دهسگههێ وار نهگرن، پێشبێخن!!
حهمیدێ بامهڕنی
ل سهر وهختێ حوكمهتا بهرێ یا ئیراقێ دهمێ رێڤهبهریا رادیۆیا كوردی ل بهغدا بهرنامجێن وێ نیڤهك ژێ ب بههدینی و نیڤا دی ژێ ب سۆرانی بوون و ئهو بههدینیا هینگێ ل سهر وێ رادیۆیێ دهاته ئاخڤتن گهلهك ژ ڤێ دهڤۆكا نوكه ل سهر بههدینیێ حساب یا خۆشتر و پاقژتر بوو، ئانكو ئهو ئهو بههدینی بوو یا كو مرۆڤهكێ بههدینی ب دروستاهی دشێت ببێژیت (ئهڤه ئهزمانێ من یێ دهیكێیه). چیڕۆك و چیڤانۆكێن ل وێ رادیۆیێ دهاتنه بهلاڤكرن، ههمی ئهو بوون یێن بههدینیا د ژیارا خوه یا رۆژانهدا سهرهدهری ل گهل دكر و شهڤبێریێن خوه پێ دبۆراندن.
تشتێ فهر ئهوبوو نیڤهكا بهرنامجان بههدینی بوون و نیڤا دی ژی سۆرانی بوون. ههیامهكی سۆرا ڤیا بههدینیێ ل سهر وێ رادیۆیێ كێمكهن، بهلێ حوكمهتا مهركهزی مایتێكر و رێنهدایێ د ڤێ پێهنگاڤا خوهدا سهركهڤن و بهرپێڕهێ بههدینیێ تهنگكهن و پاشی بكوژن.
بهلێ بهری چهند سالهكا دهستهكهكا 63 كهسی پهیدابوو كو (شێركو بێكهس ژی) ئێك ژ وان بوو، ژ حوكمهتا مه خوازت بههدینیێ بكهته د ئهرشیڤی دا، ئانكو دووماهیا بههدینیێ تهنهكێ گلێشی بیت، بهلێ ژ دهولهت سهرێ نڤیسهڤانێن كرمانجیئاخێڤ، وهسا دیاره، ئهو بزاڤا وان هاته پاشخستن و حهتا حێجهت و دهلیڤه پهیدادبیت بههدینیێ نههێلن ئان بڕپینن.
نوكه پشتی كورد رێڤهبهریا دهڤهرا كوردان دكهن ژ بهری نوكه گهلهك پێتر شهڕێ بههدینیێ دهێتهكرن و بههدینی گهلهك یا بێچارهكری ل چ ئالاڤێن راگههاندنێ كهسێن ب دروستاهی بههدینیێ دئاخڤن و دزانن نههاتینه دانان و راگههاندنا دهڤهرا كوردستانێ نهكو پشكداریێ د پێشخستنا بههدینیێ دا ناكهت، بهلكی نههێلانا بههدینیێ ب قهباله گرتیه.
مرۆڤ دشێت ببێژیت كو بههدینیئاخڤتن ل پهرلهمانێ كوردستانێ یا بهربهند (مهمنوع) كریه، چنكی بهردهڤكێن بههدینا دهمێ بۆ ئالاڤێن راگههاندنێ دئاخڤن، ههمی ب سۆرانی دئاخڤن. ئهڤه، ئێك؛ زێدهگاڤیێ ل سهر سۆزا پهرلهمانتهرێن بههدینی دایه خهلكێ خوه كو بهڕهڤانیێ ژ بهرژهوهندیێن وان بكهن و مهزنترین بهرژهوهندی پاراستنا ناسناما وانه و ناسناما بههدینیا ئهزمانێ وانه و ئهزمان ب ئالاڤێن گههاندنێ پێتر پێشدكهڤیت و ل بهر دلێ خهلكێ شیرین دبیت. دو؛ ئهڤه دیاردكهت كو ئهو ژ بهربهندكرنا ئهزمانێ دبستههن و دزانن رێ ناهێتهدان بههدینی پێشبكهڤیت.
دهسگههێ وار یێ راگههاندنێ ب دههان كادرێن راگههاندنێ تێدا شۆلدكهن و ژیارا مالباتێن وان ههمیان ل سهر ههیڤانهیا وانه و كادرێن گهلهك باش ژی تێدا ههنه و لێ فێربووینه، نوكه ژی باشترین بێژهر ل تێلهڤزیۆنان ههنه و ژ خواندنگهها وار دهركهفتینه.
