كارهساتا ئهنجامێن سێ بنهڕتى و شهشێ ئامادهیى و ((ئهڤه هرچه.. ئهڤه دهوسه))!
تهحسین ناڤشكى
راسته ل سالێن بۆربن ژى ئهنجامێن وهزارى یێن سێێ و شهشێ ئامادهیى ل ههرێما كوردستانێ ب گشتى و دهۆكێ ب تایبهتى كێمبووینه و گهلهك د بن 40% دابووینه، لێ چو سالا وهك ئهڤ ساله خهلكێ دهۆكێ ب دامودهزگههێن خوهڤه هۆسا دهنگ ژێ نههینایه و مژار نهئازراندیه، ههتا گههشتیه وى راددهى كو كارگێریا پارێزگهها دهۆكێ ب لهز و بهز كۆمبوونهك نهئاسایى ل گهل لایهنێن پهیوهندیدار بكهت! ب ههر رهنگێ بت كۆمبوونێن گرنگ و گاریگهر كارهك باشه؛ ههكه تشتهك پێڤه بهێت. ئهنجامێ وێ كۆمبوونێ كو بڕیار هاتیهدان كو لیژنهك بهێت پێكهینان ژ بوو دووڤچوونا دیاركرنا ئهگهرێن كێمیا ئهنجامێن قوتابیێن دهڤهرا دهۆكێ بهرانبهر قوتابیێن دهڤهرێن دى یێن كوردستانێ كو رێزبهندیا دهۆكێ یا دووماهیێ یه.
ههر چهنده من ب خوه باوهرى ب لیژنان نینه، ژ بهر كو پێكهینانا لیژنان لاوازییا سهنتهرێ بڕیارێ دیاردكهت كو پهنایێ بۆ لیژنان دبهن. هیڤیه ڤێ جارێ وسا نهبت و ئهڤ لیژنه ب شێوازهك زانستى ل دووڤ رێبازا پهروهردهكار و فیلۆسۆف و دهروونناسێ ئهمریكى (جۆن دێوى) كار بكهن و ب دروستى ئاریشهیێ دهستنیشانبكهن و گریمانێن چارهكرنێ بۆ ببینن و پراكتیزهبكهن و دهرئهنجامامى بدهرێخن و ب ئاشكرایى رابگههینن كو خزمهتا پرۆسێسا كهرتێ پهروهردهیێ بكهت.
ل دووڤ خواندنا من بۆ شهڕهنیخا ل رۆژێن بۆرین د سۆشیال میدیایێ دا دهربارى كێمبوونا ئهنجامێن قوتابیێن دهۆكێ گهرمبوویى، رهنگه رهڤینه ژ بهرپسیاریێ، ژ بهر كو گهلهك ژ ئهگهرێن نزمبوونا ئاستێ زانستى ل ههرێمێ ب گشتى و ل دهۆكێ ب تایبهتى ههنه وهك هرچا بهرچاڤ د دیارن و پێدڤى ناكهت دهوسا هرچێ بكهینه بهلگه، لێ ئهو خهمخۆرى و شارهزایى نینه كو پرانیا ڤان كێموكاسى و شاشیان چارهبكهن. ب دیتنا من ئهو كێموكاسى و شاشى ژى ههر ئهون یێن هنده ساله كهرتێ پهروهردهیێ ژ بهر دنالت و گهلهك بهحسێ وان دهێتهكرن و ب ههر ئهگهرهكێ ههیى ناهێنه چارهكرن، ئهڤێ ل خوارێ هندهك ژ وان ئاڕیشه و شاشى و كێموكاسیانه كو بووینه كولتۆرێ كهرتێ پهروهرده و فێركرنێ ل ههرێمێ:
1ـ نزمبوونا ئاستێ زانستى ب گشتى كو ئهو مامۆستایێن نها وانهیان دبێژن بهرههمێ ڤى ئاستێ نزمێ زانستینه، خانهنشینبوونا گهلهك ژ مامۆستایێن خودان سهربۆر و شارهزایى كو ل بهرى سهرهلدنا 1991 وانه دگۆتن كو مامۆستایێن نوو شوونا وان گرتینه.
2ـ كێمیا ئاڤاهیێن ههڤچهرخ یێن قوتابخانهیان و نهبوونا یهكسانیێ د ئاڤاكرنا قوتابخانهیێ نوو دا و نووژهنكرنا ئاڤاهیێن كهڤن كو نها پتریا قوتابخانهیان هژمارا قوتابیان دگههته 40 ـ 50 قوتابیان د ههر پۆلهكێ دا و مامۆستا نهشێن پهیاما خوه یا زانستى ب دروستى بگههینت.
3ـ زالبوونا حزبیاتیێ ل سهر كهرتێ پهروهردهیێ ل سهرانسهرى ههرێمێ كو دبته تاوان ههكه كهسهك بێلایهن و تهكنۆكرات ببته رێڤهبهرێ قوتابخانهیهكێ، هێشتا گهها بهرپرسێن پهروهردهیى یێن بلندتر نههاتى.
4ـ لاوازیا باوهریێ ب باوهرنامهیێن دهرچوونێ و نهبوونا دامهزراندنێ و بهلاڤبوونا مرۆڤمرۆڤكانێ د كهرتێ پهرهوهردهیێ دا ل سهرانسهرى ههرێمێ كو پرانییا خودان شیان و بێ لایهنان ژێ بێبههربووینه.
