ئـەگـەر 23 ب 39 بـەروڤـاژی بایە؟
مـوسـەدەق تـۆڤـی
دەسپێكا ئەڤ سالە د نڤیسینەكێدا سەر بەرپەرەكێ ڤێ رۆژنامەیێ مە گۆتبوو: هەرسێ پارچەیێن كوردستانێ پێنگاڤێن باش بەرەف پێش چووینە، بەلێ هەرسێ پارچە ژی روو برووی مەترسییەكا مەزن و نیازێن خرابێن دەستەلاتدارێن دەولەتان دبنەڤە. لەوما تنێ سەرەدەرییەكا هوور و حەكیمانە و هشیارا سەركردایەتییا كوردی ب مەرجێ هەڤگرتنەكا راست و بێی نیازا بەرپێكان ل هەڤدو بگرن دێ شێت بەرسینگێ ڤێ مەترسیێ و نیازخرابیێ بیتەڤە.
پێنج هەیڤ بۆرین مە ترسییا مەزنتر لێهاتی، ل باكوور ژێر درووشمێ تركیا بێ تیرۆر نیازێن دەولەتێ د دیارن هەرتشتەكی ژ بزاڤا كوردی وەرگریت بێی كو د بەرانبەردا تشتەكی بدەت، رۆژئاڤا ژ رێڤەبەرییەكا خوەسەرا خوەدی دەستەلات و لەشكەر و سازیێن دەولەتینیێ یا بەرە ب چار پێنج كورسیێن پەرلەمانێ شامێ و مافێ دو دەمژمێرێن خواندنا كوردی وەك دەرسا بژارە دچیت، ل باشوورێ خوەدی دەستەلاتەكێ فیدرال و نیمچە دەولەت خەما مەزن یا بوویە مووچەیێ مەهانەیێ فەرمانبەران و پلەیا سەرۆككۆمارێ بێ دەستەلات و سێ ـ چار كورسیكێن كابینەیا وەزیرێن ئیراقێ، رۆژ ل دووڤ رۆژێ بەرپێكێن ل دەستەلاتێ هەرێما فیدرال دهێنەدان و كاردهێتەكرن بەر ب دەستەلاتەكێ مینا ئۆتۆنۆمیێ سەردەمێ بەعس دبەن، رۆژانە پێشبینیا نیازێن خرابتر ژ دەستەلاتێ نهایێ بەغدا دهێتەكرن و سەرەدەرییا چەوت و نە حەكیمانە و نەهشیارا سەركردایەتییا كوردی و شەرەنیخا ناڤخوەییا حزبێن كوردستانی پێشبینی ناهێتەكرن ل وی ئاستی بن شیانێن بەرسینگگرتنا مەترسیێ و نیازخرابییا نەیارێن دۆزا كوردی ل بەغدا هەبن.
خالا هەرە مەترسیدار د ریزێن بزاڤا نەتەوەییا كوردی دا هەڤڕكی و شەڕەنیخا نە رەوایا (جەلالی – یەكێتی) و پارتی یە، ژ سالا 1964ێ ڤە، د قووناغێن پڕ مەترسی دا دەربازبوویە، دربێن گران ل بزاڤا نەتەوەییا كوردی داینە و گەلەك جاران كورد گەهاندینە كنارێ ژناڤچوون و قڕكرنێ و بەر ب پاش ڤە زڤراندینەڤە، ب هەر رەنگەكێ هەبیت سالا 1986 ب مۆركرنا پێكهاتنا ناڤبەرا پارتی و یەكێتیێ، سنوورەك بۆ خوەكۆژیێ هاتەدانان و پێنگاڤێن باش بەر ب خەباتەكا نەتەوەییا هەڤپشك هاتنە هاڤێتن و بەرهەمێ هەرەمەزن ژی سەركەتنا سەرهلدانا بهارا 1991بوو.
