دلۆڤان ئاكرەیی

پشتی كو نوونەرێن پارتی ژ بەغدا زڤڕین، پارتی پەیامەكا رۆهن دا كو ئامادە نینە ببیتە پشكەك ژ پرۆسەیەكا سیاسی كو مافێن دەستووری یێن هەرێمێ تێدا بهێنە پشتگوه ئێخستن و مەبەست ل هاتنا شاندێن ئیراقێ بۆ هەولێرێ بۆ مەرەما رازیكرنا پارتی یە بۆ زڤڕینێ بۆ ناڤ پەرلەمانی، چونكی هەمی لایەن د وێ راستیێ گەهشتینە كو بێی پارتی چو حكومەتەكا جێگیر ناهێتە پێكئینان و چو بڕیارەكا نیشتمانی بێی رەزامەندیا هێزا ئێكێ یا كوردستانێ ب سەر ناگریت.
ئێك ژ تەوەرێن سەرەكی یێن ناكۆكیان، شێوازێ سەرەدەرییا ئێكەتی نیشتمانی كوردستان بوو بۆ پۆستێ سەرۆك كۆماری و پارتی ڤێ چەندێ ب لادان ژ پرەنسیپێ «تەوافوقێ» دبینیت و پارتی پێداگریێ ل سەر وێ چەندێ دكەت كو پۆستێ سەرۆك كۆماری نوونەراتییا هەمی گەلێ كورد دكەت، نەك بتنێ لایەنەكێ سیاسی، و دڤێت ئەڤ پۆستە ب هەماهەنگی و رێككەفتنەكا نیشتمانی یا كوردی بهێتە ئێكلاكرن.
پارتی ب توندی دژی وێ چەندێ راوەستایە كو لایەنێن شیعە و سونە بڕیارێن چارەنڤیساز ل سەر ئاستێ ئیراقێ بدەن بێی كو ئیرادە و تایبەتمەندیا گەلێ كورد ل بەرچاڤ وەرگرن و پەیاما پارتی ئەوە كو كورد پشكدارێن سەرەكی یێن ئیراقێ نە، نەك پاشكۆ و چو بڕیارەكا ستراتیژی (وەكی یاسایا نەفت و غازێ یان بودجەی) بێی ڕەزامەندیا لایەنێ كوردی ناهێتە قەبوولكرن و ئەگەر ئەم نێرینەكێ ل ناڤا مالا شیعەیان بدەین دێ بینین كو سەرەرای ناكۆكیێن ناڤخۆیی یێن مالا شیعە، لێ د پرسا هەلبژارتنا سەرۆك وەزیران دا، هێزێن شیعە هەوڵ ددا رێگریێ ل هەر دەستوەردانەكا دەرڤەی چوارچێوەیا خۆ بكەن و دبەرامبەردا ب گازیكرنا نووینەرێن خۆ ل بەغدا پارتی ل ڤێرە پەیامەكا ب هێز دا كو پارتی رێ نادت چو سەرۆك وەزیرەك بهێتە دیاركرن كو باوەریا لایەنێن سەرەكی یێن كوردستانێ و سونەیان ل سەر نەبیت، و دڤێت بەرنامێ حكومەتێ گەرەنتیا مافێن هەولێرێ بكەت.
پارتی دیموكراتی ب سیاسەتا خۆ یا نوی، سەلماند كو دابەشبوونا لایەنێن ئیراقی نەكەتە ئەگەرێ لاوازبوونا پێگەهێ كوردان، بەلكو ب ئێكگرتییا ناڤخۆیی و پێداگری ل سەر مافێن دەستووری، بەغدا نەچار كر كو جارەكا دی ڤەگەرێتە سەر مێزا دانوستاندنێ ل گەل هەولێرێ و هەلویستێ پارتی د ڤێ قۆناغێ دا «پاراستنا كیانێ هەرێمێ و سەپاندنا ئیرادەیا كوردستانی یە ل بەغدا، و سەلماند كو چو هەڤپەیمانییەك تەمەنەكێ درێژ ناكێشیت ئەگەر بەرژەوەندیێن بلند یێن گەلێ كورد تێدا نەهێنە پاراستن و پارتی دیاركر كو شەڕێ ئەڤرۆ شەڕێ «پەیامێ» یە و پارتی پەیامەكا رۆهن و مۆدێرن دا جادەیا ئیراقی و جیهانی: كو كێشەیا پارتی نە بتنێ پۆست و پلەیە، بەلكو پاراستنا سیستەمێ فیدراڵی و مافێن قانونی یێن وەلاتیانە.

