دلۆڤان ئاكرەیی

د دەمەكێ دا كو پرۆسێسا سیاسی ل هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب پێداچوونەڤێ و نووكرنا وزەیا حوكمڕانیێ هەیە، ڕەزامەندیا هەردو جەمسەرێن سەرەكی یێن بڕیارێ (پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانیی كوردستان) ل سەر ئەنجامدانا كۆمبوونا گوپیتكی، وەك وەرچەرخانەكا ستراتیژی و گرنگ دهێتە لێكدان.
ئەڤ كۆمبوونا گوپیتكی، ئەنجامێ دەستپێشخەرییا فەرمی و بەردەوام یا جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی بەر ب قۆناغا كەتواربوونێ چوویە، هیڤی و گەشبینیەكا نوو د ناڤ تەخ و چینێن جڤاكی دا پەیدا كریە، ل سەر ئاستێ بلند، جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی ژ لایێ پارتی ڤە و بافڵ جەلال ژ لایێ ئێكەتی ڤە ڕەزامەندیا خۆ ل سەر ڤێ كۆمبوونێ دیاركریە.
ب سازكرنا ڤێ كۆمبوونێ، دێ دوبارە ئاڤاكرنا باوەریا دەنگدەری زڤریت و ئەو بەربەستێن سیاسی یێن كەڤن یێن بووینە ئەگەرێ سستبوونا باوەریێ ل دەف وەلاتیان دێ خاڤ بن و ژ ناڤ چن و ئەڤ گوپیتكە دیالۆگە دێ پڕێن ڤەكۆلینێ و پشتڕاستیێ د ناڤبەرا جەماوەر و بڕیاردەران دا نوو كەتەڤە و پەرلەمان وەك ناڤەند و هێمایێ شەرعی یێ تەبایێ، دێ ببیتە مەیدانا گۆتۆبێژ و لێكگۆهۆرینا نێرین و بۆچوونان، دا كو یاسادانان پاشكۆیا ململانێیان نەبیت، هەروەسا ئاڤاكرنا حوكمەتەكا هەڤپشك، بهێز و دلسۆز پێدڤی ب وێ چەندێ هەیە كو دەروازەیێ پێكهێنانا كابینەیا نوو د ناڤ هۆلا پەرلەمانی دا و ب دیالۆگەكا شەفاف بهێتە دیاركرن.
بۆ سەرخستنا ڤێ پرۆسێسێ، ئێكگرتن و تەبایی ڕێكا ڕزگاربوونا ڕاستەقینە یە و ئاڤاكرنا حوكمەتەكا نوو و نیشتیمانی، پێدڤی ب پالپشتی و پشتەڤانیكرنا هەمی حزب و لایەنێن سیاسی یێن كوردستانێ هەیە، دا كو ب ئێك دەنگ و ئێك هەلوەست بەر ب پاشەڕۆژێ بچن و د ڤێ چارچووڤەیێ دا، ڕۆلێ دیرۆكی و نیشتیمانی یێ پارتی دیموكراتی كوردستان وەك هێزا پێشەنگ یا گۆڕەپانێ دیار دبیت؛ چونكی پارتی هەردەم بەرژەوەندیا بلند یا نیشتیمانی كێشایە پێش بەرژەوەندیێن حزبی و ڕەنگە ئەڤ جارە ژی، بۆ پاراستنا دەستكەڤتێن دەستووری یێن هەرێما كوردستانێ و بۆ بهێزبوونا ناڤمالیا كوردی، پارتی ئامادە بیت دەستان ل پشكەك ژ شایستە و مافێن خۆ بەردەت و ئەڤ نەرمیبوونا سیاسی، نیشانا بەرپرسیاریەتەكا مەزنە بۆ بەرهەمهێنانا تەباییەكا بەردەوام.
كۆمبوونا گوپیتكی د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتی دا، بتنێ ڕێككەفتنەكا حزبی نینە، بەلكو مەتالەكێ پۆلایینە بۆ پاراستنا قەوارەیێ دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ ل هەنبەر لێشاوا گوهۆرینێن جیوپۆلۆتیكی یێن دەڤەرێ. ئەنجامدانا ڤێ كۆمبوونا گوپیتكی دێ سەلمینیت كو ئەقلێ داهێنەر و بەرپرسیاریەتیا نەتەوەیی، هەردەم باشترین بژاردەیە بۆ ڤەدیتنا خالێن هەڤپشك.
ب ڤێ گۆتارا مێدیایی و ڕەوشەنبیری، ئەڤ پێنگاڤە دێ ڕێ خۆش كەت بۆ وێ چەندێ كو كابینەیا دەهێ ب ڕوئیەتەكا نوو، بەهێز و بەرهەمدار پێشوازیێ ل مافێن ڕەوایێن وەلاتیان بكەت؛ دا كو سەرۆكێ كاروانێ ئاڤەدانیێ، بەرێز مەسرۆر بارزانی، پاپۆرا پرۆژەیان ل هەمی باژێر و باژارۆكێن كوردستانێ ڕاگریت و هەمی دەڤەر ئاڤەدانی و ڤەژاندنا زێدەتر ب خۆڤە ببینن.

