توندوتیژی ل دژی خێزانان مال خرابكرنە
عایشە عەجیب
ئەڤ هەوا توندوتیژییێ بهێز نە بەس بۆ ئافرەتان و خێزانان یە بەلكو ب گشتی ژ بۆ هەموو مرۆڤێن توندوتیژییێ بەڕانبەر ئێكودو بكاردئینن دناڤا وان خێزانێن د ژیانا ڕۆژانە دا ڕووددەت بەربەڵاڤە، ئەو كەسێن توندوتیژییێ بكاردئینین چ بەڕانبەر زارۆكان، ئافرەتان، خێزان، دانعەمر، زەلام….هتد، لەورا ئەوێ پتر زیان لێ دكەڤیت زارۆكە و زارۆك دبیتە قوربان د ناڤا ڤان كاودانان دا، ژ بەر ب ڤێ چەندێ و ئەو مرۆڤێن ڕۆژانە دهێنە تەپەسەركرن ب شەڤێ ئارام نەشێن بنڤن و زارۆك ژ ترسا دا د لەرزن و ژ لایێ دەروونی و جەستەی ڤە زیانەكا مەزن ل وان د كەڤیت و دبیتە ئەگەر كو بەرەڤ پاشەڕۆژەكا لاواز ڤە بچن و ئەڤ چەندە كارتێكرنێ ل خێزانێ ژی دكەت كو خێزان نە ئارام و بەردەوام بهێنە ژناڤبرن. دێ سەبارەت ڤێ چەندێ پتر ئاماژێ پێ دەم كو توندوتیژیی چاوا دهێتە دیتن و ئەم چاوا دبینن.
د ڤێ هەوا (16) ڕۆژی یا بەرهەنگاربوونا توندوتیژییا د ژی ژنان و خێزان وەكی نەرێتەكێ سالانە ل 25/11 ل هەرێما كوردستانێ، هەمی قولاچكێن وەلاتێن جیهانێ، چالاكڤانێن جڤاكێ سڤیل، ڕێكخراوێن ئافرەتان، ل زانكۆ كۆلێژ و پەیمانگەهان ئەڤ چالاكییە دهێتە ڕاگەهاندن، ئەڤ هەلمەتە دهێتە بڕێڤەبرن دا كو جڤاك بهێتە هوشیار كرن و بەرەڤ ئاستێ كێمبوونێ ڤە ببەت.
نە بوونا توندوتیژییێ بۆ ئافرەت و خێزانێ دبیتە كو ژ لایێ پەروەردێ ڤە و زانستێ پێشڤەچوونێ ڕۆلێ ئافرەتێ د جڤاكی دا دكەت كو نەشێت ب ئازادییانە كار بكەت و بگەهێنە وان هیڤیان یێ دڤیا تێدا بژیت و خەونێن وێ تێدا خەیال د كرن ئەنجام بدەت. ئافرەت خودان پێگەهەكێ بهێزە د ژیانێ دا د نوكەدا ئافرەت ڕۆلەكێ گرنگ د هەمی بۆارێن ژیانێ د گێرین، شیانێن خۆ ئەنجام بدەت بەلكو د جڤاكا مە یا نوكە دا ئافرەت شیاییە خۆ ئاڤابكەت، د هەمی بۆاراندا كاربكەن چ وەك: بازرگانی، تۆڕێن جڤاكی، ڕاگەهاندنێ و پزیشكی دا،….. هتد. جڤاك پێش دكەڤیت دەمێ ژن و زەلام پێكڤە كار بكەن و هەمان دەرفەت یەكسان بن. یا من دڤێت بگەهینم كو توندوتیژیی نەبە س بۆ زارۆك، ئافرەتان و خێزانان،….هتد دهێتە كرن، بەلكو توندوتیژیی هەم ل زەلامان ژی دهێتە كرن، ئێك ژ وان خالان بەحس دێ كەم ژن ژی هەیە بەلكو ل پشت زەلامێ خۆ خیانەتێ بكەت، ئەڤە ئێك ژ وان خالانە كو توندوتیژیی بەڕانبەر زەلامی بهێتە بكارئینان و زەلام ژی تۆشی خەموكییێ بیت و خێزانا وی بهێتە وێرانكرن.
ئەو دەما توندوتیژی ل سەر ئافرەتان و خێزانێ بهێتە كرن نەتنێ خێزان بەلكو كارتێكرنێ ل جڤاكی ژی دكەت جڤاك بەرەف خرابییێ ڤە بچیت و گۆتگۆتك پەیداببن و چاڤلێكرن د ناڤا خەلكێ دا پەیدابیت، كوشتن، دەستدرێژی و بریندار كرن زێدەببیت، ئەگەر ئەڤ ڕەوشە بەرەف زێدەبوونێ بچیت جڤاك دێ زیانەكا مەزن و دەم دڕێژ بینیت، ئەڤ ڕەوشە نەتنێ زیانێ جەستە و دەروونێ دێ خێزانان و ئەو مرۆڤێن خرابییێ بكاردئینن كەت، بەلكو د هەمان دەمی دا ڕێی ل ئاڤاكرنا خێزانێ و كارتێكرنێ ل جڤاكی ژی دكەت. ئەڤ سەدەمە، پێدڤییە چارەسەری ب شێوەیەكێ گشتی و هەماهەنگی و پشتەڤانییا یاسایێ باشترین چارەسەری یە كو بهێتە ئاگەهدار كرن، بنەمایێ هەرێ ساخلەم د جڤاكی ئاشتی یە، ئەگەر دیار دا توندوتیژییێ بەردەوام دناڤ مالاندا نەمینت دێ جڤاك ژی بەرەف ئاشتی و سەقامگێری ڤە چیت و خێزان بەرەف گەشەكرنێ ڤە دێ یا بەردەوام بیت و ڕەوشەنبیری د ناڤا جڤاكی دا دێ بهێز بیت.
یا گرنگە ئەم هەمی پێكڤە ل دژی ڤێ توندوتیژیی و هەمی جۆرێن وێ ڕێی لێ بگرین و بەردەوام ژ لایێ یاسا و مامۆستایێن ئاینی و ڕاگەهاندن و چالاكڤانان ڤە نە هێلن ئەڤ هەوا توندوتیژییێ بەرەف زێدەبوونێ ڤە بچیت و بەردەوام كار ل سەر ڤێ چەندێ بهێتە كرن.