لاوازیا پیشەیا ڤێتێرنەری و مەترسیا ڤەكرنا كولیژێن نوی
د. دیار تەیب بەرواری
د ڤێ گۆتارێ دا دێ باسێ هێلێن كاری د واری پزیشكیا ڤێتێرنەری دا ل هەرێما كوردستانا ئیراقێ دا كەم، و بەراوردكرنا پێدڤیێن بازاڕێ ناڤخۆیی و پێدڤیێن دەولەتی بۆ ڕاهێنان و پرۆگرامێن خواندنێ د گەل ژمارەیا كۆلێژ و پەیمانگەێن تەكنیكی ڤێتێرنەری.
ژمارا كۆلێژێن پزیشكی ڤێتێرنەری ل ئیراقێ (17) نە، كو سێی ژ وان ل هەرێما كوردستانێنە، ئەو ژی پێكهاتینە ژ:
1- كۆلێژێن پزیشكیا ڤێتێرنەری ل زانكۆیێن (سلێمانی و دهۆك و هەولێر) كو سالانە ژمارەیەكا بەرچاڤ ژ قوتابیان لێ دەردچن. نوكە ژمارەیا وان ژ سێ هەزار پزیشكی ڤێتێرنەری دەرباز بوویە، كو وەك ئەندامێن سەندیكا ڤێتێرنەری ل دو لقێن (هەولێر و سلێمانی) دابەشكرینە. هەروەسا ژمارەیەكا وان كو ئەندامێن ڤێ سەندیكایێ نین.
2- كۆلێژا تەكنیكی ڤێتێرنەری ل زانكۆیا تەكنیكی ل هەولێر.
3- پەیمانگەها تەكنیكیا ڤێتێرنەری ل (شەقلاوە و گەرمیان). ل گەل پەیمانگەهەكا كەرتێ تایبەت ل گەرمیان.
یا ڕۆنە كو حوكمەتێ دیدەكێ ڕۆن نینە بۆ مفاوەرگرتن ژ دەرچۆیێن كۆلیژا پزیشكیا ڤێتێرنەری، هەروەسا هیچ هەماهەنگییەك د ناڤبەرا وەزارەتا كشتوكال و وەزارەتا خوێندنا بالا دا نینە، بۆ پلاندانان بۆ دابینكرنا دەلیڤەیێن كاری ل پاشەرۆژێ بۆ پزیشكێن ڤێتێرنەری، بەری ڤەكرنا كۆلێژەكا نوی. دەلیڤێن كاركرنی نوكە د واری پزیشكیا ڤێتێرنەری دا د پلەیا ئێكێ دا سنووردارن ب:
1- كاركرن ل كەرتی گشتی دا (وەزارەتا كشتوكال و ژێدەرێن ئاڤێ) ب رێكا رێڤەبەریا گشتی یا سامانی ئاژەلی و ڤێتێرنەری. ئەڤ دەرفەتە یا كێمبووی، چنكو حوكمەتێ ڕێوشوێنێن خۆپارێزتنێ یێن گرتینەبەر و دامەزراندن یا راوەستاندیە ژ بەر ئەو قەیرانا دارایی كو زێدەترە ژ دەه سالان و یا بەردەوامە.
2- كاركرن ل وەزارەتا خوێندنا بالا و توێژینەێن زانستی، كو ل كۆلێژێن پزیشكیا ڤێتێرنەری و كولیژێن دی دا، دامەزراندن بۆ دەرچوویێن ئێكێ، ئەڤ جۆرە دەلیڤەیە گەلەك یا كێمە ژبەر هەمان هۆكار كو ل سەری مە باس لێ كر.
3- كاركرن ل پرۆژەیێن پەلەوەرا دا وەك سەرپەرشتێ ساخلەمی: ئەڤ جۆرە دەرفەتە هەنە بەلێ گەلەك د سنوورداینە و ب دەستڤەئینانا وان یا ب زەحمەتە، ژ بەركو كاركرن ل ڤان جۆرە پرۆژەیان پێدڤی ب ئەزموونەكا بەرفرەه هەیە كو گەلەك جاران دەرچویێن ڤان دوماهیان ئەڤ چەندە ل دەف نینە. ژ بەر هندێ ژمارەیا ئەو كەسێن د ڤی واری دا كاردكەن گەلەك د كێمن و پتریا وان سەرپەرشتا و شارەزایا پتر ژ پرۆژەكێ سەرپەرشتی دكەن.
4- كاركرن ل پرۆژەیێن ئاژەل و كەوالان: ئەڤ جۆرە دەرفەتە هەنە، بەلێ ژمارەیا پرۆژەیا گەلەك د كیمن، ب تایبەت پڕۆژەیێن مەزن. ژ بلی ڤێ چەندێ، هەر پرۆژەیەكی ب شێوەكی گشتی تنێ یەك یان دو پزیشكێن ڤێتێرنەری دادمەزرینیت.
5- كاركرن ل كلینكێن ساخلەمیان ئاژەلان: ئەڤ كلینیكە ب پلا ئێك خزمەتا ئاژەلێن بەرهەمدار دكەن (چێل، پەز، بزن، بالندەیێن مالی، و باڵندەیێن بازرگانی) كو كێمن و ل هندەك شار و شارۆچكەیان و گونددا هەنە . ژمارەیا وان ل گەل ژمارەیا ئەو ئاژەلێن دبنە ئارمانج، نەیا گونجایە.