دلۆڤان ئاكرەیی

د گۆڕەپانا سیاسی یا هەرێما كوردستانێ دا، درووشمێن ستراتیژی یێن كو هێزێن نوو ل سەر دئافرن، گەلەك جاران د تاقیكرنا بەرژەوەندی و هەڤپەیمانیێن پرۆسێسا سیاسی دا تووشی داڕمانێ دبن و ل سەر ڤی بنەمایی، ڤەلڤینا نەوەی نوێ كو ل دەستپێكا دەركەڤتنا خۆ، خۆ وەك دەنگێ ڕەهایێ نەڕازیبوونێ، جهگرێ سیستەمێ حوكمڕانیێ و هێزا سەرەكی یا ئۆپۆزسیۆنێ ل زۆنا كەسك دەستنیشان دكر، د نووترین پێشهات دا ڕووبەڕووی پێلەكا توند یا ڕەخنەیێن جادێ و چاڤدێرێن سیاسی بوویە و ئەڤ پاشەكشێیا سیاسی، كو پاش ڕێككەڤتنا وان دگەل ئێكەتی نیشتمانی كوردستان هاتیە هەبوونێ، وەك نیشانەكا ڕوون بۆ تەسلیمبوونا سیاسی و پاشەكشێ ل وان دروشم و پرەنسیپان تێتە نێرین كو پێشتر نەوەی نوێ بانگەشە بۆ دكر.
نەوەی نوێ ل سەر فەلسەفەیەكا ڕادیكاڵ یا دژایەتیكردنا پێكهاتەیا حوكمڕانیێ و ڕەتكرنا لێكتێگەهشتنێ دگەل هێزێن دەسهەلاتێ (پارتی و ئێكەتی) هاتبوو دامەزراندن، بەلێ ڕێككەڤتنا وان یا دویماهیێ سەلماند كو ئەڤ هێزە د ئەنجامدا نەچار بوو ملێ خۆ بۆ ئەجێندایێن ڕۆژەڤا سیاسی بچەمینیت و د بن سێبەرا ئێكەتیێ دا كار بكەت و ب ڤێ گوهرینێ، نەوەی نوێ پێگەهێ خۆ یێ ئۆپۆزسیۆنبوونا ڕاستەقینە ژدەست دا و هۆنەرێ مانۆڕا خۆ وەك پاشكۆیەكێ هێزەكا دەسەڵاتێ كورتكر و ل ئالیەكێ دی، سەرەڕای هەمی بزاڤێن نەوەی نوێ بۆ كێمكرنا پێگەیێ جەماوەری یێ، پارتی دیموكراتی كوردستان، بەلێ پارتی هەر وەك سەركەڤتیێ ئێكێ یێ هەلبژارتنان و جەمسەرێ سەرەكی یێ بڕیارا سیاسی ل هەرێمێ دی مینیت.
سیاسەتا لادانێ و پاشگوێخستنا خزمەتگۆزاریان ل پارێزگەها سلێمانیێ و دەڤەرێن زۆنا كەسك، كارتەكا بهێز بوو كو جەماوەر د هەڵبژارتنان دا دەنگێ خۆ ببەخشیتە نەوەی نوێ، نەك ژبەر هەبوونا ئایدیۆلۆژیایەكا بهێز و پێشەنگ ل دەڤ ڤێ حزبێ، بەڵكو وەك كارڤەدانەكا جەماوەری و سزادانا ڕەوشا تێكچووی یا دەڤەرێ بوو، د دەمەكێ دا كو دەنگدەرێ نەڕازی یێ سلێمانیێ ل هیڤیا هندێ بوو نەوەی نوێ ببیتە هێزەكا فشارێ بۆ گوهۆرینێن بنەڕەتی، بەلێ چوونە دناڤ حەوزا سیاسی یا ئێكەتیێ دا باوەریا دەنگدەران ل هەنبەر درووشمێن ئۆپۆزسیۆنێ ب ئێكجاری لۆك كر و ئەڤ پێنگاڤە وەك پاشەكشێ و ناپاكی ل دەنگێ وان هاتە دیتن.
ل سەر ئاستێ ناڤخووی، پێشبینی دهێتە كرن كو د پاشەڕۆژەكا نێزیك دا، ناڤمالا ڤێ حزبێ تووشی گوهۆرین و لێكترازان و ڤەقەتیانێن مەزن ببیت و ب پشتڕاستی ڤە ژمارەیەكا سەركردە و ئەندامێن دیار یێن نەوەی نوێ كو هێشتا دڵسۆزێ پرەنسیپێن ئۆپۆزسیۆنێ نە، دێ خۆ ڤەكێشن یان ل گەل ڤێ ئاڕاستەیا نوو یا حزبێ نەمینن و جودا ل ڤێ، پەرلەمانتارێن ڤێ ڤەلڤینێ د ناڤ هۆلا پەرلەمانی دا دێ هێنە ڕووبەڕووبوون ل گەل شۆكەكا سیاسی و ئەخلاقی، چونكی ئێدی نەشێن ب هەمان پۆتێنشیاڵ و توندی یا جاران ڕەخنێ ل سیاسەتێن دەسەڵاتا سلێمانیێ بگرن، ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرەك كو هندەك ژ وان ڕێكا سەربەخۆبوونێ یان جودابوونێ بگرنەبەر و ب خواندنا من ڕێككەڤتنا نەوەی نوێ دگەل ئێكەتیێ، خالەكا وەرچەرخانێ بوو كو تێدا ماسكێ ئۆپۆزسیۆنێ ل سەر ڕوویێ ڕاستەقینە یێ نەوەی نوێ كێشا و ڤێ ڕوودانێ سەلماند كو دروشمێن درێژدەم یێن دژی دەسەڵاتێ، بتنێ پێژەك بوون بۆ گەهشتن ب مەرامێن سیاسی و د ڤی وێنەیێ دا، واقیعی سیاسی یێ كوردستانێ یێ پێكهاتوو ژ هێزا سەرەكی (پارتی) وەك ڕاستیەكا جێگیر و نەگۆڕ مایەڤە، د دەمەكێ دا كو نەوەی نوێ باوەری و سەرمایەیێ خۆ یێ جەماوەری بەر ب فۆرمەكێ بەرزەبوونێ بر و پارتی ژی، ژبەر چەندین فاكتەرێن ستراتیژی وەك جێگیری و ڕێكخستنا بهێز یا جەماوەری، پاراستنا سەقامگیری و پارێزگاریكرن ژ پێگەیێ قەوارەیێ دەستووری یێ هەرێمێ، و ئەنجامدانا پرۆژەیێن ئاڤەدانیێ و ژێرخانەیێن خۆدان ڤەژاندن، دێ وەك هێزا ئێكێ و پێشەنگ د كێشانا نەخشێ سیاسی یێ هەرێمێ دا بەردەوام بیت.