ب هلبژارتنێن پەرلەمانێ و دامەزراندنا ئێكەمین كابینایە وەزرێن هەرێمێ، تەمەنێ پێكهاتنا 1986 ب داویهات و قووناغەك دی یا هەڤڕكییا نەرەوا و شەڕێ خوەكوژیێ دەسپێكر و كوردستان و حوكمەتا هەرێمێ گەهاندنە نەخۆشترین سەردەمێن مێژوویی و رێك خۆشكر بۆ مایتێكرنێن بیانی و كاریگەرییا وێ چەندێ هەتا نها ژی د ناڤا كوردستانێ دا دیارە. جارەكا دن ب هاریكارییا ئالیێن خێرخواز و ژ بۆ بەرژەوەندی و پارسەنگا هێزان ل سالا 1998سنوورەك بۆ ڤێ قووناغا شەڕێ خوەكۆژیێ هاتەدانان، هەر چەندە هندەك جاران ل ڤێرێ وێراهە مەترسیێن شەڕ و لێكدانان دیاردبوون، بەلێ ژ ئەنجامێ هشیارییا هەردو سەركردەیان مەسعود بارزانی و مام جەلال تالەبەنی زوو دهاتنە سنوورداركرن و ل ژێر درووشمێ بەرژەوەندییا بالایا كوردستانێ رێ ل بەر هەر مەترسییەكێ دهاتەگرتن یا بەرۆكا هەرێما كوردستانێ دگرت.
خالا هەڤپشك د ناڤبەرا ئالیێن سیاسیێن كوردستانێدا هەردەم هلبژارتن بوونە، هەرهەموویان د ئەدەبیاتێن خوەدا داكوكی ل سەر وێ چەندێ كریە كو هلبژارتن سەنگی مەحەكە بۆ حوكمرانی لە كوردستاندا و بریارا داویێ بۆ دەسنیشانكرنا حوكمداریێ بۆ خەلكێ كوردستانێیە. بەلێ ب كریار ژ ئێكەمین هلبژارتنێن گولانا 1992 هەتا نها پێگیری ب ئەنجامێن هەلبژارتنان نەهاتییەكرن، ب دارێ زۆرێ راستتر ئەوە بێژین ب لویلییا تفەنگێ ل گولانا 1992 سیستەمێ ففتی ففتی 50 ب 50 هاتەسەپاندن و هەتا نها ژی كورد یێ باجا وی سیستەمی ددەن.
هەلبژارتنێن دووێ ل سالا 2005 هاتنە ئەنجامدان، هندەك حزبێن دی یێن كوردستانێ بوونە ئەندام د پەرلەمانێ كوردستانێ دا و د هندەك قووناغان دا پشكداری د كابینەیا وەزیران دا كر، بەلێ خالا جهێ سەرنجێ د هەموو هەلبژارتنێن هاتینەكرن دا دەنگێن یەكێتیێ د هلبژارتنان دا كێمتر بوونە (هندەك جاران گەلەك كێمتر بوونە) ژ یێن پارتی د بەرانبەردا یەكتییێ ڤیایە سیستەمێ 50 ب 50 ل سەر حوكمەتا هەرێمێ بسەپینیت و هندەك جاران ب رۆژا نیڤرۆ راگەهاندییە ئەگەر یەك كورسیمان هەبێت یەكێتی هەمان یەكێتییە، ئانكو درژدبوون ل سەر هەمان سیستەمێ، هێژ خرابتر د دەستەلاتێ هەرێمێ دا وەك وان دگۆت برابەش بوون، بەلێ د دەستەلاتێ زۆنی سەوز (سلێمانیێ) دا تنێ ئەو خوەدی دەستەلات بوون و برابەشی نە دخواند.
پارتی كو د هەموو هلبژارتنان دا ل پێشیێ بوویە خۆدانا رێژەیا مەزنترا كورسیێن پەرلەمانی بوویە، هەموو جاران داگیران یان داشكاندن بۆ یەكێتیێ كریە و ژبەر هەر ئەگەرەكی بیت پتر ژ مافێ كورسیێن وان د پەرلەمانی دا كورسیكێن كابینەیا وەزیران داینە وان و هەموو جاران ژی یەكێتی د كارێن حوكمەتا هەرێمێ دا رێگربووینە و وەك پشكدارێن كابینەیێ سەرەدەری نەكرینە.
