۆمبوون و گەنگەشەیێن ئەرێنی، چونكی نوخبەیا هوشیار هێلا ئێكێ یا بەرەڤانیا كیانێ هەرێمێ یە و دڤێت ب نڤیسین، هەلوەست و پێشنیارێن خۆ یێن ئەقلانی ببینە هێزەكا پشتەڤان، بۆ گوهۆڕینا وێ نەخشەڕێیێ بۆ رۆژەڤەكا بەرجەستە، كو تێدا دەستكەفت و قووتێ وەلاتیان یێ پاراستی بمینیت.
ل دوماهیێ، ئەزموونا مرۆڤایەتیێ سەلماندیە كو چ سەركەفتیێن ڕاستەقینە د شەڕێن ناڤخۆیی دا نینن و پەیڕەوكرنا سیاسەتا لێڤا كەناری (Brinkmanship) دبیتە ئەگەر كو هەمی جڤاك ب بێدەنگی باجا وێ بدەت و گەڕیان ل سەر ڕێڕەوا سەقامگیریێ و پاراستنا دەستكەفتێن هەرێمێ، ئەڤڕۆ پێدڤی ب ڕێككەفتنەكا سیاسی یا بلەز هەیە، كو لۆژیكێ دەوڵەتداریێ بێخیتە پێش لۆژیكێ حزبایەتیێ.
ل ڤێرێ ژی حیكمەتا سەرۆك مەسعود بارزانی و دەستپێشخەریێن وێ وەك هێلا قورتالبوونا ڕاستەقینە و نەخشەڕێگەكا عەقلانی دەردكەڤن، كو ڕێگریێ ل نوقمبوونا كاروبارێن ولاتی د ناڤ زۆنگا مرنێ دا دكەن. دەربازبوون ژ ڤێ رەوشێ، پێدڤی ب بەرسڤدانەكا هۆشیارانە هەیە بۆ ڤێ بانگەوازا حەكیمانە یا سەرۆك بارزانی.