دلۆڤان ئاكرەیی

دەما دەوڵەت یان هەرێمەك ئێكرێزیا بڕیارا سەروەریا خۆ ژ دەست ددەت، ڤالاهیا هێزێ (Power Vacuum) دروست دبیت، كو ئەو بخۆ دەستێوەردانێن دەرەكی ڕادكێشیت. هێزێن هەرێمی و نێڤدەوڵەتی چ جاران دوودل نابن د ڤەگوهاستنا درزێن ناڤخۆیی دا بۆ سەپاندنا ئەجێندایێن خۆ یێن جیۆپۆلۆتیكی.
ئەگەر ئەم هەرێما كوردستانێ بكەینە میناك بۆ گۆتارا خۆ، دێ بینین كو هەرێم د ڤێ قۆناغێ دا ل سەر هەمان هێڵ و د هەمان ڕەوش دایە، دووركەفتن ژ ئێكرێزی و تەباییێ بوویە ئەگەر كو پێگەهێ دانوستاندكارێ هەرێمێ دگەل بەغدا لاواز ببیت، و شكۆ و سەقامگیریا وێ تا ڕادەیەكی بكەڤیتە د بن سێبەرا مەترسیێ دا، كو د بۆری دا هەردەم وەك میناكەكا بێ وێنە ل دەڤەرێ دهاتە دیتن.
ئەڤ دیمەنە فەلسەفا دیرۆكا كوردی، كاروانێ دوورودرێژ یێ دۆزا مە و ململانێیێن دیرۆكی یێن چەندین دەهەیێن بۆری دهینیتە بیرا مە، كو هەردەم ڕاستیەكا ئەزەلی و نەگۆڕ دسەلمینن و هێزا كوردی هەردەم د ئێكرێزیا وێ دا بوویە، و پەرتبوون و ژێكڤەبوونێ ژی، تەنیا ئالۆزی و ژدەستدانا دەلیڤەیێن زێڕین د ڕێ دا هێلاینە.
د ناڤ ڤی كەشوهەوایێ پڕ ژ گرژی دا، كو دبیتە مەترسی بۆ دابەشبوونا ناڤماڵا كوردی، ڕۆڵێ سەرۆك مەسعود بارزانی دەردكەڤیت و چەمكێ سەركردایەتیا كاریزمایی و دیرۆكی كو ماكس ڤێبەرێ كۆمەڵناس باسی لێ دكەت بەرجەستە دبیت، سەركردایەتیەك كو شەرعیەتا خۆ ژ ناڤ جەرگێ دیرۆكا خەباتێ و باوەریا جەماوەری یا سەرووی قەیرانێن حزبی بدەستڤە ئینایە.
سەرۆك بارزانی وەك لایەنەكێ ململانێ ڕەفتارێ ناكەت، بەلكو وەك مەرجەعەكێ نیشتمانی و نەتەوەیی یێ بلند كو جهێ ڕێزگرتنا گشتییە گاڤان دهاڤێژیت. سەرۆك ب خواندنا خۆ یا فەلسەفیانە بۆ دیرۆكێ دزانیت كو كیانێن سیاسی ب دروشمێن دەمكی ناهێنە پاراستن، بەلكو ب تەبایی و ئێكرێزیا ناڤخۆیی دشێن خۆ و نیشتمانێ خۆ بپارێزن.
سەرۆك بارزانی ژ دیدەگەها ڤێ بەرپرسیاریەتیا دیرۆكی و بۆ شكاندنا ڤێ چەقبەستووییا سیاسی، چەندین دەستپێشخەریێن وێرەك ل بەردەم دانا و ئەو ژی ب پشتبەستن ب ڕوحا دیمۆكراسییا تەوافقی كو دبێژیت، بڕێڤەبرنا جڤاكێن فرەجۆر پێدڤی ب دیالۆكەكا بەرپرسیارانە یا نوخبەیان هەیە، دا كو هەڤسەنگی د ناڤبەرا دوو بەران دا هەبیت و ڕێزگرتن ل شایستەیا دیمۆكراسی و ئەنجامێن سندوقێن دەنگدانێ، و هەڤدەم، پەڕوێزنەخستنا هەڤپشكێن دی یێن ل سەر ئەرزی.
بانگەشەیا بەردەوام یا سەرۆك بارزانی بۆ كۆمكرنا لایەنان ل سەر مێزەكا گڕۆڤر، ژ حیكمەتەكا كۆرا سیاسی ژێدەر دگریت، كو دوپات دكەت پاراستنا كیانێ دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ و بەرژەوەندیێن گەلێ وێ، بلندترین ئارمانجە كو دڤێت هەموو دەستكەفتێن دەمكی یێن حزبی و پۆستێن دەمكی د پێخەمەت وێ دا بهێنە دویرخستن.
ل ڤێرێ، ڕۆڵێ مە وەك نوخبەیا ڕۆشنبیر و سیاسی د سنوورێ چاڤدێریكرن و شیكاركرنێ دا ناوەستیت، بەلكو ئەڤ وەرچەرخانا هەستیار مە دئێخیتە بەردەم بەرپرسیاریەتەكا دیرۆكی و ئەخلاقی یا مەزن، كو پێدڤی دكەت وەك پڕەكا پەیوەندیێ و ئامرازەكێ فشارا ئەریینی بۆ پشتەڤانیكرنا ڤێ دەستپێشخەریا نیشتمانی بلڤین و ڕۆلێ مە ئەڤڕۆ د هندێ دایە كو گۆتارێن گرژ، پۆپۆلیستی و توندڕەو هەلوەشینین و حیكمەت و دەستپێشخەریێن سەرۆك بارزانی بكەینە هوشیاریەكا گشتی و كولتوورەكێ سیاسی كو دابەشبوونێ ڕەت بكەت و وەك رەوشەنبیر و سیاسی، ئەركێ سەركردایەتیكرنا ڕایا گشتی ل سەر ملێن مەیە، دا كو بەر ب قەبوولكرنا سازشێن هەڤپشك گاڤ بهێنە هاڤێتن، چونكی ئەڤ چەندە ئاماژەیە بۆ پێگەهشتنا سیاسی نەك شكان و هەروەسا پێدڤییە بنكەیێن حزبی و جەماوەری هان بدەین بۆ كۆمبوون و گەنگەشەیێن ئەرێنی، چونكی نوخبەیا هوشیار هێلا ئێكێ یا بەرەڤانیا كیانێ هەرێمێ یە و دڤێت ب نڤیسین، هەلوەست و پێشنیارێن خۆ یێن ئەقلانی ببینە هێزەكا پشتەڤان، بۆ گوهۆڕینا وێ نەخشەڕێیێ بۆ رۆژەڤەكا بەرجەستە، كو تێدا دەستكەفت و قووتێ وەلاتیان یێ پاراستی بمینیت.
ل دوماهیێ، ئەزموونا مرۆڤایەتیێ سەلماندیە كو چ سەركەفتیێن ڕاستەقینە د شەڕێن ناڤخۆیی دا نینن و پەیڕەوكرنا سیاسەتا لێڤا كەناری (Brinkmanship) دبیتە ئەگەر كو هەمی جڤاك ب بێدەنگی باجا وێ بدەت و گەڕیان ل سەر ڕێڕەوا سەقامگیریێ و پاراستنا دەستكەفتێن هەرێمێ، ئەڤڕۆ پێدڤی ب ڕێككەفتنەكا سیاسی یا بلەز هەیە، كو لۆژیكێ دەوڵەتداریێ بێخیتە پێش لۆژیكێ حزبایەتیێ.
ل ڤێرێ ژی حیكمەتا سەرۆك مەسعود بارزانی و دەستپێشخەریێن وێ وەك هێلا قورتالبوونا ڕاستەقینە و نەخشەڕێگەكا عەقلانی دەردكەڤن، كو ڕێگریێ ل نوقمبوونا كاروبارێن ولاتی د ناڤ زۆنگا مرنێ دا دكەن. دەربازبوون ژ ڤێ رەوشێ، پێدڤی ب بەرسڤدانەكا هۆشیارانە هەیە بۆ ڤێ بانگەوازا حەكیمانە یا سەرۆك بارزانی.

دلۆڤان ئاكرەیی

د ناڤ جڤاكێ مە یێ كوردی دا، مێڤانداری تنێ ئەركەكێ جڤاكی نینە، بەلكو پشكەكە ژ ناسنامە و رەوشتێ مە یێ رەسەن، مەزنێن مە گۆتینە: مێڤان خێرا مالێ یە، لێ ڤێ خێرێ و ڤێ رێزێ ژی هندەك بنەما و سنوورێن خۆ یێن هەین كو دڤێت بهێنە پاراستن دا كو شكۆ و رێزا وێ نەهێتە شكاندن.
د جیهانا ئەڤرۆ دا، دەم بوویە گرانترین سەرمایە؛ هەر مالەك و هەر خێزانەك خودان بەرنامە و مژوولیێن خۆ یێن تایبەتن و هاتنا مێڤانی ب بێ ئاگەهداركرن، یان د دەمێن نەگونجای دا، باندۆرەكا نەرێنی ل سەر ڤی سیستەمی دكەت و خودان سەربۆرێن كوردان هاتنا مێڤانێ بێ وەخت وەسا وەسف دكەن: مێڤانێ بێ دەم، خوارنا بێ خێ و بێ تامە، ئانكو ئەو مێڤاندارییا بێ پلان، تام و چێژا وێ رێزگرتنێ ژی كێم دكەت؛ چونكی خودان مال ژ روویێ دەروونی و مادی ڤە یێ بەرهەڤ نینە وەك پێدڤی پێشوازیێ ل میهڤانێ خۆ بكەت.
مال جهێ بێهنڤەدانێ و پاراستنا نهێنیێن ژیانا تایبەتە و دەما كەسەك بێ ئاگەهداری دهێت، دبیت ئەندامێن خێزانێ د حالەتەكێ دا بن كو نەڤێن چ كەسان ببینن، یان مژوولی كارەكێ پڕ ئاریشە بن و ل ڤێرێ دبێژن: هەر كەسەك ل مالا خۆ پاشایە، و دەستدرێژیكرن ل سەر ڤێ پاشایەتیێ ب رێكا هاتنا ژنشكەكێ ڤە، جۆرەكێ نەمانا رێزێ یە بەرامبەر خێزانێ.
مرۆڤێ رەوشەنبیر و تێگەهەشتی، ئەو كەسە یێ كو بەرژەوەندی و بێهنڤەدانا خەلكی دئێخیتە پێش حەزا خۆ یا سەرەدانێ و بكارئینانا ئامرازێن پەیوەندیێ بەری سەرەدانێ، نیشانا رێزگرتنێ یە نەك دووركەفتن و مێڤانێ خودان رێز ئەو كەسە یێ كو دزانیت كەنگی دهێت و كەنگی دچیت، دا كو نەبیتە بار ل سەر ملێن خەلكی، وەك مەزن دبێژن: مێڤانێ گران، ل سەر دلا بارە.
ل دووماهیێ بلا ئەم رەسەنیا خۆ بپارێزین و دەرگەهێن مە هەر یێن ڤەكری بن، لێ بلا ب تێگەهشتن و پەیوەندیێ بن و بلا سەرەدانێن مە ببنە ئەگەرێ كەیفخۆشیێ و بهێزكرنا پەیوەندیێن جڤاكی، نەك ببنە ئەگەرێ وەستیان و دلگرانیا ئێك و دو. رێزگرتن ل دەمی، رێزگرتنە ل مرۆڤی.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیـی

پێكئینانا حوكمەتا نوو یا هەرێما كوردستانێ د قووناغەكا گەلەك ئالۆز و هەستیار یا سیاسی و ئابووری دا دەربازدبیت، كو ئەڤ پرۆسەیە ب تەمامی كەفتیە د بن باندۆرا كۆمەكا ستراتیژیەتێن حزبی، هەڤپەیمانیێن نەدیار و ئالنگاریێن قانوونی و جەماوەری دا و د ڤێ قووناغێ دا، پرۆسەیا پێكئینانا حوكمەتێ پێدڤی ب گۆتارەكا نیشتمانی یا بەرپرس هەیە، كو تێدا بەرژەوەندیێن بلند یێن گەلی بكەڤنە پێش بەرژەوەندیێن حزبی یێن تەكتیكی، چونكو ئەڤە تاقیكرنەڤەیا هەرە مەزن یا دیموكراسیێ و مانەڤەیا كیانێ هەرێمێ بخوەیە، ئەڤ چەندە ژی ب ڕاگرتنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا رێزگرتن ل دەنگێ پرانی و پشكداریكرنا هەمی ئالیان دا دچەسپێت.
د نوكە دا چەندین ئالنگاریێن سەرەكی بەرامبەر پێكئینانا حوكمەتێ دهێنە دیتن، كو ل سەرووی هەمیان قەیرانا باوەریێ و نەبوونا وێ یە و د ناڤبەرا هێزێن سەرەكی دا دهێت، ئەوا كو خواستا وەرگرتنا پۆستێن بلند و دابەشكرنا دەسەڵاتێ كریە دوشوارترین گرێ ل سەر مێزا دانوستاندنان، هەڤتایێ ڤێ قەیرانێ، هەبوونا باندۆرێن دەرەكی و دەستێوەردانێن هەرێمی و نێڤدەوڵەتی هەمان دەم وەك فاكتەرەكێ فشارێ بووینە بۆ ئاراستەكرنا شێوازێ ڕێككەفتنان و د لایەكێ دی دا، پرسا مانەڤەیا هێزێن پێشمەرگەی ب نە ئێكگرتی و نەڤەگەراندنا داهاتێن ناڤخۆیی، ب تایبەت ژ لایێ زۆنا كەسك ڤە بۆ خەزینەیا حوكمەتێ، شیانێن دامەزراندنا حوكمەتەكا بهێز و مەركەزی گەلەك كێم كرینە و ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی ژی، گوهنەدان و رێزنەگرتن ل دەنگێ دەنگدەری فاكتەرەكێ دی یێ ل هەنبەر ئاڤانەبوونا كابینەیا نوویە، چونكو ڕێژەیا كورسیان كو پرەنسیپێ سەرەكی یێ دیموكراسیێ یە، پێدڤی دكەت قەبارێ هەر هێزەكا سیاسی د كابینەیا نوو دا رەنگڤەدانا راستەقینە یا دەنگ و كورسیێن وێ حزبێ بیت د پەرلەمانی دا، و پێكئینانا پێكهاتەیا حوكمەتێ ل سەر بنەمایێ شەرعیەتا جەماوەری بیت، نەكو دابەشكرنا فیستیڤالانە یا پۆستان ب سەر هێزێن دۆڕاو یان بچووك دا، چونكو هەر جۆرە پێشێلكاریەك ل دژی ڤی پرەنسیپی، دێ بیتە ئەگەرێ پاشەكشەیا پتر یا وەلاتیان ژ پرۆسەیا سیاسی د پاشەڕۆژێ دا.
جودا ژ ڤان ئاستەنگان، ئێك ژ رووداوێن پێشهات د گۆڕەپانا سیاسی دا، نێزیكبوون یان هەڤپەیمانیا ناڤبەرا نەوەی نوێ و ئێكەتی نیشتمانی یە، ئەوا كو گەلەك نیشانێن پرسیارێ ل سەر ئاستێ جەماوەری دروست كرینە، چونكو لایەنێ نەوەی نوێ ساڵانەكە خوە وەك جێگرێ دەسەڵاتێ و ئۆپۆزسیۆنەكا توند ل دژی پارتێن دەستهەلاتدار ددەتە نیاسین، بەلێ نێزیكبوونا وان ژ ئێكەتیێ، ژ لایێ دەنگدەران ڤە وەك پاشەكشە ژ پرەنسیپان و سەردابرنەكا سیاسی هاتیە دیتن بۆ دەستكەفتێن حزبی یێن بەرتەنگ، بەڵكو ئەڤ جۆرە هەڤپەیمانییە بتنێ كۆدەنگیەكا دەمكی و تەكتیكی تێدا دهێتە دیتن بۆ لاوازكرنا پێگەیێ پارتی، نەك ل سەر بنەمایێ بەرنامەكێ چاكسازی یێ راستەقینە، كو ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ تێكچوونا هەڤسەنگیا هێزێ ب شێوازەكێ نەسرۆشتی و د حالەتێ گەهشتنا دانوستاندنان ب بنبەستێ سیاسی ژی دا، چەمكێ هەلبژارتنێن بەری دەمی دبیتە مژارەكا گەرم و وەك ئامرازێ گوشارێ و رێكەكا لاوەكی بۆ چارەسەیا ڤێ گرێیێ ژ لایێ لایەنێن ناكۆك ڤە دوبارە دهێتە پێش دا كو د روونشتنان دا سازشێ ژ ئێكودو بگرن، هەر چەندە دوبارەكرنا هەلبژارتنان د كورتە ماوەكێ دا ب بێ گوهۆڕینێن قانوونی و كارگێڕی، چ چارەسەریان بەرهەم ناهینیت، بەلكو دێ قەیرانێ كوورتر لێ كەت و بارگرانیەكا ئابووری یا مەزن بۆ سەر ملێن هەرێمێ دروست كەت.
بەرانبەر ڤان هەمی پێشهاتان، د نوكە دا پارتی دیموكراتی كوردستان بریار دایە كو نەخشە، رێكەڤتن و پێشهات ل سەر بنەمایێ ئەنجامێن هەلبژارتنان بهێنە سەرراستكرن، ب شێوازەكێ كو هەر حزب و ئالیەك ل دویڤ دەنگ و قەبارێ خۆ یێ راستەقینە ماف و پشك د حوكمەتا نوو دا هەبن و ل سەر ڤی بنەمایی، پارتی پێشوازیێ ل كۆمبوونێن دوئالی دكەت دگەل هەر لایەنەكێ سیاسی ب جودا، ب مەرجەكێ كو كێش و سەنگا وان یا كورسیان د پەرلەمانی دا پیڤەرێ سەرەكی بیت، نەك داخوازێن مەزنتر ژ قەبارێ وان یێ ڕاستەقینە و ژ لایەكێ دی ڤە، پارتی ب توندی دژایەتیا وێ چەندێ دكەت كو نەوەی نوێ و ئێكەتی یان هەر هێزەكا دی وەك بەرەیەكێ ئێكگرتی یان هەڤپەیمانیەكا سەپاندی بهێنە سەر مێزا گۆتۆبێژان، چونكو پارتی د ڤێ باوەریێ دایە كو ئەڤ بەرەیە بتنێ بۆ پاشەكشەپێكرن ب مافێن وێ یێن یاسایی یێن سەركەفتنێ هاتیە دروستكرن، لەورا ب هشیاری ڤە رەفتارێ دگەل لایەنان دكەت وەك قەوارێن جودا و سەربەخۆ، دا كو ب ڤێ چەندێ رێ ل مۆنۆپۆلكرنا بریارا سیاسی د پاشەڕۆژا هەرێمێ دا بگریت.