5 ـ رهڤینا گهنجان ژ ژیوارێ ههیى بهرهڤ دهرڤهى وهلاتى ئهگهرهكێ دیه كو قوتابى نهخوینن دا كو وهلاتى بهێلن.
6ـ گوهۆرینا پرۆگرامێن دهڤهرا دهۆكێ ژ ئهرهبى بۆ سۆرانى، پاشى بۆ سۆرمانجى، كرمانجى، گورزهك مهزن ل شیانێن قوتابیێن دهۆكێ دایه كو ژ سهیرانا كهلێ ژى ببن و ژ عهیادا رووبارى ژى ببن. بهرههمێ وان نۆكه دچنه كولیژه و پهیمانگههان و دكهڤنه دهستێن خوه و نزانن ڤهكۆلینهكا زانستى بنڤیسن.
7ـ نزمبوونا ئاستێ هشیاریێ ل جهم پرانییا سهمیانێن قوتابیێن دهۆكێ ههڤبهركرن دگهل سهمیانێن دهڤهرێن دى یێن ههرێمێ كو بهتر بهایێ خواندنێ و فێركرنێ دزانن؛ گهلهك ژ وان باشتر دبینن زارۆكێن وان كارێن ئازاد بكن.
8ـ د دهمێ بایكۆتێ دا، راسته مامۆستایێن دهۆكێ دهوام دكر و یێن هندهك دهڤهرێن وهك سلێمانیێ و گهرمیان دهوام نهدكر، لێ پرانیا مامۆستایێن مه ب ناڤ دچۆنه دهوامێ، د سهر وان ئۆفێن ههین ڕا، وژدانا خوه تهنا نهدكر و پهیاما خوهیا پهروهردهیى ب دروستى نهدگههاند و تنێ دهم بۆراندبوو و سیستهمێ وانه گۆتنێ تێكبربوو و گهلهك جاران وانهیێ، گرنگێ، زانستى دبرنه دوماهییا دهوامێ و ههگه گۆتبان ژى قوتابى وهك پێدڤى وهرنهدگرت.
9ـ نهبوونا سزادانا قوتابیان كو ل دهۆكێ ژ دهڤهرێن دى پهتر مامۆستا بێ بها كرییه كو قوتابى چو هزرا بۆ وى ناكهت و گوهدارى ناكهت و ئهركێن قوتابخانهیێ دمینه ل سهر حهز و گێولێ قوتابى، وهكى خوه كهت و ئهنجامان بهایێ خوه ل دهڤ پرانییا وان نینه.
10ـ هاتنا شۆڕشا تهكنۆلۆژى ب ههمى باشى و خرابیێن خوهڤه كو دنیا ههمى ب رێكا ئهنتهرنێتێ كریه د ناڤ دهستێن زاڕۆك و سنێلهیان دا، دربهكى دى ل پرۆسێسا خواندنێ دایه ل سهرانسهرى ئیراقێ و ههرێمێ.
11ـ ههلبهت ئهو مامۆستایێ مووچهیێ وى ژیانا وى دابین نهكهت و شۆلهك دى دبهرڕا بكهت و گرنگ نهبت هندى ئهو كارێ دى دكهت ئاستێ وى یێ نزم بت، ههلبهته وى مامۆستاى ئهو گهرمى و وهفادارى نابت كو پهیاما خوه یا پهروهردهیى بگههینت، تایبهت دهمێ دبینت ب دههان هزار بندیوار ل وهلاتێ وى دههـ جاران هندى وى پارهیێ حهرام وهردگرن.
12ـ راسته نها مه مامۆستایێن دهرچوویێن زانكۆیێ ههنه وانهیان دبێژن، واته دهرچۆیێن كۆلیژێن بنهڕهتینه یان چۆینه پهیمانگههێن گهشهپێدانا مامۆستایان، لێ زانستێ وان نه د ئاستێ پێدڤى دانه ژ بهر كو تنێ زانستێ وان یێ مهلزهمێن 40 ـ50 پهرپهرینه و تاقیكرنێن دوماهیا سالێ پێدكن و دهردچن و دهێن وانهیان دبێژنه قوتابیان، ههلبهت نهشێن وهك پێدڤى پهیاما خوه بگههینن.
ژبلى خالێن مه ل سهرى دیار كرین، هێشتا خال ههنه كو دبنه ئهگهرێ نزمبوونا ئاستێ پهروهرده و فێركرنێ ل ههرێمێ ب گشتى و ل دهۆكێ ب تایبهتى؛ ئهڤجا ئهڤه وهك نموونه مه گۆتن، ههكه د شیانێن جهێن پهیوهندیدار دا ههیه نیڤهكا ڤان كێموكاسى و ئارێشه و شاشیان چارهبكهن، ئهز باوهردكم دێ ئاستێ قوتابیێن سێ بنهڕتى و شهشێ ئامادهیى بهر ب پێنجیێ و سهرداتر زڤڕت، ههكه ژ خوه دشیانێن وان دا نینه ههوجهى دهم بۆراندنێ و سزادانا هندهك پهروهردهكارێن بچووك ناكهت كو شكهستكێن خوه پێ راستبكهن، چونكى ژ سهرى ههتا بنه مهنزۆمهكا ئالۆز و هلوهشیایه، تنێ خهمخۆر و وهفادارێن ئاخا كوردستانێ دشێن چارهبكهن.