6- كلینیكێن تایبەت بۆ ئاژەڵێن مال و ئاژەلێن دۆست (pet). ئەڤە د بەربەلاڤن و ژمارەیا وان بەردەوام د زێدەبوونێ دانە، هەرچەندە ئەڤ جۆرە كارە تایبەتمەند و سنووردارە.
7- كۆمپانیا و نڤێسینگەهێن ڤێتێرنەری. كاركرن د ڤی واری دا بۆ وانەیێن كو سەرمایە هەبیت. ئەڤ دەرفەتە پێشتر هەبوون، بەلێ ب هۆكارێن جۆراوجۆر، هێدی هێدی ژمارەیا وان وەك رێژەیا كێم دبیت.
8- كاركرن ل كەرتێن دیتر كو دوورن ژ پیشەیا ڤێتێرنەری، ژ وان، كەرتێ دەرمانێن مرۆڤان، خانووبەرا، خزمەتگوزاریا، ڕێكخراوا و كۆچكرن بۆ دەرڤە.
ل دویڤ ئامارێن سالا ٢٠٢٣یێن دەستەیا ئامارا هەرێم، ژمارەی ئاژەلان ب ڤی شێوەیەیە:
پەز : ٢٧٦٠٨٦٦ سەر
بزن: ٩٠٠ هەزار و ٧٧٠ سەر
چێل : ٣١٥ هەزار و ٣٥٥ سەر
ئەڤ ژمارە دلساركەرن و هیچ زێدەبوونەكا چاوانیێ ل بەر چاڤ ناهێتە دیتن. نوكە گۆلك و بەرخ ژ دەرڤەی وەلاتی دهێنە هاوردەكرن. ئەڤە ژبلی كو ئەم شانازیێ د كەین كو ئەڤ وەلاتە كو پترین ڕێژەیا نەخۆشی ئاژەلان تێدایە ل هەمی ڤێ ناڤچەیێ.
ل دەمێ بەراوردكرنا ژمارەیا پزیشكی ڤێتێرنەری ل گەل ئەڤان ئامارێن ئاژەلی دا، بۆ مە رۆن دبیت كو هەرێما كوردستانێ ستاندارەكی دیاركری نینە بۆ تەرخانكرنا ژمارا ئاژەلان ل سەر پزیشكی ڤێتێرنەری دا. ڕێكخراوێن جیهانی یێن ساخلەمییا ئاژەلی یا خۆ پاراستی ژ ڤێ چەندێ و بۆ سیاسەتا هەر وەلاتەكی و جۆرێ ئاژەل و ژینگەها ساخلەمی و سیستەمێ ئابووری یا وی ولاتی دزڤرین.
د ڤێ رێ دا نموونەیەك ل سەرتێكچوونا پلاندانانا پاشەرۆژێ داهەیە ئەو ژی: زانكۆیا زاخۆ كو زانكۆیەكا گەنجا حكومی یە و ل سالا ٢٠١٠ هاتیە دامەزراندن، پلان هەیە كۆلێژەكا پزیشكی ڤێتێرنەری ڤەكەت! تێگەهشتنا مە ئەوە كو ئەڤە تشتەكێ نە لۆژیكییە و مفای ناگەهینیت جڤاك و ژینگەها ناخۆیی. هەروەسا یا هەڤتەریب نینە ل گەڵ پلانێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، بۆ دابینكرنا هێزا كارێ پێدڤی ژ زانكۆیا بۆ بازاڕێ خومال.
پیشەیا ڤێتێرنەری د نوكە دا ل بازاڕدا نەیا خواستیە، ژبەر زۆریا ژمارەیا دەرچوویان ل هەرێمێ و كێمیا دەلیڤەیێن كاری د ڤی كەرتی دا. د ڤی بابەتی دا ڤێ داخوازیێ دگەهینم:
ئێك: دخوازم زانكۆیا زاخۆ كو د بڕیارا خۆدا بچنەڤە و لەزێ نەكەن، ژ بەر كو ئەڤە ئەو نینە كو هندەك بانگەشێ بۆ دكەن كو مفا و سوود دێ بۆ زانكۆیێ هەبیت، بەلكو دەلیڤەیێن كاری د بازاڕی دا گران و سەخت د كەت بۆ دەرچوویان.
دو: داخوازێ ژ وەزارەتا پلاندانانا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دكەم، ڤان سێ كۆلێژێن مە دیاركرین ئێكبخێت و بكەتە ئێك.
سێ: داخوازێ ژ سەندیكا پزیشكێن ڤێتێرنەری دكەم كو بەرپرساتیا خۆ د پاراستنا شكۆ وكەسایەتیا ڤێ پیشەیێ دا ب ئەستۆیێ خۆڤە بگرن و هیچ زێدەبوونا كۆلێژا بێ ڕاوێژ و پەسنەدكرنا وان قەبوول نەكەن.
چار: د ئەڤێ دەرفەتێ دا داخوازێ ژ قوتابیێن قۆناغا دوازدێ دكەم، كو داواكاریا خۆ پێشكێشی ڤان كۆلیژان نەكەن، كو پێنج ساڵ ژ تەمەنێ وە و بێ هەبوونا پلەبەندیا پزیشكی ببۆرن، ژبەر سەختیا دیتنا دەلیڤەیێن د ڤی دەمی دا.