دلۆڤان ئاكرەیی

د دیرۆكا گەلێن جیهانێ دا، هندەك چەمك و ناڤ هەنە كو نابیت تنێ د چارچووڤەیێ فەرهەنگۆكێن سەربازی یان پێناسەیێن ئاسایی دا بهێنە كورتكرن و پێشمەرگە بۆ گەلێ كوردستانێ، نە تنێ ناڤێ شەڕڤانەكێ چەكدارە، بەلكو كۆمبوونا دۆزەكێ، ناسنامەیا نەتەوەیەكی و سیمبۆلا مان و بەردەوامبوونێ یە و ئەگەر دوهی چەكێ پێشمەرگەی ئامرازێ ڕووب ڕووبوونا ڕژێمێن داگیركەر و پاراستنا مان و نەمانێ بیت، ئەڤرۆ ئەو چەك سیمبۆلێ پاراستنا دەستكەفتێن قانوونی و كیانێ نیشتیمانی یە، چونكو چەكێ دوهی چەكێ پارتیزانی و بەرەڤانییا ل گوند و چیایان بوو ل دژی ئۆپەراسیۆنێن قڕكرنا نەتەوەیی (ئەنفال و كیمیابارانێ)، و چەكێ ئەڤرۆ ژی چەكێ پاراستنا دەولەتداری، دیموكراسی و پێكڤەژیانا ئاشتیانەیە ل دەڤەرێ و پێشمەرگەی د شەڕێ دژی مەزنترین ڕێكخراوا تێرۆرستی یا جیهانی (داعش) دا، سەلماند كو ئەڤ چەكە نە تنێ كوردستانێ، بەلكو مرۆڤایەتیێ ژی دپارێزیت.
پێشمەرگە نە ژدایكبوویێ سەربازگەهێن رێكخستی و بڕیارێن سیاسی یێن ئاسایی یە، بەلكو ئەو ژدایكبوویێ خوین، رەنج و روندكێن گەلێ كوردستانێ یە و ئەو بەرهەمێ وان هەمی ستەم و زۆردارییانە ئەوا دەهان سالان ل دژی ڤی گەلی هاتینە كرن و دەمێ دایكێن دلبرین رۆندك دباراندن، بابان رەنج ددا و گەنجان خوینا خۆ دبەهژاند، ژ ناخێ وێ ئێش و ئازارێ، هێزەك ب ناڤێ پێشمەرگە سەرهەدا دا كو ببیتە مەتالێ بەرەڤانیێ ژ هەبوونا كوردینیێ.
د تێگەهێ سەربازی یێ كلاسیك دا، چەك تنێ كەرەستەكێ پێكهاتی ژ ئاسن و جبەخانەیێ یە كو بۆ شەڕی دهێتە بكارئینان، بەلێ دەمێ ئەڤ چەكە دكەڤیتە دەستێ پێشمەرگەی، رامانا وی ب تەمامی دگوهۆڕیت، چونكی هەر تفەنگەكا د دەستێ پێشمەرگەی دا، دیرۆكە، فیداكاری یە و چیرۆكا شۆرش، داستان و سەرهلدانێن چیا ل خۆ دگرت و رامانا وێ تێكۆشین، قوربانیدان و دەستبەرداربوونە ژ ژیانا ئاسایی ل پێناڤی پاراستنا ئاخێ دا.
د دیرۆكا گەلێ كوردستانێ دا، چیا هەردەم پشت و پەناها هەییا دۆزا كورد بووینە، بەلێ چیا ب تنێ نەدشیا ببیتە پارێزەر ئەگەر ئیرادە و تفەنگا پێشمەرگەی تێدا نەبایە و ئەڤ پەیوەندییە بوویە جۆمگەكێ پێكڤەگرێدایی، چیایێ سەربلند و پێشمەرگەیێ چەك ل مل. ئەڤ تفەنگا ل سەر ملێ پێشمەرگەی، د سەرمایا دژوار یا زفستانێ و د گەرمایا پڕشۆك یا هاڤینێ دا، بوو زمانێ ڕاستەقینە یێ نەتەوەیەكێ بێدەنگكری، دەما جیهانێ چاڤێن خۆ ل ئازارێن وی دگرتن، دەنگێ وێ تفەنگێ تنێ دەنگێ هشیاركرنێ بوو كو دگۆت: ئەم ل ڤێرەنە و نامرین.
چەكێ پێشمەرگەی بیروباوەرە و ئامرازێ پاراستنا شەرەف، كەرامەت و بها پیرۆزێن نشتیمانی یە و ئەو گوزارشتێ ژ بیروباوەرەكا نەهەژەك دكەت كو مرۆڤ بەرهەڤە گیانێ خۆ ل پێناڤ دا فیدا بكەت، ئەو چەك گوزارشتێ ژ وێ سۆز و پابەندییا كوور دكەت ئەوا هەردەم بۆ گەل، خاك و نشتیمانێ خۆ هەی و ئەو چەك نە بۆ دەستبەسەرداگرتنا خاكا كەسێ یە و نە بۆ زۆرداریێ یە، بەلكو هێمایێ سۆز و پەیمانەكێ یە كو پێشمەرگەی ل گەل چیا و رۆندكێن دایكێن شەهیدان گرێدای كو هەتا دۆز مابیت، بەرەڤانی دێ بەردەوام بیت و پێشمەرگە و چەكێ وی، دو پشكن ژ دیرۆكا نەڤەقەتیای و چەك د دەستێ پێشمەرگەی دا نابیتە ئامرازێ توندوتیژیێ، بەلكو دبیتە خامێ نڤیسینا دیرۆكا قوربانیدان و ئازادییا كوردستانێ، پێشمەرگە چ جاران شەڕخواز نەبوویە و چەكێ وی بۆ هێرشكرنێ و داگیركاریێ نەتەقتیە و دیرۆك دیدەڤانیێ ددەت كو پێشمەرگە جۆتیار، مامۆستا، قوتابی و كاسبكارێ ناڤ بازاری بوو، یێ كو نەچاربووی خام و داسێن خۆ دابنێت و چەكی هەڵگرێت و ئەو حەزژێكەرێ ژیانێ و ئاشتیێ بوو، بەلێ پێشوازی ل مرنێ دكر دا كو نفشێ بهێت د ئاشتیێ دا بژین.
چەكێ پێشمەرگەی، ئەلندەكا گەشە ل سەر مەزارێ شەهیدان و سۆزنامەیەكا هەردەمی یە د دەستێ نفشێ نوو دا، كو كەرامەت و ئاخا كوردستانێ دپارێزیت و چ جاران ناهێلیت دیرۆكا پڕ ل سەرفەرازی بهێتە ژبیركرن.