دلۆڤان ئاكرەیی

پشكداریا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، د كۆربەندێ دیپلۆماسیێ ئنتالیا (ADF) دا، نەك هەر چالاكییەكا پرۆتۆكۆلی یا ئاسایی یە، بەلكو بەرجەستەكرنا ستراتیژییەتەكا نوی یا لێك نێزیككرنێ یە و ئەڤ ئامادەبوونا سیاسی، هەولەكا هووربینە بۆ گرێدانا بەرژەوەندیێن بلند یێن هەرێمێ دگەل تێگەهێ گوهۆرینێن جیۆپۆلیتیكی یێن بلەز د ئاستێ جیهانی دا.
ئەڤ كۆربەندە وەك پرەكا دیپلۆماسی یا ستراتیژی دهێتە هەژمارتن، كو هەرێما كوردستانێ دشێت پەیاما ئارامی و پێكڤەژیانێ بگەهینتە زێدەتر ژ 150 دەولەتان. ژ لایەكێ دی ڤە، سەرۆكێ هەرێمێ ب رێكا مۆدێلا «هێزا نەرم» (Soft Power)، پێگەیێ قەوارەیێ سیاسی یێ كوردستانێ وەك ئەكتەرەكێ ئاشتیخواز بهێز دكەت؛ ب ڤێ یەكێ سەلماندی یە كو هەرێم د شیان دایە ب رێكا دیالۆگ و دانوستاندنان، كێشەیێن ئالۆز یێن هەرێمی چارەسەر بكەت، نەك ب بكارئینانا هێز و ململانێیان. ئەڤ كۆربەندە دەرفەتەكا زێرین بوو بۆ پتر توكمەكرنا پەیوەندیێن سیاسی، ئابۆری و ئەولەهی دگەل كۆمارا توركیا. ب تایبەت د بیاڤێن وزە و بازرگانییا سنووری دا، كو ئەڤ دوو تەوەرە ب ستوونێن سەرەكی یێن ڤەژاندنا ژێرخانا هەرێما كوردستانێ دهێنە نیاسین.
ئەوا ڤێ پشكداریێ دكەتە بابەتەكێ هەڤپشك ل گەل ئەجێندایێن جیهانی، ئەو دیدارێن پەراوێزی (Side Meetings) نە كو دگەل نوونەرێن بلند یێن ئێكەتییا ئەوروپا و وەلاتێن عەرەبی دهێنە ئەنجامدان. د ڤان كۆمبوونێن ئاستبلند دا، سەرۆكێ هەرێمێ ب زیرەكی دۆسەیێن هەستیار یێن وەك:
مافێن دەستووری یێن گەلێ كوردستانێ؛
ڕاكێشانا سەرمایە و وەبەرهێنانێن بیانی؛
سەقامگیرییا سیاسی و ئەولەهی.
وەك تەوەرێن سەرەكی بەحس كرینە، دا كو هەرێم نە وەك بارگرانییەكا ئەمنی، بەلكو وەك فاكتەرێ سەقامگیرییێ د رۆژهەلاتا ناڤین دا بهێتە پێناسین.
ب كورتی، ئامادەبوونا سەرۆكێ هەرێمێ د ڤی كۆربەندێ جیهانی دا، هەڤسەنگییەكا لێكدای و هوورە د ناڤبەرا پاراستنا كیانێ سیاسی یێ ناڤخۆ و ڤەكرنا ئاسۆیێن نوو ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی. ئەڤە بزاڤەكە دا كو دۆسەیا كوردستانێ هەردەم د ناڤ بازنەیا بڕیارێن جیهانی و نەخشێ دیپلۆماسیێ نێڤدەولەتی دا ب زیندوویی و كاریگەری بمینیت.

دلۆڤان ئاكرەیی

ل گەل بۆرینا دەمی كارتێكرن ب سەر تیتالێن جڤاكان دا دهێن و د سالێن دووماهیێ دا، دیاردا خوارنا تێشتێ ل دەرڤەی دیۆارێن مالێ ب تنێ وەك گوهۆرینەكا رۆتینی نەمایە دناڤ جڤاكێ مە، بەلكو خۆ وەك پشكەك ژ شێوازێ ژیانێ و كلتۆرێ جڤاكی یێ نوو فەرز كریە، ئەڤ رەفتارا رۆژانە، هەرچەندە د ناخێ خۆ دا كۆمەكا رەهەندێن دەروونی و جڤاكی یێن ئەرێنی هەلدگریت، لێ د هەمان دەم دا زەنگەكا هشیاریێ یە ل بەرامبەر هندەك ئاستەنگێن جەستەیی و ئابووری كو پێدڤی ب هەلسەنگاندنەكا هوور هەیە و ژلایێ دەروونی ڤە، تێشت ل دەرڤە وەك دەرفەتەكا زێرین دهێتە هژمارتن بۆ نووژەنكرنا وزەیا مرۆڤی و بهێزكرنا تێكەلیێن خێزانی و هەڤالینیێ و دەركەفتن بۆ ناڤ ناڤەندێن گشتی یان ژینگەهێن سروشتی، مرۆڤی ژ فشارێن كارێ گران و ماندیبوونا رۆژانە دوور دكەت، كو ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ بلندبوونا مۆرالێ مرۆڤی دا كو ب چالاكیەكا پتر دەست ب رۆژا خۆ بكەت و ئەگەر ئەم لاپەرێ دی یێ ڤێ دیاردەیێ هەلدەین، دێ بینین لایەنێ ساخلەمیێ دكەڤیتە بن گەفان و پرانیا خوارنگەهان، بۆ هندێ تامەكا سەرنجراكێش پێشكێشی بكڕێن خۆ بكەن، پەنایێ دبەنە بەر بكارئینانا رێژەیەكا زێدە ژ خوێ، شەكر و رۆنێن نێچیر و ئەڤ پێكهاتە مەترسیێن راستەوخۆ ل سەر سیستەمێ دل و دەماران دروست دكەن و دببنە ئەگەرێ زێدەبوونا كێشەیا لەشی ب شێوەیەكێ نەساخلەم،
ژ لایێ ئابووری ڤە ژی، تێچوویەكا بلند ل سەر بودجەیا هەیڤانە دروست دكەت، لەوما بۆ پاراستنا هەردوو لایەنان، یا فەرە مرۆڤ بنەمایێ هەڤسەنگیێ پەیڕەو بكەت و نەمەرجە مرۆڤ ب ئێكجاری خۆ ژ ڤێ چێژا جڤاكی بێ بەهر بكەت، لێ یا باش ئەوە ئەڤ دیاردە ببیتە رێورەسمەكێ وەرزی یان هەفتانە (بۆ نموونە بتنێ رۆژێن ئەینیێ) هەروەسا، پێدڤی یە د ناڤ خوارنگەهان دا ژی هەول بهێتە دان بژاردەیێن ساخلەمتر وەك پرۆتینێن كەلاندی و زەرزەواتێن فرێش بهێنە هەلبژارتن، دا كو مرۆڤ هەم چێژا جڤاكی وەربگریت و هەم ژی سەرمایەیا خۆ یا ساخلەمیێ بپارێزیت.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیـی

هەرێما كوردستانێ چ جاران نەبوویە ئەگەرێ چو ئالۆزیان ل دەڤەرێ، بەلكو بەردەوام هەلگرێ پەیاما ئاشتیێ بوویە، بەلێ مخابن، هندەك گرۆپێن ژ یاسایێ دەركەفتی، ب بێ پاساو و ب نەحەقی، سەدان جاران ب موشەك و درۆنان هێرش كریە سەر ئاخا هەرێمێ و بارەگایێن هێزا پێشمەرگەی، پارێزگەها دهۆكێ، وەك ناسنامەیەكا نەتەوەیی و جوگرافیەكا ستراتیژی ل هەرێما كوردستانێ، بوویە ئارمانجا زنجیرە هێرشێن بەردەوام و ئەڤ هێرشە ب تنێ كریارێن سەربازی یێن دەمكی نینن، بەلكو هەگرێن پەیامێن سیاسی یێن كویرن كو ئارمانج ژێ لێدانە ل كیانێ هەرێمێ و سەقامگیریا دەڤەرێ. هێرشبەر هەوڵان ددەن پەیامەكی بگەهینن كو هەرێما كوردستانێ هەرێمەكا نەپاراستی یە و ب ئارمانجكرنا دهۆكێ، دكەڤنە د هەولا كێمكرنا سەنگا سیاسی یا هەرێمێ دا بەرامبەر بەغدا و جڤاكا نیڤدەولەتی دا كو هەرێم وەك كارەكتەرەكێ لاواز د كێشەیێن هەرێمایەتی دا دیار بكەت، دهۆك دەرگەهێ سەرەكی یێ بازرگانی و ئابووری یێ هەرێمێ یە ب جیهانا دەرڤە و هێرشبەر بەردەوام بزاڤێ دكەن، دا كو چ پرۆژەیێن مەزن ل ڤێ دەڤەرێ نەهێنە ئەنجامدان و پەكخستنا گەشتوگوزارێ كو ئێكە ژ ژێدەرێن سەرەكی یێن داهاتی بۆ خەلكێ دەڤەرێ و هێرشبەر كار ل سەر لاوازكرنا باوەریێ د ناڤبەرا وەلاتی و دەستهەلاتێ دا دكەن و ب دروستكرنا دلگرانیێ د ناڤ جڤاكا دهۆكێ دا، دڤێن جۆرەكێ نەئارامیێ دروست بكەن كو رەنگە ببیتە ئەگەرێ ئاوارەبوونێ ل گوندان بۆ باژێران یان بەروڤاژی، ژ لایێ رەوشەنبیری ڤە ژی، ئەڤ هێرشە پشكەكە ل شەرێ ئیرادێ، دهۆك ب رەوشەنبیریا خۆ یا خۆڕاگریێ و ب پاشخانەیا خۆ یا دیرۆكی یا شۆرشگێری دهێتە ناسین و هێرشبەران دڤێن ڤێ روحیا لایەنگریا نشتیمانی بشكێنن و مۆرالێ وەلاتیان نزم بكەن، بەلێ د راستی دا ئەڤ كریارە دبنە ئەگەرێ پتر ئێكگرتنا خەلكی دگەل ئاخ و نشتیمانێ خۆ چونكی گەلی كورد خوەدان ئیرادەیەكا ب هێزە و چ هەڕەشە و هێرش نەشێن وێ ئیرادێ بشكێنن یان دەستبەرداری دۆزا رەوا یا گەلێ خۆ ببن، یا دهێتە خواندن ئەوە مەبەستا هێرشبەران ژ هێرشێن ل سەر دهۆكێ، تنێ داگیركرنا خاكێ نینە، بەلكو داگیركرنا ئارامیێ و پەكخستنا پێشڤەچوونا هەرێمێ یە و پێدڤیە ئەڤ بابەتە د ئاستێ بلند یێ نیڤدەولەتی دا بهێتە گۆتۆبێژكرن و دهۆك وەك سیمبۆلێ سەقامگیریێ بهێتە پاراستن و ئیدانەكرن و پێكئینانا لیژنەیان چ چارەسەری نینن و پێدڤیە دەسهەلاتدارێن ئیراقێ هەلوێستێ خۆ یێ ئێكلاكەر جێ ب جێ بكەن؛ یان رێگریێ ل ڤان گرۆپان بكەن، یان ژی رابگەهینن كو نەشێن سەروەریا دەولەتێ بپارێزن.

