ههڤركیا د ناڤبهرا ئهمریكا وئیرانێ دا یا كهڤنه!!
هزرهك
ههڤركیا د ناڤبهرا ئهمریكا وئیرانێ دا یا كهڤنه!!
1 ـ 2
د. رهشید فندی
ههر ژ رویدانا شۆرهشا ئیرانێ ل سالا 1979 و لادانا دهسههلاتا شاهێ ئیرانێ و ههرفاندنا سیستهمێ حوكمێ شاهی و دانانا حوكمێ ئیسلامی ل جهێ وی, ههر ژ رۆژێت بهراهیێ ههڤركیێ و نهڤیانێ لناڤبهرا سیستهمێ نوی و ئهمریكا دهست پێ كر, بێگومانه ئهم دزانین شاهێ ئیرانێ وسیستهمێ وی, نێزیكترین ههڤپهیمانێت ئهمریكا و رۆژ ئاڤا بوون ل دهڤهرا رۆژههلاتا ناڤهراست, ههر وهكی ههڤپهیمانهكا ئهمریكا و ههر وهسا وهك دهولهتهكا خودان نهفتهكا زۆر ل دهڤهرێ, بێگومانه ئهمریكا و رۆژئاڤا پێخۆش نهبوو ئهو گوهۆرین ل ئیرانێ چێبووی, لێ دیسا بێگومانه ئهمریكا سهروبهرێ ناڤخۆیی یێ ئیرانێ باش د زانی و باش خواندبوو كو یا ب زهحمهته بشێن ڤێ جارێ بهرهڤانیێ ژ شاهی بكهن, ههر وهكی وان لسالا 1953 بهرهڤانی ژ سیستهمێ شاهی كری و حكوومهتا (دكتۆر مصدق) ئێخستی و شاه زڤراندیه ڤه سهر دهسههلاتێ, پشتی رهڤی و ئیران بۆ (مصدق) هێلای.
ئهمریكا باش دزانی, ڤێ جارێ یا بزهحمهته ئهو بشێت شاهی راگریت, چنكی حوكمێ شاهی ژ ناڤدا وهكی سێڤهكا رزی لێهاتبوو, و ساخكرنا وێ سێڤێ نائێتهكرن.
ئاخفتنهكا سهركردێ حزبا شیوعیا سهردهمێ ئێكهتیا سۆڤیهتی یا بهرێ (نیكیتا خرۆشوف) ل سالێت پێنجیا ژ چهرخێ بووری یا ههی دهرباری ئیرانێ, لسهر دهمێ خۆ گۆتبوو (ئیران سێڤهكا گههشتی یه, نێزیك ئهو سێڤ دێ كهڤیته د دهڤێ مهدا), لێ پشتی بۆرینا وان هنده سالا ئهو سێڤ كهفته د دهڤێ خومهینی دا.
لێ دڤیا ئهو سیستهمێ ئیسلامی ژی ئهوێ پشتی شاهی هاتیه سهر حوكمی, ههڤسهنگیا سیاسی ل دنیایێ زانیبا و باش خواندبا كا كی سیاسهتێ ل دنیایێ د گێریت یان بێژین سیاسهتا دنیایێ چهوا دزڤریت. ههما دینێ ئیسلامێ بخۆ ژی د كۆكا خوهدا, دڤێت سیاسهتا وی سهردهمی باش بخوینیت و پاشی رهفتاری بكهت, و گهلهك نموونه یێ لسهر وێ چهندێ ههین, لێ نموونهیهكێ بتنێ بینین بهرسڤا وێ چهندێ ددهت, نموونهژی ژ رهفتارهكێ پێغهمبهری یه (س) و یا دیاره ژی مهلایێت ئیرانێ ژ پێغهمبهری (س) باشتر سیاسهتا ئیسلامێ نزانن.
دهمێ پێغهمبهری (س) د گهل بوسرمانا ڤیای ل سالا (6) مشهختی ژ مهدینێ بچنه مهككههێ بۆ عومرێ, قورهیشی دهركهفتنه بهراهیا وان و نههێلا بچنه مهككههێ و ل جههكی دبێژنێ (حودهیبیه) پێكڤه روینشتن و قورهیشیا گۆتێ چێنابیت هوین بێنه مهككههێ, پێغهمبهری (س) باش دزانی هێزا بوسرمانا وی دهمی یا كێم بوو وقورهیشی ب هێزتر بوون, لهوما پێغهمبهری قهبوول كر, و لسهر وێ چهندێ پێكهاتن, بوسرمان بزڤرنهڤه و ههتا (10) سالێت دی ئهو ئاشتی یا بهردهوام و دبێژنه وێ پێكهاتنێ, پێكهاتنا (حودهیبیه).