دلۆڤان ئاكرەیی

رێكخستنەڤەیا ناڤمالیا كوردی نە دۆزەكا بژاردەیی یە، بەڵكو قەڵغانێ سەرەكی یێ پاراستنا دەستكەفتێن دیرۆكی یێن مللەتێ مە یە و رەوشا نۆكە یا هەرێمایەتی داخواز دكەت كو پەرلەمان بهێتە چالاككرنەڤە و كابینەیا نوو یا حوكمەتێ ل سەر بنەمایێ هەڤپشكیێ بهێتە ئاڤاكرن، دا كو ناڤمالا مە هەمبەر زنجیرەیا ئالۆزیان یا بهێز بیت و ئەڤ كیانە و دەستكەفتێن ب خوینا شەهیدان هاتینە هەبوونێ، ژ دەست نەچن.
د ڤێ قۆناغا هەستیار و چارەنڤیسساز دا، كو هەرێما كوردستانێ د ناڤبڕا ئالۆزیێن ناڤخۆیی و گۆهرینێن هەرێمیدا دەرباز دبیت، دەستپێشخەریا نیشتمانی یا سەرۆك مەسعود بارزانی وەك وەرچەرخانەكا ستراتیژی بۆ شكاندنا چەق بەستیا سیاسی (Political Stagnation) هاتە رۆژەڤێ و پەیاما هێژا یا سەرۆك بارزانی ب هەلكەفتا جەژنا قوربانێ، تنێ پیرۆزباهیەكا نەریتی نەبوو، بەڵكو بانگەوازەكا نیشتمانی و بەرپرسانە بوو بۆ دویماهیئینان ب دیاردەیا سستكەر یا «خۆخۆریێ» و ڤەكرنا دەرگەهێ دیالۆگەكا ئاڤەدان و ڕژد د ناڤبەرا تەڤایا هێزێن سیاسیدا.
كارڤەدانا ب لەز و ئەرێنی یا لایەنێن سیاسی هەنبەر ڤێ دەستپێشخەریێ، نیشانا وێ چەندێ یە كو هوشیاریا سیاسی گەهشتیە ئاستەكێ راست، كو تێدا دیالۆگ دۆزەخا ململانێیان ڤەمرینیت و ئەڤ پەیامە وەك «دەرگەهەكێ زێڕین» بۆ دەستپێكرنا دانوستاندنێن پێكئینانا كابینەیا دەهێ یا حوكمەتا هەرێمێ دهێتە دیتن و هەر بزاڤەكا ستراتیژی د ڤێ ئاراستەیێدا، نە تنێ جهێ دەستخۆشیێ یە، بەڵكو پێدڤیەكا نیشتمانی یە بۆ تێپەڕاندنا قۆناغا لێكدووركەفتنێ بەر ب تیشكا تەباییێ.
د مژارا پرۆسەیا دیموكراسی دا، هەر چەندە دوبارەكرنەڤەیا هەلبژارتنان د رەوشێن ئاسایی دا مافەكێ دەستووری یە، بەلكو د ناڤ ڤان گۆڕانكاریان دا هەڤبەری چەندین ئاستەنگ و ئاریشەیان دبیت، لەوما چالاككرنەڤەیا پەرلەمانێ كوردستانێ د گۆپیتكا بژاردەیێن گونجای و هۆشمەندانە دا دهێت و پێدڤییە، هێزێن سیاسی ل سەر میكانیزمێن لێكتێگەهشتنێ رێكبكەڤن دا كو پەرلەمان وەك چەترەكا یاسایی و قەبوولكری بهێتە كاراكرن، چونكی ئەڤ پەرلەمانە دەربرینێ ژ ئیرادەیا گەل دكەت و باشترین ئامرازە بۆ زێدەتر خزمەتكرنا وەلاتیان و دابینكرنا مافێن وان یێن رەوا.
ژ لایەنێ رەوشەنبیری و فەلسەفەیا حوكمڕانیێ ڤە، لێكگۆهارتنا بیروبۆچوونان و كۆمبوونێن راوێژكاری، بنەمایێ سەرەكی یێ دیموكراسیێ و جڤاكێ سڤیل پێكدئینن و د هەمان دەم دا، د ئایینێ پیرۆزێ ئیسلامێ دا، بنەمایێن سیاسەت و حوكمڕانیێ ل سەر كۆڵەكەیێن، ئاشتی و تەباییێ، وەڵاتپارێزی یا راستەقینە، پێكڤەژیانا ئاشتیانە، پێكدهێت و ل سەر ڤان بنەمایان، ئەركێ ئەخلاقی و نیشتمانی یێ تەڤایا چین و تەخێن جڤاكی و لایەنێن سیاسی یە كو بەرژەوەندیێن بلند یێن گەل و نیشتمانی بخەنە پێش بەرژەوەندیێن حزبی یێن بەرتەنگ. دەرئەنجام ژێ‌ پاراستنا قەوارەیێ هەرێمێ ب رێكا ناڤمالیا كوردی.