دلۆڤان ئاكرەیی

ئەو كریارێن سەربازی یێن ئەڤرۆ حوكمەتا دەمكی یا سووریێ ل دژی ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ئەنجامددەت، نە تنێ پێشێلكاریێن سنوورینە، بەلكو د چارچووڤەیێ ئەجێندایەكا سیاسی و ستراتیژیا فرەڕەهەند دانە؛ بۆ ژناڤبرنا قەوارەیێ سیاسی یێ كوردان و ئەڤ هێرشە ب مەبەستا بجهئینانا كۆمەكا ئارمانجێن ژەهرینن كو دبنە هەرەشە ل سەر ئاساییشا نەتەوەیی، ژ وان ژی: كۆنترۆلكرنا جومگەیێن ئابووری و جوگرافی یە كو حوكمەتا دەمكی بزاڤێ دكەت جڵەوێ دەسهەلاتێ ل سەر وان ناڤچەیێن ستراتیژی وەربگریت یێن كو دبنە سیستەمێ بەرگریێ یێ هێزێن سوورییا دیموكرات (هەسەدە)، چونكو ئەڤ دەڤەرە ب چەقێ ئابووری یێ سووریێ دهێنە هەژمارتن، و د دەولەمەندن ب سامانێن سروشتی وەك پەترۆل و غازێ و حوكمەتا دەمكی دڤێت ب داگیركرنا ڤان ژێدەران، پێگەهێ خۆ یێ ئابووری ب هێز بكەت و د هەمان دەم دا، شەرعییەتا مەیدانی و پشتەڤییا نێڤدەولەتی ژ دەستێ كوردان دەربینیت، بەلێ فەلسەفا سیاسی و دیپلۆماسییا سەرۆك بارزانی د ناڤ ڤی گێژەلۆكێ ئالۆز یێ هەرێمی دا، بوویە رێگر ل خەونێن وان، سەرۆك مەسعوود بارزانی ب ئەقڵییەتەكا سیاسی یا لۆژیكی و دیپلۆماسییەتەكا حەكیمانە، وەك مەرجەعەكێ نەتەوەیی یێ بلند مامەڵە دگەل ڕەوشێ كریە و سەرۆك بارزانی ب ڤەخۆاندنەكا هویر بۆ بالانسێن هێزێ ل دەڤەرێ، هەردەم دووپاتی ل سەر وێ چەندێ كرییه كو ئەو دەستكەفتێن ب ڕێكا دیالۆگ و ئاشتیێ دهێنە پاراستن، گەلەك ژ وان سەقامگیرترن یێن كو ب ڕێكا شەر و گرژییان دهێنە سەپاندن، سیاسەتا جەنابێ وی یا حەكیمانە شیایە هەڤسەنگییەكا هەستیار ل سەر ئاستێ هەرێمی و دگەل دەولەتێن هەڤسنوور دروست بكەت، كو ئەڤە ب خۆ پارێزبەندییەكە بۆ مانەڤەیا ناسنامەیا كوردی، جودا ژ ڤان ئارمانجێن نێڤدەولەتی و پیلانگێڕییا هەرێمی ژی رۆل دڤان كاۆدانان دا هەنە، چونكو پێشهاتێن نوكە ل سووریێ چێدبن، پشكەكێن ژ ململانێیەكا مەزن یا جیهانی ل سەر بەرژەوەندییێن ستراتیژی و هەبوونا ڤێ هەڤڕكییا توند د ناڤبەرا زلهێزان دا، مەترسییەكا جدی ل سەر پاشەڕۆژا ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ دروست كرییە، پیلانگێڕییا ل دژی دەسهەڵاتا كوردی یا فرەڕەهەندە و چەندین ئالییێن هەرێمی تێدا پشكدارن، كو ئارمانجا وان یا سەرەكی لاوازكرنا ئیرادا كوردان و ژناڤبرنا دەستكەفتێن وان یێن نەتەوەیی یە، ل ڤێرە، دبێژم ئێكدەنگی و ئێكگرتنا هێزێن سیاسی ل ڕۆژئاڤا، نەك تنێ پێتڤییەكا سیاسییە، بەلكو حەتمییەتەكا دیرۆكی و نیشتمانییە و پێدڤییە كورد ب ئێكهەڵویستی بەرەنگاری ڤان پیلانان ببن، چونكی د ڤێ هاوكێشەیا ئاڵۆز دا، تنێ ئێكڕێزی دێ بیتە كلیل بۆ پاراستنا خاك و شەكۆیا نەتەوەیی.

دلۆڤان ئاكرەیی

تیرۆر، وەك ئەكتەرەكێ توندڕەو (Radical Actor) و دژە-شارستانیەت، چ جاران جوداهیێ د ناڤبەرا پێكهاتێن ئایینی و مەزهەبی دا ناكەت و ئارمانجا وێ یا بنەڕەتی، بجهئینانا ئەجەندایێن شۆم و تێكدانا سەقامگیریا سیاسی و جڤاكی یە و ئەڤ دیاردەیە هەردەم وەك بەربەستەكێ ستراتیژی ل هەنبەر پێشڤەچوونا شارستانی و بنەماێن مرۆڤایەتیێ هاتیە بكارئینان و د دیرۆكا هەڤچەرخ دا، كوردستان و گەلێ كورد بەردەوام د بن فشار و گەفا وی دەستێ ڕەش دا بووینە و نەیاران هەول دایە ب رێكا تۆقاندنا سیاسی (Political Terrorism)، زەبرێن كوژەك ل ئیرادەیا گەلێ مە بدەن دا كو رێگریێ ل جهئینانا پڕۆژەیێ نەتەوەیی و گەشەپێدانا نیشتمانی بكەن.
كارەساتا ئێكێ سباتێ، د وی قۆناغا نازك و وەرچەرخانێ دا؛ میناكەكا زیندی و برینەكا ساڕێژنەبوویە د وژدانا هەر كوردستانیەكێ دا، كو كوردستان بەر ب سەردەمەكێ نوو ڤە پێنگاڤ دهاڤێتن و د ناڤ گوهۆڕینێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا بوو، ئیراق ببوو مۆلگەهێ هێزێن توندڕەو و ئەو لایەنێن كو خۆدان ئەقلیەتەكا شۆڤینی بوون و چاڤ ب پێشكەفتنا كوردستانێ و بلندبوونا ئالایێ وێ رانەدبوون، ل دەرفەتەكێ دگەریان دا كو ب رێكا كریارێن تاریكپەرستانە، دژایەتیا ئیرادەیا گەلێ مە بكەن.
ل رۆژەكا پیرۆز دا، نەیارێن ئاشتی و پێكەڤەژیان و دیموكراسیێ، دەستێن خۆ ب خوینا كۆمەكا سەركردەیێن پێگەهشتی یێن هەر دو پارتێن سەرەكی یێن كوردستانێ ل هەولێرێ سوور كرن، ئەو قارەمان بوونە قوربانیێن رێكا ئازادیێ و ئێكخستنا گۆتارا سیاسی یا ناڤمالا كوردی و تاریپەرستان د بن پەردەیا ئاشتیێ و د ناڤ عەقلیەتەكا گەنی دا خۆ ڤەشارتبوو، دا كو بێی بەرچاڤ وەرگرتنا مافێن مرۆڤی و پیرۆزیێن نەتەوەیی، گورزێن خۆ بوەشینن كو ئەگەر و رەهەندێن سیاسی یێن ڤێ كارەساتێ گەلەكن، ژ وان ژی: كوردستان بەر ب وەرچەرخانەكا پۆزەتیڤ ڤە دچوو، بزاڤا رزگاریخوازی یا كورد ب هاریكاریا هێزێن هەڤپەیمانان بەرەڤ ئەلندەكا گەش دچوون و ڤێ چەندێ دەرگەهـ ل بەر هێزێن لیبرال و دیموكراسیخواز ڤەكرن دا كو ئیراقەكا نوو بنیاد بنێن، بەلێ مخابن، نەبوونا عەقلیەتەكا مەدەنی ل ئاستێ دەڤەرێ، بوو ئەگەرێ گەشەكرنا تیرۆرێ و كوردستان وەك دەڤەرەكا ئارام (Safe Haven) و خودان ئەزموونەكا پارلەمانتاری و هێزەكا پێشمەرگەی كو ل سەر پرەنسیپێن نێڤدەولەتی هاتبوو پەروەردەكرن، ببوو جهێ مەترسیێ بۆ ئەجەندایێن نەیاران.
لدەف تاریپەرستان، ئێكڕێزیا ناڤمالا كوردستانێ و هەولێن ئێكخستنا ئیدارێ و گەشەپێدانا ئابووری، وەك هەرەشە دهاتنە دیتن، وان ڤیا ب ڤێ كریارا قیزاوەن و پڕ شەرمزاری ئیرادەیا مە تێكبشكێنن، بەلێ خەونێن وان یێن نەزۆك دگەل بیردانكا وان یا ڤالا هاتنە گۆڕكرن. ئەڤرۆ كوردستان ب ئاڤەدانی و سەقامگیری بەردەوامە ل سەر كاروانێ خەباتێ تا بجهئینانا مافێ چارەنڤیس و سەروەریا نەتەوەیی.
هزاران سلاڤ بۆ گیانێ پاكێ شەهیدێن ئێكێ سباتێ و سەروەری بۆ بارزانیێ نەمر و كاك ئیدریسێ هەردەم زیندی د هزرا مە دا.