دهسگههێ وار یێ راگههاندنێ یێ خوه بڕێڤهدبهت و كادرێ وێ یێ شۆلدكهت بێی كو ب چ رهنگان مرۆڤ بشێت میزانیا وار و سهتهلایتهكا دی یا دیار ل بهرئێك ههلسهنگینیت، چنكی ئهو شیانێن بۆ وێ هاتینه مسۆگهركرن گهلهك ژ وان شیانان پێترن یێن بۆ ههمی ئالاڤێن راگههاندنێ یێن بههدینی دهێنه پێشكێشكرن، چنكی بهرێ رهكلامێن ههمی كۆمپانیان یێ دایه وێ و میزانیهكا ڤهكری ههیه و ئهڤه یا ژ وان مینهصا دیاره یێن ل بن چاڤدێریا وێ دهێنه رێڤهبرن.
ئالاڤهكێ وهكی رووداو دڤیابا ههر چنهبا نیڤهكا پهیامنێرێن وێ یێن دهرڤه بههدینی بان، بهلێ شوونا بههدینیان بدهته شۆلی یا هاتی ئێك، ئهو بههدینیێن لێ شولدكهن ژی یێن وهلێكرین ئان ب سۆرانی ئان ب دهڤۆكا ژۆریێ كوردستانێ باخڤن ئان ژی ههما یێن هاتین هندی كهسهك ژ ئالیهكێ سیاسیێ ژۆریێ كوردستانێ ڤهبووی یێن داینه شۆلی و ئێك ژ وهزیفێت وان ئهوه ئهزمانێ بههدینی و كولتۆرێ بههدینیێ یێ مولتهزم خرابكهن. ئهو بخوه گهلهكا فهربوو بههدینیان و ئهزمانێ وان خێر ژ رووداوێ و یێن وهكی وێ دیتبا، چنكی ئهو لایێ رووداوێ تهمویلدكهت پهرلهمانیێن وی زێدهی 50% بههدینینه، ئانكو ژ نیڤهكا دهنگدهرێن وی لایێ سیاسی پێتر بههدینیئاخێڤن و دڤیا ئێكا هند بهێتهكرن كو ئهو ب ئهزمانێ خوه یێ دهیكێ دسهربلندبن. ههروهسا گهلهكا فهره شوونا ئێكێ سۆرانیئاخێڤ بهێت ببیته مهندوبێ سامی ل سهر ئالاڤهكێ بههدینی یێ راگههاندنێ، هند دهورا بۆ ههمی كادرێ راگههاندنا بههدینی ڤهكهن هندی بۆ كادرێ ئێك ئالاڤێ دیارێ راگههاندنێ ب تنێ ڤهدكهن.
گهلهكا فهربوو ئالیێ پێتری 80% ژ بههدینیان دهنگێ خوه دایێ رۆژنامهكا ئهزمانحالێ خوه ب بههدینی ڤهكربا و دیساڤه ههر ئهوی لای ل پهرلهمانێ كوردستانێ ئێكا هند كربا رۆژناما وهقائیعێت كوردستانێ ب بههدینی ژی هاتبا بهلاڤكرن.
یا فهره و ژ حهقێ بههدینیانه سهرۆكێ ههرێمێ و سهرۆكوهزیر و ههمی وهزیرێن حوكمهتا ههرێما كوردستانێ ژی گۆتارهكا وان ب سۆرانی بیت یا دی ب بههدینی بیت. چنكی بهردهوام گرانیا بارێ بزاڤا پاراستنا كوردینیێ ل سهر ملێن بههدینیان بوو.
تێلهڤزیۆنا وار یا شیای گهلهك دهڤێن كادرێن ئۆپۆزیسیۆنێ بگریت و د ناڤ خوهدا بحهلینیت و هۆسا دهلیڤێ پڕۆپاگهندهیا ئۆپۆزیسیۆنێ گهلهك كێمكریه و باندۆرا وان بهر ب نهمانێڤه بریه و گرۆڤێ ڤێ گۆتنێ ژی ڤهڕێژا ههلبژارتنێن ڤێ دووماهیێ بوو.