دلۆڤان ئاكرەیی

مەزنان بۆ مە پارزینكەكێ تژی گۆتار و سەربۆرێن پڕ ڕامان ب جێ هێلایە، ژ وان ژی گۆتنا ناڤدار: مێر ب كارانە، نەك ب ڕەحانە، ئەڤ پەندا كەڤنار، ئەڤڕۆ پتر ژ هەر دەمەكێ دی بوویە پیڤەرەكێ ڕاستەقینە بۆ هەلسەنگاندنا هێز و پێگەیێ لایەنێن سیاسی. د جیهانەكا تژی دروشم و بانگەشەیێن بێ كریار دا، ئەوا جەمسەرەكێ سیاسی ژ یێ دی جودا دكەت، شیانا ڤەگوهاستنا بەلێنانە بۆ پڕۆژەیێن خزمەتگوزاری و گوهۆڕینا دیدگەهێ یە بۆ واقعەكێ بەرجەستە.
ژ ڤێ گۆشەنیگایێ ڤە، پارتی دیموكراتی كوردستان، وەكو هێزەكا ڕیشەدار و خودان پەیاما نەتەوەیی، فەلسەفا خۆ یا سیاسی ل سەر بنەمایێ «كریارێ» ئاڤا كریە؛ و بێباكە ژ وی ژاوەژاوێ سیاسی یێ كو تەنێ بۆ شێواندنا ڕاستیان و بەلاڕێدا برنا ڕایا گشتی دهێتە ئەنجامدان.
سیاسەتكرن ژ دیدەڤانیا پارتی ڤە، تەنێ نە ململانێیا سیاسی و ب دەستڤەئینانا پۆستانە، بەلكو پرۆسەیەكا گشتگیر و نیشتمانی یە كو ئارمانجا وێ یا سەرەكی، دابینكرنا تەناهی، ئاسایش و خۆشگوزارانیێ یە بۆ وەلاتیێن هەرێما كوردستانێ. ئەڤ ستراتیژیەتە د دو ئاستێن سەرەكیدا دهێتە بجهئینان وەكی پاراستن و ب هێزكرنا پێگەیێ هەرێما كوردستانێ د چارچۆڤێ ئیراقێ دا و ل سەر ئاستێ نیڤدەولەتی و ئاڤاكرنا ژێرخانەكا ئابووری و جڤاكی یا توند و تۆكمە د ناڤخۆیا هەرێمێ دا.
ئێك ژ پایەیێن گرنگ یێن سیاسەتا پارتی، كاركرنە بۆ پاراستنا هەڤسەنگیێ و ب دەستڤەئینانا مافێن ڕەوا یێن گەلێ كوردستانێ. د ڤی چارچووڤەیی دا، سەرەدانێن دیپلۆماسی یێن سەركردایەتیا سیاسی یا هەرێمێ، ب تایبەتی سەرەدانێن ڕێزدار نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ بەغدا، نموونەیەكا زیندی یا ڤێ سیاسەتا حەكیمانە یە. ئەڤ پێنگاڤە تەنێ بۆ وێنەگرتن و كۆبوونەوەیێن پرۆتۆكۆلی نینن، بەلكو بزاڤەكا جدی نە بۆ ئاڤاكرنا زمانەكێ لێكتێگەهشتنا هەڤپشك، جێگیركرنا پرەنسیپێ سازانێ و ڕێزگرتن ل شەراكەتا ڕاستەقینە، هەروەسا داكۆكیكردن ل وان مافە دەستووری یێن كو شایستەیێن خەلكێ كوردستانێ نە. د دەمەكێ دا كو هندەك لایەن گرەوێ ل سەر ئاڵۆزكرنا پەیوەندیان دكەن، پارتی هەردەم دەرگەهێ دیالۆگێ ب ڤەكری هێلایە و باوەریا وێ ئەوە كو چارەسەریا كێشەیان ل سەر مێزا گۆتوبێژانە، نەك ب ڕێیا موزایەدەیێن میدیایی.
ژ لایەكێ دی ڤە، فەلسەفا «كریارێ» د كارنامەیا كابینەیا نەهێ یا حكۆمەتا هەرێما كوردستانێ دا، ب سەرۆكاتیا ڕێزدار مەسرور بارزانی، ب ڕوونی ڕەنگ ڤەدایە. ئەڤ حكۆمەتە ب دیدگەهەكا سەردەمیانە و ستراتیژی، دەست ب بجهئینانا چەندین پڕۆژەیێن زەبەلاح كریە كو كارتێكرنا ڕاستەوخۆ ل سەر ژیانا ڕۆژانە یا وەلاتیان هەیە. ئەڤ پڕۆژە د وارێن جودا یێن وەكو ئاڤ، ڕێ و بان، ساخلەمی، چاندن و تەكنەلۆژیایێ دا هاتینە ئەنجامدان. بۆ نموونە، چارەسەركرنا كێشەیا كێمئاڤیێ ب ڕێیا پڕۆژەیێن ستراتیژی (وەك پڕۆژێ هەوارهاتنا ئاڤا هەولێرێ، ئاڤا سلێمانیێ و ئاڤا ئاكرێ… هتد)، دگەل ئاڤاكرنا 9 بەنداڤێن نوو، گاڤەكا دیرۆكی یە بۆ دابینكرنا ئاسایشا ئاڤێ بۆ نەوەیێن نوكە و پاشەڕۆژێ.
هەروەسا، پرۆسەیا دیجیتاڵكرن و چاكسازی د كەرتێن خزمەتگوزاری و مۆدێرنكرنا حوكمڕانیێ دا، شۆڕشەكا ڕاستەقینە یە دژی بیرۆكراسیێ. ئەڤ چەندە نە تەنێ كارئاسانیێ بۆ وەلاتیان دكەت، بەلكو ڕێگریێ ل گەندەڵیێ دكەت و شەفافیەتێ بلند دكەت. حكۆمەت ب دانایی كار بۆ هەمەجۆركرنا ژێدەرێن داهاتی دكەت؛ ئینانا وەبەرهێنەرێن بیانی وەك پڕۆژەیێن چاندنێ یێن هەڤپشك دگەل ئیماراتێ، و ئامادەكاری بۆ دەستبكاربوونا كۆمپانیێن جیهانی د بوارێن پیشەسازیدا، ئاماژەنە بۆ ڤەكرنا دەرگەهێن كوردستانێ ب ڕوویێ جیهانێ دا. ل سەر ئاستێ جڤاكی ژی، دابەشكرنا دەهان هزار پارچە زەڤیان ب سەر فەرمانبەر، پێشمەرگەیێن قارەمان و هێزێن ئەمنی، نیشانا وەفاداریا حكۆمەتێ یە بەرامبەر وان چینێن كو خۆ ب خودانێن ڕاستەقینە یێن ڤی وڵاتی دبینن.
ل دویماهیێ، جوداهیا د ناڤبەرا سیاسەتەكا نەتەوەیی-نیشتمانی یا بەرپرس و دیدگەهەكا پۆپۆلیستی دا، ل ڤێرێ دیار دبیت. پارتی دیموكراتی كوردستان باوەریا وێ ئەوە كو باشترین بەرسڤ بۆ ڕەخنەگر و نەیاران، خزمەتكرنا پتر یا خەلكی و ب هێزكرنا كیانێ هەرێما كوردستانێ یە. ئەڤ دەستكەفتێن هاتینە دیاركرن، تەنێ لیستەكا پڕۆژەیان نینن، بەلكو دیدەڤانیا فەلسەفەیەكا سیاسی یا كویرن كو ئاڤەدانی، سەقامگیری و پاراستنا شكۆیا تاكێ كوردستانی كریە سەنتەرێ كارێ خۆ. دیرۆكێ ژی سەلماندیە كو ئەوا دمینیت، كریارن نەك گۆتارێن بریقەدار.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیـی

باژێرێ دهۆكێ، كو ب ئارامی و جوانییا خۆ یا سروشتی دهێتە نیاسین، ئەڤرۆ روو ب روو ب ئالنگاریەكا مەترسیدار بوویە و دیاردەیا هەڤركی و زێدە هاژوتنا ترۆمبێلان ژلایێ گەنجان ڤە ل ناڤ جادەیێن سەرەكی دا، ئەڤ دیاردەیە تنێ سەرپێچیەكا یاسایی نینە، بەلكو كێشەیەكا پێكڤەگرێدایی یە كو زیانێن وێ دگەهنە ناڤ دلێ هەر مالەكا ڤی باژێری، دەسپێك ژ خێزانێ دەستپێدەكەت؛ دەمێ ئامرازەكێ مرنێ (ترۆمبێلەكا بێهێز و بلەز) ددەنە دەستێ گەنجەكێ نەگەهشتی، بێی چاڤدێریەكا هویر ل گەل بكەن و پاشان ژی رۆلێ سۆشیال میدیایێ دهێت، كو بوویە گۆڕەپانەك بۆ نمایشكرنا قەهرەمانیێن خەیالی و كۆمكرنا لایكان ل سەر حسابا ژیانا خەلكی، ئەڤە دبیتە ئەگەر گەنج جادەیێ وەك ستەیجەكێ نیشاندانا هێزێ ببینیت، نەك وەك رێیەكێ بۆ گەهشتنێ،
كارتێكرنا ڤێ هاژوتنا بێسەروبەر تنێ د رویدانێن دلتەزین دا كورت نابیت ئەڤ رەفتارە ئارامیا دەروونی یا باژێری تێكددەت، شەڤێن دهۆكێ، كو دڤیا دەمێ بێهنڤەدانێ بن، بووینە گۆڕەپانا دەنگێ بلند یێ گزۆز و نالینا تایرێن ترۆمبێلان و ئەڤە دبیته ئەگەرێ پەیدابوونا جۆرەكێ دژایەتیێ د ناڤبەرا تەخێن جڤاكی دا؛ وەلاتی ب چاڤەكێ تووڕە بەرێ خودەنە گەنجی، و گەنج ژی خۆ وەك یاخیبوویەك دبینیت، ب ڤێ ئەگەرێ زیانێن ماددی بارەكێ گران دئێخنە سەر ملێن حكومەتێ و وەلاتیان و تێكچوونا جادەیان، شكاندنا ستوینێن كارەبێ و جوانكاریا ناڤ باژێری، خەرجیێن مەزنن و ژ دەستدانا گەنجان یان كێمئەندامبوونا وان، ژ دەستدانا هێزا كار و پاشەڕۆژا ئابووریا باژێری یە، لەوما بۆ بنبڕكرنا ڤێ دیاردەیێ، پێدڤی ب كارەكێ پێكڤەگرێدایی هەیە و یاسا و دانانا كامیرەیان یان پەروەردە ب تنێ نە بەسن بەلكو پێتڤی یە سزایێن دارایی دژوارتر هەبن و دەست ب سەر وان ترۆمبێلان دا بگرن ومامۆستایێن ئایینی و پەروەردەكار ژی ل سەر سەكۆ و د پۆلان دا، هاژۆتنا بلەز وەك تاوانەكا ئەخلاقی بەرانبەر جڤاكێ بدەنە ناسین.
د دوماهیێ دا دبێژم، جادەیێن دهۆكێ پشكنینا هۆشیاریا مە یا جڤاكی نە و پاراستنا ژیانا گەنجان و ئارامیا باژێری بەرپرسیاریەكا هەڤپشكە و نابیته قوربانیا چەند خۆلەكەكێن كەیفەكا دەمكی.

دلۆڤان ئاكرەیی

پشتی كو نوونەرێن پارتی ژ بەغدا زڤڕین، پارتی پەیامەكا رۆهن دا كو ئامادە نینە ببیتە پشكەك ژ پرۆسەیەكا سیاسی كو مافێن دەستووری یێن هەرێمێ تێدا بهێنە پشتگوه ئێخستن و مەبەست ل هاتنا شاندێن ئیراقێ بۆ هەولێرێ بۆ مەرەما رازیكرنا پارتی یە بۆ زڤڕینێ بۆ ناڤ پەرلەمانی، چونكی هەمی لایەن د وێ راستیێ گەهشتینە كو بێی پارتی چو حكومەتەكا جێگیر ناهێتە پێكئینان و چو بڕیارەكا نیشتمانی بێی رەزامەندیا هێزا ئێكێ یا كوردستانێ ب سەر ناگریت.
ئێك ژ تەوەرێن سەرەكی یێن ناكۆكیان، شێوازێ سەرەدەرییا ئێكەتی نیشتمانی كوردستان بوو بۆ پۆستێ سەرۆك كۆماری و پارتی ڤێ چەندێ ب لادان ژ پرەنسیپێ «تەوافوقێ» دبینیت و پارتی پێداگریێ ل سەر وێ چەندێ دكەت كو پۆستێ سەرۆك كۆماری نوونەراتییا هەمی گەلێ كورد دكەت، نەك بتنێ لایەنەكێ سیاسی، و دڤێت ئەڤ پۆستە ب هەماهەنگی و رێككەفتنەكا نیشتمانی یا كوردی بهێتە ئێكلاكرن.
پارتی ب توندی دژی وێ چەندێ راوەستایە كو لایەنێن شیعە و سونە بڕیارێن چارەنڤیساز ل سەر ئاستێ ئیراقێ بدەن بێی كو ئیرادە و تایبەتمەندیا گەلێ كورد ل بەرچاڤ وەرگرن و پەیاما پارتی ئەوە كو كورد پشكدارێن سەرەكی یێن ئیراقێ نە، نەك پاشكۆ و چو بڕیارەكا ستراتیژی (وەكی یاسایا نەفت و غازێ یان بودجەی) بێی ڕەزامەندیا لایەنێ كوردی ناهێتە قەبوولكرن و ئەگەر ئەم نێرینەكێ ل ناڤا مالا شیعەیان بدەین دێ بینین كو سەرەرای ناكۆكیێن ناڤخۆیی یێن مالا شیعە، لێ د پرسا هەلبژارتنا سەرۆك وەزیران دا، هێزێن شیعە هەوڵ ددا رێگریێ ل هەر دەستوەردانەكا دەرڤەی چوارچێوەیا خۆ بكەن و دبەرامبەردا ب گازیكرنا نووینەرێن خۆ ل بەغدا پارتی ل ڤێرە پەیامەكا ب هێز دا كو پارتی رێ نادت چو سەرۆك وەزیرەك بهێتە دیاركرن كو باوەریا لایەنێن سەرەكی یێن كوردستانێ و سونەیان ل سەر نەبیت، و دڤێت بەرنامێ حكومەتێ گەرەنتیا مافێن هەولێرێ بكەت.
پارتی دیموكراتی ب سیاسەتا خۆ یا نوی، سەلماند كو دابەشبوونا لایەنێن ئیراقی نەكەتە ئەگەرێ لاوازبوونا پێگەهێ كوردان، بەلكو ب ئێكگرتییا ناڤخۆیی و پێداگری ل سەر مافێن دەستووری، بەغدا نەچار كر كو جارەكا دی ڤەگەرێتە سەر مێزا دانوستاندنێ ل گەل هەولێرێ و هەلویستێ پارتی د ڤێ قۆناغێ دا «پاراستنا كیانێ هەرێمێ و سەپاندنا ئیرادەیا كوردستانی یە ل بەغدا، و سەلماند كو چو هەڤپەیمانییەك تەمەنەكێ درێژ ناكێشیت ئەگەر بەرژەوەندیێن بلند یێن گەلێ كورد تێدا نەهێنە پاراستن و پارتی دیاركر كو شەڕێ ئەڤرۆ شەڕێ «پەیامێ» یە و پارتی پەیامەكا رۆهن و مۆدێرن دا جادەیا ئیراقی و جیهانی: كو كێشەیا پارتی نە بتنێ پۆست و پلەیە، بەلكو پاراستنا سیستەمێ فیدراڵی و مافێن قانونی یێن وەلاتیانە.