دلۆڤان ئاكرەیی

ئیراق ل دویڤ ماددەیێ ئێكێ یێ دەستووری وەلاتەكێ فیدرالی یە و د هەمان دەم دا یێ دەولەمەندە ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤ كەرتە ب شادەمارێ ئابوورێ ئیراقێ دهێتە هەژمارتن و داهاتێ سالانە وێ نێزیكی 90%ێ ژ بودجەیا گشتی یا فیدرالی پێكدئینیت.
قانوونا پترۆلێ و گازێ گرنگیەكا تایبەت هەیە ل وان وەلاتێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤە ژی ب مەرەما رێكخستنا شێوازێ برێڤەبرنا ڤێ سامانێ، ب تایبەت ئەو وەلاتێن سیستەمێ برێڤەبرنا وان فیدرالی یە، قانوونەكا تایبەت ب ڤێ سامانێ ل وەلاتێن فیدرالی چەند ئارمانجەك هەنە، ئەو ژی پاراستنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا دەستهەلاتا فیدرالی و هەرێمان دا، هەروەسا جێگیركرنا داخوازی و خواستەكێن وان هەرێمێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا.
پشتی بكاربوونا دەستوورێ كۆمارا ئیراقێ ل سالا 2005، پرسا پترۆل و گازێ خالەكا نا كۆكیێ بوویە د ناڤبەرا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ دا و ناكۆكی ژ ئەنجامێ خواندن و شیكاركرنێن جودا بۆ دو ماددەیێن دەستووری سەرهەلدایە كو ماددە یێن پەیوەندیدارن ب خۆدانیكرن و رێكخستنا برێڤەبرن و پێشخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، ئەو ژی ماددەیێن (111) و (112) یێن دەستووری نە و هەمی ئەو بابەتێن د دەستووری دا ئاماژە پێ هاتیەكرن، پێدڤی بوو قانوونەك بۆ هاتبوو دەرخستن و بابەتی پترۆل و گازێ ژی ب هەمان شێوە قانوونەدانەرێ دەستووری د بڕگەیا ئێكێ ژ ماددەیێ (112) دا ئاماژە ب دەرخستنا قانوونەكێ كریە بۆ رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ.
ئەڤ ماددەیێن دەستووری یێن ئاماژێ ب رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ دكەن، پێدڤی ب دەسهەلاتێن فیدرالی و هەرێم و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەرێن پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، نەدرۆهنن و لێلی تێدا هەیە، لەوما د دەمێ بووری دا خواندن و شیكاركرنا جودا بۆ هاتیە كرن.
واتە ئیراق د ناڤ نەرۆهنیا دەقێن دەستووری و نەبوونا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دا سالانەكە كەرتی پترۆل و گازێ برێڤە دبەت، د دەمەكێ دا دەستووری فەرز كریە قانوونەكا تایبەت هەبیت كو میكانیزما برێڤەبرنێ رێكبێخیت و دەقێن دەستووری د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا رۆن بكەتەڤە و ئەڤە هەمی باندۆرا نەرێنی ل سەر كۆما پرۆسەیا برێڤەبرنا سامانا پترۆل و گازێ هەیە و ئەگەرەكە بۆ كویربوونا ناكۆكییان د ڤی واری دا.
هەر دو گۆتارێن جودا د یێن سەرۆك بارزانی، كو یا ئێكێ رۆژا دوماهیێ ژ بانگەشەیا هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بوو و یا دووەم ژی كۆڕبەندا مێپس 2025 بوو، رۆئیایا كوردی د چەند خالەكا دا دیاركر بۆ گۆتوبێژكرن دگەل لایەنێن ئیراقی گرێداێی ب پێكئینانا حوكمەتا فیدرالی كو ئەو رۆئیایە ژی خۆ د جێبەجێكرنا وان ماددەیێن دەستووری دا دبینیتەڤە یێن كو هەتا نوكە جێبەجێ نەبووین یان پشتگوێ هاتینە هاڤێتن، ئێك ژ وان خالان ژی دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی یە.
پشتبەستن ب گۆتارا سەرۆك بارزانی، دیار دبیت كو دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی ب سازان و رێككەفتنا لایەنان ئێكە ژ كارتێن بهێز یێن د دەستێ كوردان دا، و ژ لایێ كوردان ڤە دێ هێتە دانان ل سەر مێزا لایەنێن ئیراقی د دەمێ گۆتوبێژان دا بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا فیدرالی.
دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دێ ب شێوەیەكی بیت كو ناڤەڕۆكا وێ ب سازان و رەزامەندیا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر بیت، دێ دەرگەهی ل بەرهەڤكرنا چارەسەریێ بۆ ناكۆكیێن پەیوەندیدار ب پترۆل و گازێ ڤەكەت و دویماهیێ ب خواندنا جودا بۆ دەقێن دەستووری ئینیت.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیی

خۆیایە سیاسەتا حەكیمانە و دویربینیا سەرۆك بارزانی بوویە؛ ئەگەر كو بەرسڤێن پڕانیا پرسێن گرێدایی كێشەیێن ل دەڤەرێ و بتایبەتی ژی یێن ب پرسێن كوردانڤە هەی ل هەر چارپارچەیێن كوردستانێ ب نێرین و بریارێن سەرۆك بارزانیڤە دهێنە خواندێن، ب ئاوایەكی كۆ سەرۆكێن وەلات و ئالییێن سیاسی یێن ل دەڤەرێ بۆ ڤەبوونا قفلا پرسێن گرتی داخوازا هەلوەستێ بارزانی دكەن، چونكو گاڤێن بارزانی ل تەڤایا پرساندا بەر ب ئاشتی و هەڤ قەبولكرنێ و هەڤپشكی و سازانێ بووینە و خۆلەكەكا ئاشتی یێ ژی ب سالێن شەری نەگۆهۆرینە و بەردەوام بۆ مافێن كوردستانیان خەبات كریە، میناك پشكداری د كۆڕبەندێ مەلایێ جزیری دا كر، كو ڤێ پشكداریێ ب خۆ گوهۆڕینەكا مەزن هەبوو، د پرسا كوردان دا ل باكۆرێ كوردستانێ، هەم شێوازێ پرۆتۆكۆلا پێشوازیێ جودا بوو، هەم ژی پەیاما سەرۆكی ل دۆر پڕۆسەیا ئاشتیێ پەیامەكا دلخۆشكەر بوو، ژبەر كو گۆت: (كەیفخۆشم ب وێ چەندێ پڕۆسەیا ئاشتیێ ب شێوەیەكێ ڕێك و پێك ب ڕێڤەدچیت).
ماوەیێ چەند حەفتیانە سەرنجا میدیایێن توركیا ل سەر گرنگییا وێ سەرەدانێ یە بۆ توركیا، هەرچەندە هندەك خەلكی هیڤی ل سەر وێ چەندێ هەلاویستبوون، كو ئەو سەرەدان دێ پەیوەندییا هەولێر و ئەنقەرە تێك دەت و دەهۆلەكا زۆر د وی واری دا هاتە قوتان، لێ چەند ڕۆژەكان پشتی وێ سەرەدانا دیرۆكی ژی، نوونەرا سەرۆك بارزانی خاتوو ئامینا زكری، ب ئامادەبوونا (رەجەب تەیب ئەردۆغان) سەرۆك كۆمارێ توركیا كۆنفرانسێ گوپیتكا نێڤدەولەتی یا سەركردایەتییا ئافرەتان د حوكمڕانییا خۆجهی دا ل ئیستەنۆلێ بڕێڤەچوو، پەیامەكا گرنگ پێشكێش كر و دوبارە پشتەڤانی ل پەیاما سەرۆك بارزانی هاتەكرن، باندۆرا پەیاما سەرۆك بارزانی هێز و وزە بەخشییە پێگەهێ كوردستانێ ل سەر ئاستێ دەڤەرێ و نێڤدەولەتی، ل سەر ئاستێ ئیراقێ هەموو لایەنێن ئیراقی ڕاگەهاندیە كو ئاخفتنا دوماهیێ بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقێ ل دەف سەرۆك بارزانی یە، فوئاد حوسێن، ل سەر زارێ لایەنێن ئیراقی ئەڤ بابەتە پشتڕاستكریە، دیارە نوكە لایەنێن ئیراقی باش گەهشتینە وێ پەیامێ، ب ڤەگەڕیان بۆ ڕێنماییێن سەرۆك بارزانی هەموو لایەك دێ قازانجێ كەت، ژ لایەكێ دی ڤە ژی ل سەر ئاستێ سووریا و ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، یا ڕۆنە كو پشتی ڕێككەفتنا 22ـێ تیرمەهێ ل قامیشلۆ، كو ب دەستپێشخەرییا سەرۆك بارزانی د ناڤبەرا لایەنێن كوردی یێن ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ هاتەكرن، نوكە پەنتایێ گۆتارا سەرۆك بارزانی ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، ژ لایێ هەموو حزبان ڤە ب گرنگ ڤە هاتییە وەرگرتن، باش دزانن كو سەرۆك بارزانی خەمخۆرانە سەبارەت ب پاشەڕۆژا ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ نەخشەڕێیا خۆ هەیە، هاتنا مەزلووم عەبدی، وەك فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن سووریایا دیموكرات و سەركردایەتییا ئەنجوومەنێ نیشتمانی یێ كورد ل سووریا (ئەنەكەسە) بۆ كۆڕبەندێ مێپیس ل دهۆكێ، پەیاما عەبدی ل دۆر دەستپێشخەری و كارتێكرنا سەرۆك بارزانی ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، وێ ڕاستیێ دیار كەت كا چاوا كارتێكرنا گۆتارا سەرۆك بارزانی بۆ ئاشتی و پێشكەفتنا دەڤەرێ یا گرنگە، ئەڤە باشترین دەلیڤەیە بۆ ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، كو مفای ژ دەستپێشخەریێن سەرۆك بارزانی وەربگرن، ب ڕێكا پەیوەندیێن باشوورێ كوردستانێ و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دەرگەهەكێ دیپلوماسی ل دەڤەرێ ببینن، و بكەنە نەخشەڕێیەكا سیاسی بۆ پاشەڕۆژا خۆ.
جودا ل ڤان د چەند ڕۆژێن بۆری دا ل دەوحەیا پایتەختێ قەتەر شاندێ هەرێما كوردستانێ پشكداری د كۆڕبەندێ ئەڤ ساڵە یێ دەوحە دا كر، كو ژمارەكا زۆرا سەرۆكێن وەلاتان، وەزیرێن دەرڤە و ئەكادیمی و ڤەكۆلەرێن نێڤدەولەتی پشكداری تێدا كربوو، بۆ چارەسەركرنا قەیرانا ڕۆژهەلاتا ناڤین، ژبلی وێ چەندێ كو هەرێما كوردستانێ ل ژێر سیبەرا سیاسەتا حەكیمانە یا سەرۆك بارزانی وەك هەرێمەكا نادەولەتی یا كارا، ڕۆلەكێ ب هێز دبینیت، د هەمان دەم دا نوكە كوردستان بوویە كلیلا چارەسەریێ ل دەڤەرێ، دشێن بۆ گەلەك پرسێن گرنگ پرس و ڕاوێژێ ب هەرێما كوردستانێ بكەن، چونكی هەرێما كوردستانێ نەبوویە پشكەك ژ جەمسەربەندییا جەنگی ل دەڤەرێ و نە ژی وەك وەكالەت ژ لایێ چ لایەنەكی ڤە قەبوویل دكەت بهێتە بكارئینان.
دیدەڤانێن ڤەكرنا مەزنترین كونسولخانەیا ئەمریكا بووین ل هەولێرێ، كو ل سەر ئاستێ جیهانێ مەزنترین كونسولخانەیە، د دەمەكی دا سیاسەتا ترەمپی، ب ئاراستەیا كێمكرنا نوێنەرایەتییا ئەمریكا یە ل هەموو جیهانێ، لێ دبینین كوردستان ژبەر گرنگی و پێگەهێ ب هێز یێ خۆ پێنگاڤێن كرداری هاڤێتینە بۆ ڤەكرنا مەزنترین كونسولخانا ئەمریكا، ل وێرێ ژی دووبارە ئەمریكا سوپاسییا سەرۆك بارزانی كرییە ل سەر وێ چەندێ ڕۆڵەكێ ب هێز و گرنگ هەبوویە د ئاشتی و پێكڤەژیانا دەڤەرێ دا، ژبلی وێ چەندێ ژی ل رۆژێن بوری سەرۆكوەزیرێن كوردستانێ مەسرۆر بارزانی ل ئیمارات دیدارەكا گوپیتكی هەبوویە ل گەل شێخ محەمەد بن زاید ئال نەهیان سەرۆكێ ئیمارات، كو نوكە ئیمارات پێشەنگا وەبەرهێنان و ئابوورییەكێ گرنگە ل دەڤەرێ، ب گشتی ئەڤ هەمی پڕۆسە دبێژن كو ڕۆڵ و كاریزمایا سەرۆك بارزانی بۆ نوكە و پاشەڕۆژا مە چەند یا گرنگە.

