ژ كولتۆرێ ڕۆژهەلاتێ (ھندەك سەرھاتیێن ڕەوشەنبوونێ Enlightenment)
و. ژ ئنگلیزی: فاضل عمر
١- بەلەما ڤالا
د گۆلەكا بچووك دا، دەروێشەك ل بەلەمەكێ سوار بوو داكو نگەرستنێ (ڕامانێ) بكەت. پشتی دەمەكێ درێژ ژ بێدەنگیێ، ژ نشكێ ڤە، ھەست كر بەلەمەكا دی دنگ ل بەلەما وی دا. بەری چاڤێن خوە ڤەكەت، ئازرین و تەنگژین د ناخێ وی دا غەونین، و گۆتە خوە.
«»بۆچی كەسەك ھەبت ھۆ بكەت؟ ما كۆرەیە من نابینت؟ چاوا دوێرت نگەرستنا من تێكبدەت؟»»
چاڤێن خوە ڤەكرن دا ل گەمیڤانێ دی بكەتە قیژی، لێ دیت بەلەما دی ڤالایە. وا دیارە ژ بەراڤێ ڤەڕەستیە و ئاڤێ دگەل خوە ئینایە نیڤا گۆلێ.
* ل ئەوێ كێلیكێ، تەنگژین و دلتەنگیا وی ڤەڕەڤین… ما چاوا خوە ژ بەلەمەكا ڤالا بقەھرینت!
٢- خەونا پەلاتینكێ
جارەكێ ژ جاران، ئەز ژوانگ ژۆی Zhuang Zhou من خوە د خەونێ دا دیت، ئەز پەلاتینكم. ل ڤێرێ و ل وێرێ دفڕیم، ب ھزر و رەفتار ئەز پەلاتینك بووم. ب ھەمی ئاقلێ خوە ئەز پەلاتینكەكا شاد بووم، من قەت نەدزانی كو ئەز ژوانگ ژۆ مە.
ژ نشكێ ڤە ئەز ھوشیار بووم، من زانی ئەڤە ئەزم، ژوانگ ژۆیێ ساخ و بەرنیاس.
نھۆ ئەز نزانم كانێ ئەز مرۆڤەك بووم د خەونێ دا خوە پەلاتینك دیتی ئان ئەز پەلاتینكم خوە د خەونێ دا مرۆڤ دبینم.
* پێدڤیە جوداھیەك ل ناڤبەرا مرۆڤی و پەلاتینكێ ھەبت. دبێژنە ئەڤێ وەرگوھاستنێ لەشگوھاڕتنا تشتێن مادی.
* ژوانگ ژۆ Zhuang Zhou ئان ژوانگزی Zhuangzi ھەم ناڤێ پرتووكێیە ھەم فیلۆسۆفەكێ چینی ژ سەدسالیا چارێ ب.ز.
٣- ماسی ناسین
ڕۆژەكێ، ژوانگ ژۆی و ھەڤالەكی، پیاسە ل بەراڤەكێ دكر. ژوانگ ژۆی گۆت: بنێڕە ماسیان چاوا مەلەڤانیان دكەن. گەلەك كەیف خوەشن.
ھەڤالێ وی لێ ڤەگێڕا: ما تو ماسی یی، داكو ڕاست بزانی كانێ كەیف خوەشن ئان نە.
ژوانگ ژۆی بەرسڤ دا و گۆت: نێ تو ژی نە ئەزی، پا تو چاوا دزانی ئەز نزانم ماسی ب كەیفن؟!
* ھەركەسەك ب چاڤێ خوە جیھانا دەرڤە دبینت، و مەرج نینە وەكی ئێك ببینن.
٤- ئەز نزانم!
قڕالی ژ سەیدا گەدۆی پرسی: پشتی مرنێ چ ل ڕەوشەنان (وەلی) دھێت؟
گەدۆی لێ ڤەگێڕا و گۆتێ: شاھ خوەش بت، ما ئەز دێ چاوا زانم؟!
قڕالی د بەرسڤێ دا گۆتێ: ما تو نە سەیدایی و ژمێژە ڕەوشەن بووی؟
گەدۆی گۆت: بەلێ ئەزبەنی، بەس ھێژ ئەز نەمری مە دا بزانم.
* خەلك ھزردكەن پێدڤیە كەسێن زانا ھەمی تشتان بزانن، ب خوە ڕەوشا پشتی مرنێ ژی!
٥- بۆری ناھێتە چاككرن
شاگردەكی گۆتە سەیدایەكێ زێنێ: سەیدا ئەز نەشێم پێشبكەڤم، چونكی خەلەتیێن من ژ پێش چاڤێن من ناچن.
سەیدای دەست دا نەینكەكێ و حێل ل ئەردی دا، نەینك پرتكی.
سەیدای ژ شاگردی پرسی: تو دشێی وەكی بەرێ چاك بكەی؟ شاگردی گۆتێ: نەخێر.
سەیدا پشكوڕی و گۆتێ: وەكی وەسایە، بەس بزاڤێ بكە دوھی چاك بكەیەڤە، بزاڤێ بكە سوبەھی چێ بكە.
* تو نەشێی بۆریێ خوە بگوھۆڕی لێ ھەردەم تو دشێی پاشەڕۆژەكا نوو ئاڤا بكەی.
٦- بارێ خوە دانە
دو دەروێشێن زێنێ ل وەغەرەكێ بوون، نێزیك بوو خوە باڤێژنە ڕۆبارەكی دا دەرباز ببن، ژنەكا جوان ژێ خواست، وێ ژی دگەل خوە ل ڕۆبارێ بۆش دەرباز بكەن. ھەردو دەروێشان پێشوەخت ئەھد دابوون كو دەست نەكە ژنكان، لێ بێ دودلی دەروێشێ مەزن (ژنك) ژنك ھاڤێتە پشتا خوە و ژ ئاڤێ دەرباز كر. وەختێ گەھشتینە ڕەخێ دی، ژنك دانا و بێی گۆتنەكێ بێژت، دا ڕێ و چۆ.
پشتی دەمەكی دەروێشێ بچووك ب ئاجزی ڤە گۆت: «»ما ئەم نە دەروێشین؟ تە چاوا ژنكەك ڕاكر؟»». دەروێشێ مەزن بەرسڤا وی دا و گۆتێ: «»ژ مێژە من ئەو دانای. تە خێرە ھێژ تە نەدانای؟»».
* تشتێ قەومای و بۆری ژبیر بكە، نەخوە دیرۆكا تە دێ بتە بارەكێ ھند گران نەشێی ل بن بلڤی.