فەیلەسۆف ل گەل هەژاریێ
شەهادە نزاركی
دۆستۆیسڤكی ل دەستپێكا سالا ١٨٤٤ز دەست ب نڤیسینا ڕۆمانا «هەژاران» كر و بۆ ئێكەم جار دنامەیەكێ دا بۆ میخائیلی ٣٠ ئیلونا ١٨٤٤ز گۆت و نڤسیبوو: (ئەز یێ ڕۆمانەكێ دنڤیسم ب قەبارێ ڕۆمانا ئۆژیدی گراندی و ئەڤە كارەك و خەباتەكا ڕەسەنە و هەتا ڕادەیەكی زۆر یێ تایبەتە). دۆستۆیسڤكی ل ٢٣ ئادارا ١٨٤٥ز د نامەیەكێ دا بۆ برایێ خۆ نڤیسیبوو:(من نڤیسانا ڤێ ڕۆمانێ ل تشرینا دووێ یا ب دویماهیك ئینای. پاشی ل كانونا دوویێ من دوبارە نڤیسی, و پاشی جارەكا دی ل هەیڤا شوباتێ و ئادارێ ژی. ئەز گەلەكێ ڕازیمە ژ ڕۆمانا خۆ. كارەكێ وێژەیی یێ ژدل نازك و ب بوهایە. كەسایەتیا قارەمانێ سەرەكی د ڕۆمانێدا ب شێوەیەكێ بەرچاڤ و گرنگ پێشڤەدچیت, ل دەستپێكێ وەك مرۆڤەكێ لاواز دەردكەڤیت و تێكۆشەری بارێن دژوارێن ژیانێ دبیت و ئەڤە دبیتە ئەگەرێ كارتێكرنێ ل سەر بریار و هەلبژارتێن وی و ل گەل بۆرینا ڕوودانان, هێز و شیانان بدەستخۆڤە دئینیت داكو بەرەڤانیێ ژ خۆ بكەت و ل گوهۆرینا بگەریێت. ئەڤ پێشڤەچوونە وێنەیەكێ نیشا مە ددەت كو خۆ ژ سنوورێن جڤاكی ئازاد بكەین. ڕۆمان ب پێكڤەگرێدانا كەسایەتیێن خۆڤە گەلەكا تایبەتە, ب شێوەیەكی كو چیرۆك و ئازار وان دگەهینتە ئێك و تابلۆیەكا تەمام د جڤاكی دا نیشاددەت. هەر كەسایەتیەك لایەنەكێ ژیانێ نیشاددەت. ژ هەژاریێ و بێ هیڤیبوونێ بۆ هیڤی و ئارمانجێ, ئەڤ گرێدانە جودابوون و ئالۆزیێن د ناڤ چینێن جڤاكی دا ب ڕوون و ئاشكەرایی دیاردكەت. ب ئەڤی شێوەیی ڕۆمان ڕاستی و زیندی كارتێكرن كر.
وەكی یا زانایە بەهرا پترا نڤیسەرێن مەزن ژیانا وان ژ نەخۆشی و دەستكورتی و هەژاریێ دەستپێكریە، نڤیسەرێ مە ژی ئێك ژ وان ڕۆمان نڤیسێن جیهانییە كو هەر ل دەستپێكا ژیێ خۆ چاڤێن خۆ د كاودانێن نەخۆش دا ڤەكرینە، دبیت هەر ئەڤ دەستكورتیە و دلڕەقیا بابێ و زوی مرنا دایكێ ببن ئەگەر دۆستۆیڤسكی ژی دەست ب نڤیسینێ و ب تایبەت ڤێ ڕۆمانێ بكەت، داكو بشێت هەوارا هەژاران ب گەهیت هەمی جیهانێ.
د ڤێ ڕومانێ دا نڤیسەر ب ڕێكا هندەك نامەیان د ناڤبەرا پیرەمێرەكی و كچكەكا ئێتیم دا ژیانا هەژارێن وەلاتێ خۆ و هەمی جیهانێ وەكی دڕامایەكێ دئینیت پێشچاڤێن مە، كو د ڕۆمانێ دا هەردو ئەكتەرێن سەرەكی ژی ژ كێم پارەیی و دەستكورتیا خۆ دنالن و گازندان بۆ ئێك دكەن، بەلێ د سەر حالێ خۆ ڕا ئەو پیرەمێر هەولددەت هاریكاریا وێ كچكێ بكەت.
ڕاستی ژی ب خواندنا ڤێ پەرتووكێ دێ بۆ مە باش دیاربیت كو چ تشتێ هەژاران نەوەكی یێن خەلكێ دینە، خۆ مرنا وان، خۆ ڤەشارتنا وان، خوارنا وان، ڕابوونا وان، كەیفخۆشیێن وان. دبیت هەژار بەس ب دلێ خۆ و هزرا خۆ ژ خەلكێ دی زەنگینتربن، چونكی وان ژبلی دلی چ نینە بدەنە یێ بەرانبەر.