دلۆڤان ئاكرەیی

ئەگەر مە سەرنج دابیتە میدیایا سێبەر یا ئێكەتیی، د ڤان بۆیەرێن ل ڤان دویماهیان رویداین، دا ب رۆهنی بینین كو میدیایا ڤێ حزبێ ب راستەوخۆ ل پرسا هێرشا بۆ سەر كۆرمۆر بێ ئاگاهییا خۆ ل رویدانێ دیاردكر و هەروەكۆ هێرشا ب سەر كۆرمۆر چێ پەیوەندی ب ژین و ژیارا خەلكێ كوردستانێ ڤە نینە و چ گرنگی ب رۆمالا وێ رویدانێ نەدان مینا لدەف وان بویەر ل ل وەلاتێ موزمبیقێ رویدابیت، ژلایەكێ دیڤە ب رێكا وەشانا خۆ ب گشتی هانا خەلكی ددا ل گۆندێ لاجان نێزیكی قەزا خەبات كو هێرشی سەر هێزێن ئەمنی یێن كوردستانێ بكەن و ببنە ئاژاوە بۆ تێكدانا ئەزمۆن و ئارامی و یاسایێ، یا د نۆكە دا دهێتە خواندێن ئەوە ئێكەتیا نیشتیمانیا كوردستانێ بوویە داردەستەك د دەستێ نەیارێن كوردستانێ دا بۆ لێدانا ژێرخانەیا وزەیا كوردستانێ و هەر ڕۆژ ب ڕەنگەكێ بزاڤا زیانگەهاندنێ ب ڤێ ژێرخانا گرنگا كوردستانێ ددەت.
هەرێما كوردستانێ ژ وی دەمی وەرە یێ كار ل سەر پێشێخستنا ژێرخانا وزێ دكەت، پێشكەفتنەكا مەزن و بەرچاڤ ب خۆڤە دیتیە، هەر ئەڤ ژێرخانە ژی بوویە جهێ ئومێدا دەهان ملیۆن كوردان ل هەموو جیهانێ ب وێ چەندێ كو هاریكار بیت د ب دەستڤەئینانا پتریا مافێن گەلێ كوردستانێ ل ڤی پشكا نیشتیمانی دا، هەر ئەڤ چەندە ژی ترس خستیە د دلێ دوژمن و نەیارێن كوردستانێ دا و هەموو بزاڤێن خۆ چڕكرینە دا كو ل ژێرخانا كوردستانێ بدەن و ژ وی دەمێ كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، كو ژ لایێ پارتی ڤە سەرۆكایەتیا وێ دهێتەكرن، كار بۆ پێشێخستنا ژێرخانا وزەیا كوردستانێ دكەت، دوژمنێن كوردستانێ ژی پیلانگێریێ ل دژی وێ ژێرخانێ دكەن و د هەموو وان پیلانگێرییان ژی دا ئێكەتیێ وەك داردەستەك بكاردئینن.
هەر د ڤان چەند حەفتیێن دووماهیێ دا، ئێكەتی ب هەڕەشەیا گرتنا غازا كۆرمۆر -كو پاشی ب قودرەتا قادری زەڤی ژ لایێ میلیشایان ڤە هاتە بۆردومانكرن و چەند ڕۆژەكان ژی هنارتنا غازێ بۆ وێستگەهێن غازێ هاتە ڕاگرتن، هەروەسا ئێكەتی ب هاندانا فیتنەگەری و ئاژاوەگێریێ ل پالاوگەها لاناز كو پشكەكا گرنگە ژ ژێرخانا وزەیا كوردستانێ، بزاڤا بجهئینانا ئارمانجێن دوژمنان ددەت و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل بن سایا پشتەڤانیا پارتی دیموكراتی كوردستان، حوكمەتەكا ب هێزە و دشێت ژێرخانا وزەیا كوردستانێ بپارێزیت، خەلكێ كوردستانێ ژی جا ژ هەر پێكهاتە و عەشیرەت و باژێرەكێ بن، هەرێما كوردستانێ و ژێرخانا وێ ب یا خۆ دزانن و چێ جاران نابنە پشكەك ژ پیلانا جاشانە یا ئێكەتیێ بۆ لێدانا ژێرخانا وزەیا كوردستانێ.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیی

ل ماوەیێ بووری ب رێكێن جودا چ سەربازی یان دیبلۆماسی یان ئابووری فشارێن مەزن ل سەر كیانێ هەرێما كوردستانێ ژلایێ دەستهەلاتدارێن ئیراقێ ڤە د بن پەردە و ئایدولۆژییێن جودا دا هاتنەكرن، ب ئاوایەكی كو ڤان فشار و دۆرپێچێن جودا باندۆرەكا سەخت ل سەر ژین و ژیارا وەلاتییێن هەرێمێ دروستكربوو، كو مەبەستا سەرەكی یا سەرانێن بەغدا ملكەچكرنا حوكمەتا هەرێمێ بوو ب خواستێن وان یێن نەیاسایی و نە دەستووری، بەلێ ب دلخۆشی ڤە خەونا نەژدەچیییان بەر ئاڤ چوو و نەگەهشتنە هیڤی و ئارمانجا خۆ، خەلكێ كوردستانێ ب وەریا پۆلاین و پەسار ل پشت حوكمەتا خۆ راوەستیان و چەپەرێ پاراستنا دەستكەڤتێن كو ب خوینا ب هزاران شەهیدان هاتیە هەبوونێ، بەرنەدان و درۆژا هەلبژارتنان دا ژی پشتەڤانییا خۆ بۆ پارتا خۆ دوپاتكرن و داخوازكرن، كا چاوا وان ل هەرێما كوردستانێ باوەری ب گاڤ و كریارێن پارتی هەیە، ب هەمان ئاوا دڤێن نوونەراتیا وان ل بەغدا ژی بكەت و پشتی وێ، هەلبژارتنێن سەركەفتی یێن بۆ جڤاتا نووینەرێن ئیراقێ هاتینەكرن و پارتی دیموكراتی كوردستان بوویە، ئێكەم حزب ل سەر ئاستێ هەرێمێ و ئیراقێ و ملیۆنەك و ١١٠ هزار دەنگێن كوردی ئیناین و چاڤێن یار و نەیاران ل سەر بابەتا ڕەوایەتیا (مەشروعیەتا) سیاسی یا كوردی ڤەكرن ئەم، دشێین بێژین هەڤكێشەیا هێزێ ب تەمامی ل كوردستانێ گوهۆڕی و نوكە پارتی زێدەتر ژ جاران دشێت خۆ ب دەمڕاستێ ڕاستەقینە و هەردەمی یێ دۆزا كورد و خودانێتیا كوردستانێ و بەردەنگێ هەر گوهۆڕینەكێ بزانیت كو بڕیارە ل دەڤەرێ پەیدا ببیت و گەشبوون و درەوشان و بەرفرەهبوونا ڕۆژ بۆ ڕۆژێ یا هەولێرێ ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی و نێڤدەولەتی و كۆڕبەندێ مێپس ل دهۆكێ، نیشانا وێ پێگەها بلند و باوەرپێكری یا هەولێرێ یە ل سەر ئاستێ سیاسەتا نێڤدەولەتی و دەڤەرێ، د ڤێ هەڤكێشەیێ دا ب دیاركەفت كو هەولێر هەولێرە، دهۆك و زاخۆ ژی هەر هەولێرن، ئانكو سەر ب پایتەختەكی نە كو ئەو پێگەها سیاسی یا نێڤدەولەتی سازاندیە.
ڕاستە ئەڤ دو ئەگەرە بۆ داكۆكیكرن ل ئامادەبوونا كوردی مافێ تەمامێ پرسیار و دودلیا مە یا مەزن ل هەنبەر وێ پێلا مەزن نادەنەڤە، بەلێ دلخۆشكەرن ب وێ ئێكێ كو كورد بێ لڤینا مەزن نینە و پارتی سەلماند كو هێزەكا وەسا یە دشێت ڕێبەرێن هەموو كوردستانێ ل دویڤ لۆجیكێ هەڤكێشەیان د هۆلەكێ دا كۆم بكەت و نوونەراتیا خۆ بۆ خۆدان دۆزبوونا كوردی و كارتێكرنێن وێ ل دەڤەرێ بۆ هەموو بەرپرسێن ناڤخۆیی و ئیراقێ و كەسایەتیێن سیاسی و بیریارێن دەرڤە ڕابگەهینیت.
ئەڤە زێدەباری وێ چەندێ كو دەستكەفتن بۆ ماوەیەكێ كورت، لێ د درێژخایەن ژی دا دێ بەرهەمەكێ ب پیت بیت و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ رۆخسار و دێمێ جودایێ دیموكراسیانە و پێكڤەژیانخوازیا كوردی بۆ هەموو جیهانێ زێدەتر بەرجەستە كەت، لەوڕا نوكە هەولێر د دەڤەرەكا نەئارام و شپرزە دا، بوویە ناڤەندا كۆمبوونێن كەسایەتی و سیاسەتمەدار و سەروچاڤێن زانستی و ئەكادیمی یێن ئیراقێ ل دەڤەرێ و جیهانێ، ئەڤە ب خۆ ژبلی هاوارەكا بلندا سەركەفتن و گەشانەوەیا، دەهان لایەنێن ئەرێنی یێن دی هەنە كو دشێت بەحس لێ بهێتەكرن.