د ناڤبەرا ڤیتۆ یا ئەمریكی و سەروەریا ئیراقێ دا.. ئـابـۆر بـاجـێ ددەت
زێرەڤان فازل حەسەن دۆسكی
ل ژێر سیبەرا سیاسی یا وان ئالۆزیێن ئیراق تووشبووی هەر ژ سالا 2003 ێ وەرە، دەستنیشانكرنا كەسەكی یە ژبۆ پۆستێ سەرۆك وەزیران. نەخاسمە دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیرەكی بۆ كابینەیا نوی یا ئیراقی كو ب تنێ پێدڤی ب رازیبوونا وەلاتێ ئەمریكا یە، بەروڤاژی؛ جارێن دەربازبووی كو دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیران پێدڤی ب رازیبوونا ئەمریكی وئیرانی بوو. ئەڤ گوهۆرینا ئەڤێ جارێ نیشانا زێدەبوونا كارتێكرنا ئەمریكایە د بڕیارا سیاسی یا ئیراقی دا و لاوازبوونا كارتێن ئیرانێ یە ل رۆژهەلاتا ناڤین ب گشتی. پرسیارەكا گرنك پەیدا دبت: كی دێ باجەیا دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیركی دەت كو ڤیتۆیا ئەمریكی لسەر بیت؟ و بەرسڤ یا ئاشكەرایە كو ئابووی ئیراقێ یە.
كاریگەریا ڤیتۆیا دەرەكی و نەخاسمە یا ئەمریكی نەبتنێ ل سەر راگرتنا پرۆسێسا سیاسی و پاشئیخستنا پێكئینانا حوكمەتیێ یە، بەلكو درێژ دبتە گەهێن ئابووری. ئیراق بۆ سەرەدەریا دارایی یێن دەرڤە ب تایبەتی د كەرتێ پەترۆلێ دا كو پتر ژ90%ژ داهاتێ دەولەتێ پێكدهینیت پشتبەستنێ ب دۆلارێ ئەمریكی دكەت، كو ئەڤ داهاتە ل بەنكا فیدرالا ئەمریكی كۆم دبت و پاشی بۆ بەنكا ناڤەندیا ئیراقێ دهێتە هنارتن. هەر گرژیەك د پەیوەندیێن ئیراقێ و ئەمریكا دا رووبدەت رامانا وێ سنوورداركرن و راگرتنا دۆلارییە بۆ ئیراقی، نموونە د سالێن 2022 و2023 ئیراق تووشی قەیڕانا دۆلاری ببوو، كو بوو ئەگەرێ بلندبوونا بهایێ دۆلاری و زێدەبوونا هەلاوسانێ و بهایێن كەلوپەلان، ئەڤە ژی ژبەر رێكارێن ئەمریكی بۆ بەرهنگاربوونا سپیكرنا پارەی و نەهنارتنا دۆلاری بۆ وەلاتێن ل ژێر سزایێن ئەمریكی ڤە.
پێداگری ل سەر هەلبژارتنا كەسەكی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیران كو رازەمەندیا ئەمریكا ل سەر نەبت، دبیت ببیتە ئەگەرێ نەهێلانا هاریكاریێن ئابووری و دارایی و نەدانا قەران ژبو ئیراقێ. هەروەسا مەترسیا راوستاندنا كارێ كۆمپانیێن ئەمریكی و ئەورۆپی یێن د كەرتێ وزە و پەترۆلا ئیراقێ كاردكەن، دبیت دودل ببن د ئیمزاكرنا گرێبەستێن نووی یا بەرفرەهكرنا وەبەرهێنانێن خۆ ل گەل ئیراقی ژ ئەنجامێ ئالۆزبوونا پەیوەندیان ل گەل واشنتونێ.
دۆسەیا پاراستنا پارەیێن ئیراقی ژ دەینداران گرنگییەكا تایبەت د ڤی چارچووڤی دا وەردگرت. پارێزبەندیا ئەمركی بۆ پارەیێ ئیراقی پارستنەكا یاسایی یە كو ئەمریكا ب رێكا فەرمانا جێبەجێكرنی (13303) سالانە پێشكێش دكەت بۆ رێگریێ ژ دەستەسەركرنا داهاتێ پەترۆلێ یێ ئیراقی ل بەنكا فیدرالا ئەمریكی ژلایێ دەینداران یان سكالایێن یاسایی یێن نیڤدەولەتی دكەت بتایبەتی قەرێن حوكمەتا بەرێ. راكرنا پارێزبەندیی رامانا وی دەستەسەركرنا پارێ ئیراقێ ژ لایێ وەلات و كۆمپانیانیێن مافێ قەرەبۆكرنێ هەی ژ ئیراقێ. ژ كارتێكرنێن دی یێن مەترسیدار، ئەگەرێ كەفتنا سیستەمێ بانكی یە ل ئیراقی ژلایی وەلاتێ ئەمریكا ڤە. ئیراق ب رەنگەكێ مەزن پشتبەستنێ ب سیستەمێ داڕایی یێ جیهانی دكەت یێ كو وەلاتێ ئەمریكا سەركردایەتیێ بۆ رێڤەبرنا داهاتێن پەترۆلی و بازرگانیێ ب رێكا حەوالێن دەرەكی دكەت. هەر گرژییەكا سیاسی د گەل واشنتونێ دێ بیتە سەپاندنا سزایێن دارایی و ئفلیجكرنا سیستەمێ بانكی، كو ئەڤ ڤەندە دبیتە ئەگەرێ پەككەفتنا بازرگانییا دەرەكی و بلندبوونا تێچوویێ هاوردەكرنێ و ل دوماهیێ گرانبوونا بهایێ كەلوپەلان د ناڤ بازارێن ناڤخۆ دا. دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیرەك بۆ ئیراقی كو ڤیتۆیا ئەمریكی ل سەر بیت، نە بتنێ كارتێكرنێ ل دیمەنێ سیاسی دكەت، بەلكو درێژ دبتە گەهێن ئابۆری ژ دابینكرنا دۆلاری و پارێزبەندیا پارێ ئیراقی دژی دەینداران و بكارئینا سیستەمێ بەنكی یێ جیهانی. لەورا یا پێدڤیە هەماهەنگی ل گەل ئەمریكا هەبت بۆ دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیران ژ بۆ پاراستنا ئابۆری ئیراقی ژ داكەفتنێ.
* مامۆستایێ زانكۆیا دهۆك