د داوی هلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێدا یەكێتی و كەسێ ئێكێ یێ دەستەلاتێ یەكێتیێ ژ یاسا و بنەمایێن بانگەشەیا هلبژارتنان دەركەتن، ب مایك شكاندنێ گەفێن شكاندنا دەستهەلاتێ هەرێمێ كو مەرەم پێ شكاندنا پارتی بوو دكرن، هەرچەند ئەو هەتا وی دەمی و هەتا نها ژ خێر و بێرێن حوكمەتێ دخۆن، ب مایك شكاندنێ گەفێن شكاندنا (مودیرعامێن) پارتی ژی دكرن. شكاندنا مایكان دەسپێكا راگەهاندنا شەڕەكێ دژوار و پاشە رۆژەكا مەترسیدار بوو…
بەلێ د ئەنجامدا پارتی د هەلبژارتنان دا 39 و یەكێتیێ 23 كورسی ئینان، نە تنێ مفا ژ ئەزمۆنا خوە د هلبژارتنان دا وەرنەگرت، بەلكێ مینا مایكێن د بانگەشەیێ دا شكاندین، كار بۆ شكاندنا ئەنجامێن هلبژارتنان و پێكنەئینانا كابینەیا نوویا حوكمەتا هەرێمێ كر. د سەروبەرێ بێ دەنگییا ئالیێن دی یێن سەركەتی د هلبژارتناندا و نە وێرەكییا هندەكان د پرۆسەیا چالاككرنا پەرلەمانیدا یەكێتی هەتا ئاستەكی د ڕكمانییا خوەدا بەرانبەری پێكئینانا حوكمەتا هەرێمێ دا یا سەركەفتی بوو، بەلێ چ سەركەتنەك سەرێ سالەك و هەشت مەهانە پەرلەمانێ سڕكرییە نە ناڤە و نەرەنگ و كابینەیا نوویا حوكمەتێ نەهاتە دامەزراندن و حكومەتا نها بێی پشتەڤانییا پەرلەمانی یا كاری برێڤەدبەت و ل ژێر فشارێن مەزندایە…ئەڤێ ركمانیا یەكێتیێ رێك خوشكرییە لایێن نەیار و دژە هەرێما كوردستانێ پتر پیلانان دژی هەرێمێ بگێرن و پتر بەرپێكان بدەنە بەرپێن حكومەتا هەرێمێ و كیانێ فیدرالیێ هەرێمێ و ل ڤێرێ و وێراهە بانگەشەیا نەهێلانا كیانێ هەرێمێ و سەپاندنا سیستەمێ مەلبەندی (مركزی) د حوكمدارییا ئیراقێدا بكەن، ژ ئەنجامێ ڤێ ركمانیێ هەرێما كوردستانێ مینا رانەكێ پەزییە چەند رەڤدێن گورگان كیلبێن خوە لێتیژ كرینە هەر گاڤەكێ یێ چەند بهوستەكان خوە نێزیك دكەن هەتا دەلیڤەكا نایاب دبینن و هێرشێ دكەن سەر، وی دەمی نە وەلات ب شكاندنا مایكان رزگار دبیت نەژی ب 23 كورسیێن پەرلەمانی نە ژی ب چەند كورسیێن د زیندانا سلێمانیێ دا پەیمانا پشتەڤانیێ دایە یەكێتیێ.
ل داویێ پرسیارەك دهێتە پێش: گەلۆ هەكە رەوش بەروڤاژی بایە و یەكێتی خودانا 39 كورسییان بایە و پارتی خودانا 23 یان با دا یەكێتی چاوان سەرەدەریێ كەت و ئالیێن دی یێن خودان كورسیێن پەرلەمانی دا چ هەلوەست هەبیت و دا چاوان رێزێ ل دەنگێ وەلاتییان گرن یان دا خوە بۆ هێزا مایك شكاندنێ چەمینن…؟