دهمێ نڤیسهر هاتی و بهندێت وێ پیكَهاتنێ نڤیسین, نڤیسی: (سهرۆكێت قورهیشیا و پێغهمبهرێ خودێ, لسهر ڤان بهندا پێكهاتن). سهرۆكێت قورهیشیا قهبوول نهكر وگۆت گهر مه باوهری ههبا ئهو پێغهمبهرێ خودێ یه, مه رێ لێ نه دگرت. دڤێت بنڤیسن: (سهرۆكێت قورهیشیا د گهل محهمهدێ كورێ عهبدلای لسهر ڤان بهندا پێكهاتن). پێغهمبهری (س) گۆته نڤیسهری, وهسا بنڤیسه وهكی وان دڤێت.
ب سیاسهت و دووربینیا خۆ پێغهمبهری (س) دزانی ههتا (10) سالێت دی، دێ ئایینێ نوی بهلاڤ بیت و بارا پتر ژ خهلكی دێ بوسرمان بن و ههر وهسا چێبوو.
ئهڤه نموونهیهك بوو ژ دووربینی و سیاسهتا پێغهمبهری (س), باوهر ناكهم مهلایێت ئیرانێ ژ وی بوسرمانتر و سیاسی تر بن.
ئاخفتنهكا لناڤبهرا چاڤدێرێت سیاسی ههی, كو ئهو سیستهمێت ژ نوی تێنه سهر حوكمی چ ب رێیا شۆرهشا یان كۆدهتایا بیت, سیاسهتا ههڤسهنگ د دنیایێ دا نزانن و چهند د دلسۆز بن زوی دكهڤنه د شاشیا دا, چنكی ب رێكا دیمۆكراتی و ههلبژارتنا و لێكگهۆرینا دهسههلاتێ (تداول الحكم) نههاتینه سهر كورسیكا, لێ گهرماتیا شۆرهشێ یان كۆدهتایێ وه دكهت كو (تۆپز ل كهندال) كار بكهن و (قۆچانێ د گهل كهڤرا بكهن).
یا مای.
دهمێ شۆرهشا ئیرانێ سهركهفتن بدهستڤه ئینای و سیستهمێ حوكمێ ئیسلامی هاتیه جهێ سیستهمێ شاهی، بهری ههمی كاران، ئیرانی چوون بسهر بالیۆزخانا ئهمریكی دا گرت ل تههرانێ و پتر ژ پێنجی فهرمانبهرێت بالیۆزخانێ دهسته سهر كرن و پتر ژ سالهكێ مانه دهستهسهركری، ههر وهسا دهست بسهر بهلگهنامه و كاغهزێت بالیۆزخانێدا گرت وههتا ئهو كاغهزێت د تهنهكێت گلێشی دا كۆم كرن و دانه بهرێك . بالیۆزخانا ههر وهلاتهكی ل دویف رێنمایێت دبلۆماسی ب پارچهیهكا ئهردێ وی وهلاتی تێته هژمارێ ئهوێ خودانێ بالیۆزخانێ و ب چو رهنگا نابیت زێده گاڤی لسهر بێته كرن، بۆ نموونه بالیۆزخانا عیراقێ ل ههر وهلاتهكی ب پارچهیهكا ئهردێ عیراقێ تێته هژمارێ ونابیت ب چو رهنگا زێدهگاڤی لسهر بێته كرن، لهوما سهفارهتا ئهمریكا ژی ل تههرانێ ب پارچهیهكا ئهردێ ئهمریكا تێته هژمارتن و نه دبوو هندهك گهنجێت خوین گهرمێت ئیرانی بچنه ناڤ بالیۆزخانێ، زێدهباری گرتنا فهرمانبهرا وزێده باری دهست بسهردا گرتنا ههمی بهلگهنامه وكاغهزێت بالیۆزخانێ . راسته ئهمریكا پشتهڤانهكا بهردهوام بوو بۆ سیستهمێ شاهی، لێ دهمێ شۆرهش لسهر شاهی هاتیه كرن وشۆرهش بسهركهفتی، چێدبوو دهسههلاتداریا شۆرهشێ پهیوهندیێت دپلۆماسی د گهل ئهمریكا بری بان و فهرمانبهرێت بالیۆزخانێ ب رێكو پێكی وجوانی د گهل ههمی بهلگهنامێت وان هنارتبانه ئهمریكا، لێ دهست بسهرداگرتنا بالیۆزخانێ وگرتنا فهرمانبهران، فاولهكا مهزن