ئالۆدەبوونا كڕینا تشتان ب قست
عەبدلرەحمان بامەرنی
بەری بچمە سەر بابەتێ من دڤێت بنڤیسم، ئەز دێ بەحسا دو كەسان كەم، چاوان بووینە ئێخسیرێ قستان و تشتێ سەیر، پێڤەنەچوون ژی. ئێك ژوانان رۆژەكێ هاتە دەف من و گۆت من دڤێت بوچوونا تە ل سەر بابەتەكی وەربگرم؟ بۆ زانین ئەڤ كەسە مامۆستایە و لێ وەكو دیار مووچێ وی نەدشیا پێدڤیێن وی بەردەست بكەت و دڤیا بێژیتە من ئەز دێ چمە كۆمپانیەكا فرۆشتنا ترۆمبێلان ب قست ددەن، ئەو بچیت ترۆمبێلەكێ بكریت و ژ بهایێ وێ ئەرزانتر و بفرۆشیت و ب پارێ وێ بچیت دكانەكا فرۆشتنا زەرزەواتی ڤەكەت. بیرۆكە ب خوە یا جوان بوو، پارەك دێ كەڤیتە بەردەستێن وی و دێ شێت كارێ دویێ ژی د بەر مامۆستایا خوە راكەت و دێ ژیانا وی باشتر لێهێت. لێ من ئێخستە بەرپرسیاران، ژبلی ئەڤا تە گۆتی كو دێ داهاتەك بۆ تە پێڤە هێت، لێ تە ژ هەمی لایەكی ڤە هزر د بابەتی دا كریە؟ گۆت چاوا؟ من گۆتێ دا پێكڤە رۆنین و باشی و خرابیێن بابەتی ل سەر كاغەزەكێ بنڤیسین و مە ئەو كر، مامۆستا یان كو سێ رۆژێن دەواما قوتابخانێ نیڤرۆ و سێ رۆژان ئێڤاری، ئەڤە ژبلی كو رۆژێ دێ دانەكی دكان یا گرتی بیت، لێ ئەو رۆژێن سپێدەهیان دچیتە دەوامێ كی دێ زەرزەواتی بۆ دكانێ ژ گومركان ئینیت؟ ئەڤ بكڕێ قەستا دكانا تەدكەت و رۆژەكێ دكان یا ڤەكری و رۆژەكێ گرتی، ئەرێ ئەو دێ بیتە مەعمیلێ تە؟ دەما تو ترۆمبێلێ دكری، پێنەڤێت یا ب قست ل گەل ئێكا بێ قست نێزیكێ چل بۆ پێنجی وەرەقەیان جوداهیا هەی و ئەرێ دێ قازانجێ تە تێرا هندێ كەت تو قەرەبۆیا وێ جوداهیێ بینیەدەر. راستی من دڤیا هێشتا خالان رێزكەین، لێ وی قەناعەت ب ئاخفتنا من ئینا و گۆت من دەست ژ بیرۆكا خوە بەردا و پشتی سالەكێ رۆژەكێ من ترۆمبێلەكا نوی ڤێ دیت، دەما من پرسیار ژێكری، گۆت من ب قست یا كری، لێ چ دكان ڤەنەكربوون و بتنێ بۆ كەشخەیێ بوو.
كەسێ دووێ ئالوودەیێ ترۆمبێلانە و كارێ وی ژی پالەتییە و (نەجار)ێ گرێدانا ئاڤاهیانە، جارا ئێكێ ترۆمبێل كری ب قست بوو، 40 وەرەقە ژ بەر قستی زێدەتر دانێ و دڤیابا د ماوێ سالەكێ دا پارێ وی هەمی بۆ ڤەگەراندبا. سال هات و چوو و قستێ وی تەمام نەبوو، دا نەبیتە ریبا و خۆدانێ قستی سالەكا دی بۆ زێدە بكەت، ترۆمبێل كێمتر ژ بهایێ وێ ب 30 وەرەقان فرۆشتە خۆدانێ ترۆمبێلێ و پاشی 20 وەرەقەیێن دی ژی زێدەتر هاڤێتنە سەر حسابا خوە. درێژناكەم خانیێ خوە ژی فرۆشت و نوكە د كرێدایە و تشتێ سەیر هێشتا ئالۆدەیێ قستانە.
یا من دڤێت ل سەر ڤان هەردو حالەتان بێژم، چاڤلێكرن و خوە ئینانا پێشە، بتنێ دا خەلكەك بێژیت كو چ جۆرێ ترۆمبێلێ دهاژۆن و ژبیردكەن، دەما ئەو ترومبێل ب قست كرین، خوە كرینە كویلێن قستی و وەكو ب كوردەواری دبێژن (هەتا حەفكێ دكەڤنێ). ژلایەكێ دیڤە ئەڤ ئالۆدەبوونا هەنێ، هەر چەندە ب ئالۆدەبوونا ماددەیێن هۆشبەر ناهێتە بەراوردكرن، لێ گەلەك جۆرێن ئالۆدەبوونێ یێن هەیین و زیانێ ب مرۆڤی و خێزانا مرۆڤی دگەهینن و نابیت مرۆڤ چاڤ ل كەسێن دی و ژیارا كەسێن دی بكەت، دڤێت مرۆڤ ب حالێ خوە یێ رازی بیت.