وار شیایه ههمی رهنگێن ژیارا كوردهواریێ د ناڤ بهرنامجێن خوهدا پێشكێشكهت و دیسا شیایه ئهزمانێ كوردی حهتا چهندهكا باش ژ گۆتنێن خلته بپارێزیت. ههروهسا وار شیایه كولتۆرێ ژۆریێ كوردستانێ ژی ب رێیا سهتهلایتا خوه ههم ل ناڤ ههمی كوردان و ههم ژی ل ناڤ میدیا دونیایێ بهلاڤكهت، ئانكو حهتا نوكه كهس وهكی وار نهشیایه بهردهڤكیا دهڤۆكا بههدینی بكهت، ئالاڤێن دی یێن گههاندنێ ههمی بۆ تهخا سیاسی دستێرهكرینه، بهلێ وار بۆ بچووك و مهزنان ژ ههمی جڤاكی یا ستێرهكریه. دا گهلهك یا باشتر بیت وار بۆ تۆڕهكا میدیایی بهێته پێشخستن، وهكی، كهنالهكێ زانستی و ئێكێ بچووكا و تهربیێ لێ هاتبا زێدهكرن، دا ئیدیۆمێ زانستی و تهربیێ د بههدینیێ دا پێشكهفتبا.
چ كهس و ئالاڤێن راگههاندنێ نینن كێماسی نهبن، بهلێ یا فهره ئهگهرێن وان كێماسیان بهێنه دیاركرن و پاشی ل رێیێن چارهكرنێ بگهڕن و رێیا سهرپشكا چارهكرنا ئارێشان ژی ڤهكرنا دهورێن راگههاندنێ و رێڤهبرنێ یه.
رێڤهبهریا وار بێگومان كێماسیێن خوه ههنه، بهلێپا د عهینی وهختدا ئهڤه ژ مێژوهره شۆلدكهن و نوكه هندهك شههرهزایی ههنه و قابلی پێشخستنێ نه و ههكه نیازا گوهۆڕینا هندهكان ههبیت، ژی بلا ئهوێن شوونا وان دگرن ههر بههدینی بن و ئاكنجیێن رهسهنێن پارێزگهها دهۆكێ بن، دا تۆڤێ ههستا شكاندنا بههدینا و بههدینیێ نههێته چاندن، چنكی یێ ژ ههمیا پێتر زیان ژ شكاندنا بههدینیان ڤێدكهڤیت ئهو ئالیێ سیاسیه یێ بههدینان ژ ههمیان پێتر دهنگێ خوه دایێ.
بههدینان بهس رۆژنامهك ب تنێ یا كو بهس ب بههدینی دنڤیسیت ههیه، ههر چهنده ئهو رۆژنامه تێرا بههدینان ناكهت و سرایا نڤیسینا ل سهر ڤێ رۆژنامێ گهلهك درێژدبیت و ئهڤه دبیته ئهگهرێ هندێ كو هژمارا نڤیسهڤانان رۆژ بۆ رۆژێ ل كێمیبدهت و نڤیسهڤانێن زیرهك و شههرهزا پهیدانهبن و نڤیسهڤانان پێڤهنههێت خواندهڤانی بۆ خوه پهیداكهت، بهرامبهری ڤێ كێمیا هنده مهزنا ئالاڤێن راگههاندنێ یێن ب ئهزمانێ بههدینی سۆرا ب دهها تێلهڤزیۆن و رۆژنامه و كۆڤار ههنه و بێگومان ههر ئهو ژی د بازرگانى نینن و تهمویلا خوه ژ سندۆقا حوكمهتێ وهردگرن.
ههر حزبهكێ رۆژنامهكا ئهزمانحالێ خوه ب سۆرانی ههیه و خوه رۆژنامهكا ب تنێ ژی یا بههدینی یا ئهزمانحالێ حزبهكێ ژ یێن ههرێما كوردستانێ نینه. ئهزمانێ بههدینی ژ بزاڤێت بۆ نههێلانا وی دهێنهكرن مهزنتره، چنكی ئهڤی ئهزمانی ژیێ وی یێ رهسمیبوون و پێ نڤیسینێ ل ناڤبهرا 600 بۆ 700 سالانه و ئهڤ ئهزمانه بوو ل دهسپێكێ تیۆریا كوردینیێ و كوردپارێزیێ پێ هاتیه نڤیسین و ههر ئهڤ ئهزمانه ژی بوو شیعر ونهسرێن ئێكێ یێن كوردی پێ هاتینه نڤیسین و ب ڤی ئهزمانێ حهمیدی و فهقیێ تهیران و مهلایێ جزیری و ئهحمهدێ خانی …هد نڤیسیه. لهوا بههدینی ژ مرنێ مهزنتره و نامریت.