بوو و پێدڤی كارتا سوور بوو. ئیرانیا پتر ژ سالهكێ ئهو ههمی فهرمانبهرێت ئهمریكى راگرتن و گهلهك مابهینچی هاتن و چوون، بهس دا وان فهرمانبهرا نهكوژن، ههر وهسا پشتی گهلهك جررهنیخا د ناڤبهرا ئیرانیا بخۆدا ومایتێكرنا گهلهك دهولهتێت بیانی ههتا ل داویێ ئهو فهرمانبهر بهرداین. ههر وهسا راگههاندنا بهردهوام یا ئیرانیا ومایتێكرنا وان د كارێ دهولهتێت ئیسلامی یێت دهوروبهرێ ئیرانی وهكی دهولهتێت كهنداڤی، كو د ئهسلدا ئهو دهولهت ههمی ههڤپهیمانێت ئهمریكا و رۆژئاڤایێنه، ئهو دهولهت هندهك میرنشین بوون، ئهمریكا و ئنگلیزی یێت دروست كرین و كرینه دهولهت، نهخاسمه دزانین، ئهو دهولهت ههمی د زهنگینن ب نهفتێ، ڤێجا ئهمریكا و بریتانیا وههمی رۆژ ئاڤا دێ چهوا هێلیت ئهو بساناهی ژ دهستێ وان دهركهڤن ؟. لهوما زل هێزێت دنیایێ ههر دهم د شێن ئاریشا بۆ دهولهتێت بچووك و لاواز دروست بكهن، ئهگهر شهری راست و راست ژی د گهل نهكهن، لێ دشێن بههمی شێوا شهری د گهل بكهن. (جهواهر لال نههرۆ) سهرۆك وهزیرێ هندستانێ و ئێك ژ سیاسهتڤانێت دنیایێ لسهر دهمێ خۆ د ئاخفتنهكا خۆدا د بێژیت ( ئهز گههشتمه وێ باوهرێ، ئهگهر دوو ماسی ل بنێ دهریایێ بشهر بچن، دێ بینین دهستێ دهولهتێت زل هێز یێ تێدا ههی) ئهمریكا پشتی سیاسهتا ئیسلامیێت ئیرانێ دیتی، ئێكسهره شهر د گهل ئیرانێ نهكر، بهلكو ل زهلامهكی گهریا پێش وانڤه شهرێ ئیرانێ بكهت، باشترین كهسێ وان دیتی بۆ وێ چهندێ (سهددام حسێن) بوو، شۆرهشا ئیرانێ ل مهها شواتا سالا 1979 ێ چێبوو و ههتا سیاسهتا وان دیار بووی، وان (سهددام) ل مهها تیرمهها سالا ( 1979 ) ئینا سهر دهسههلاتێ ل عیراقێ و (ئهحمهد حهسهن بهكر) لادا، ئانهكۆ پشتی پێنج ههیڤا.ههر وهسا دهولوتێت رۆژئاڤا و نهخاسمه ئهمریكا، ههمی دهولهتێت كهنداڤی پالدان دا پشتهڤانیا عیراقێ بكهن. پشتی سالهكێ ژ حوكمێ خۆ، سهددامی هێرش بره سهر ئیرانێ. ئهگهر تۆ بدرستی شرۆڤه بكهی، چو ئهگهرێت بهر ئاقل نهبوون بۆ وی شهرێ ههشت سالا ڤهكێشای، و ملیۆن مرۆڤ ژ ههردوو لا تێدا هاتنه كوشتن و چهند ملیۆنهك بریندار و پهككهفته بوون،ههر وهسا ههردوو دهولهت ژ لایێ ئابووری ڤه كهفتن و قهرداربوون. سهددام، بخۆ وانه ژ وێ چهندێ وهرنهگرت و خۆ ب قههرهمانێ دهڤهرێ هژمارت و گهف ل ئسرائیلێ كرن، كو دێ وان ب (كیمیایا جووت) ژ ناڤ بهت، دیسان ئهمریكا و ئسرائیلی شهر د گهل نهكر و پێ وی ئێخسته د تهلیا (كوێتێ) دا ههتا ب تهمامی ژ ناڤبری. ههر وهسا دیاره سیستهمێ ئیسلامیێ ئیرانێ ژی بخۆ دهرس وهرنهگرتیه، لهوما دوور نینه وان ب دوورپێچا ئابووری ژ ناڤ ببهت، یان ئهگهر پێدڤی كر ئسرائیلێ ڤێرا بهردهت.
